Bộ Phân Tích › 17. Tiểu Tông Phân Tích › Xiển minh · HT Tịnh Sự

XIỂN MINH PHẦN TÁM CHI

1012. Trong ấy, thế nào là tám phiền não sự?

Tức là tham, sân, si, mạn, tà kiến, hoài nghi, hôn trầm, phóng dật. Đây là tám phiền não sự.

1013. Trong ấy, thế nào là tám giải đải sự?

Ở đây, vị tỳ khưu có việc cần phải làm, nhưng vị ấy nghĩ như sau: "Nay ta sẽ có công việc cần làm, nhưng trong lúc làm việc thân thể ta mệt nhọc, thế nên ta hãy ngủ đã". Vị ấy nằm ngủ, không có cố gắng để đạt cái chưa đạt, để thành cái chưa thành, để chứng cái chưa chứng. Đây là sự giải đải sự thứ nhất.

Một lẽ nữa, vị tỳ khưu có việc đã làm xong, vị ấy nghĩ như sau: "Ta đã làm xong công việc, trong lúc làm việc thân thể ta mệt nhọc, vậy thì ta hãy nằm ngủ đã". Vị ấy nằm ngủ, không có cố gắng để đạt cái chưa đạt, để thành cái chưa thành, để chứng cái chưa chứng. Đây là giải đải sự thứ hai.

Một lẽ nữa, vị tỳ khưu cần đi đường xa, vị ấy nghĩ như sau: "Ta sẽ đi đường xa, nhưng trong lúc đi đường thân thể ta mệt nhọc, vậy thì ta hãy nằm ngủ đã". Vị ấy nằm ngủ, không có cố gắng để đạt cái chưa đạt, để thành cái chưa thành, để chứng cái chưa chứng. Đây là giải đải sự thứ ba.

Một lẽ nữa, vị tỳ khưu vừa đã đi đường xa, vị ấy nghĩ như sau: "Ta vừa đã đi đường xa, nhưng trong lúc đi đường thân thể ta mệt nhọc, vậy ta hãy nằm ngủ đã". Vị ấy nằm ngủ, không có cố gắng để đạt cái chưa đạt, để thành cái chưa thành, để chứng cái chưa chứng. Đây là giải đải sự thứ tư.

Một lẽ nữa, vị tỳ khưu trong lúc đi vào làng hay thị trấn khất thực, không nhận được thức ăn dù ngon hoặc dở một cách đầy đủ thỏa mãn; vị ấy nghĩ như sau: "Ta vào làng hay thị trấn khất thực chẳng nhận được thức ăn dù ngon hoặc dở một cách đầy đủ thỏa mãn; thân thể ta mệt mỏi không thích nghi, vậy thì ta hãy nằm ngủ đã". Vị ấy nằm ngủ, không có cố gắng để đạt cái chưa đạt, để thành cái chưa thành, để chứng cái chưa chứng. Đây là giải đải sự thứ năm.

Một lẽ nữa, vị tỳ khưu khi vào làng hay thị trấn khất thực nhận được đồ ăn ngon hay dở một cách đầy đủ thỏa mãn, vị ấy nghĩ như sau: "Ta vào làng hay thị trấn khất thực được thức ăn ngon hay dở một cách đầy đủ thỏa mãn; thân thể ta nặng nề, không thích nghi như thể đậu ngâm vậy, thế thì ta hãy nằm ngủ đã". Vị ấy nằm ngủ, không có cố gắng để đạt cái chưa đạt, để thành cái chưa thành, để chứng cái chưa chứng. Đây là giải đải sự thứ sáu.

Một lẽ nữa, vị tỳ khưu có bịnh chút ít phát sanh, vị ấy nghĩ như sau: "Có bịnh chút ít đã phát sanh cho ta, có dịp để ngủ nghỉ, vậy thì ta hãy nằm nghỉ đã". Vị ấy nằm ngủ, không có cố gắng để đạt cái chưa đạt, để thành cái chưa thành, để chứng cái chưa chứng. Đây là giải đải sự thứ bảy.

Một lẽ khác nữa, vị tỳ khưu vừa khỏi bịnh, bịnh khỏi không bao lâu; vị ấy nghĩ như sau: "Ta vừa khỏi bịnh, bịnh khỏi không bao lâu, thân thể ta còn yếu, không thích nghi, vậy thì ta hãy nằm nghỉ đã". Vị ấy nằm ngủ, không có cố gắng để đạt cái chưa đạt, để thành cái chưa thành, để chứng cái chưa chứng. Đây là giải đải sự thứ tám. Những điều nầy là tám giải đải sự.

1014. Trong ấy, thế nào là phản ứng tâm đối với tám Thế pháp?

Tức là vui mừng khi được lợi, bực tức khi thất lợi; vui mừng khi có danh, bực tức khi mất danh; vui mừng khi được khen, bực tức khi bị chê; vui mừng khi hạnh phúc, bực tức khi đau khổ. Đây là phản ứng tâm đối với tám thế pháp.

1015. Trong ấy, thế nào là phi thánh ngôn?

Tức là không thấy nói thấy, không nghe nói nghe, không biết nói biết, không hiểu nói hiểu, thấy nói không thấy, nghe nói không nghe, biết nói không biết, hiểu nói không hiểu. Đây là tám phi Thánh ngôn.

1016. Trong ấy, thế nào là tám tà tánh?

Tức là tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định. Đây là tám tà tánh.

1017. Trong ấy, thế nào là tám lỗi bị cáo?

Ở đây, chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi một vị tỳ khưu; vị tỳ khưu ấy khi bị chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi bèn chạy tội bằng cách thất niệm, nói rằng: "Tôi không nhớ, tôi không nhớ". Đây là điều thứ nhất lỗi bị cáo.

Lại nữa, chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi một vị tỳ khưu; vị tỳ khưu ấy khi bị chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi, bèn phản kháng bên nguyên cáo rằng: "Có ích chi với lời nói của người ngu xuẩn dốt nát như ông chứ? Chắc ông tưởng là cần phải nói đến tôi à". Đây là điều thứ hai lỗi bị cáo.

Lại nữa, chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi, một vị tỳ khưu; vị tỳ khưu ấy khi bị chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi, bèn phản kháng cáo tố vị nguyên cáo rằng: "Chính ông cũng phạm tội này, ông hãy sám hối trước đi". Đây là điều thứ ba lỗi bị cáo.

Lại nữa, chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi, một vị tỳ khưu, vị tỳ khưu ấy khi bị chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi, bèn tránh né vấn đề bằng vấn đề khác, nói lãng qua chuyện ngoài lề, bộc lộ sự giận dữ, sân hận và bực bội. Đây là điều thứ tư lỗi bị cáo.

Lại nữa, chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi một vị tỳ khưu, vị tỳ khưu ấy khi bị chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi, ở giữa Tăng chúng lại nói chuyện múa tay, quơ chân. Đây là điều thứ năm lỗi bị cáo.

Lại nữa, chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi một vị tỳ khưu, vị tỳ khưu ấy khi bị chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi, bèn im lặng làm phiền Tăng chúng. Đây là điều thứ sáu lỗi bị cáo.

Lại nữa, chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi một vị tỳ khưu, vị tỳ khưu ấy khi bị chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi, lại bất cần đến Tăng chúng, bất cần đến vị nguyên cáo, là kẻ có tội nhưng muốn đi thì bỏ đi. Đây là điều thứ bảy lỗi bị cáo.

Lại nữa, chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi một vị tỳ khưu, vị tỳ khưu ấy khi bị chư tỳ khưu tố cáo tội lỗi đã nói lời như sau: "Tại sao các Tôn giả, các ông lại chú ý đến tôi nhiều quá thế? Nay tôi sẽ xả bỏ điều học và sống đời thế tục". Vị ấy, sau khi xả bỏ Học giới, sống đời thế tục, mới nói như vầy nữa: "Các Tôn Giả, nay ông chắc là vừa lòng". Đây là điều thứ tám lỗi bị cáo.

Những điều này là tám lỗi bị cáo.

1018. Trong ấy, thế nào là tám vô tưởng luận?

Cho rằng: "Bản ngã có sắc, bất hoại sau khi chết" nên họ chủ trương bản ngã này vô tưởng.

Cho rằng: "Bản ngã này không sắc, bất hoại sau khi chết" nên họ chủ trương bản ngã này vô tưởng.

Cho rằng: "Bản ngã này có sắc và không có sắc, bất hoại sau khi chết" nên họ chủ trương bản ngã này vô tưởng.

Cho rằng: "Bản ngã này không phải có sắc cũng không phải không có sắc, bất hoại sau khi chết" nên họ chủ trương bản ngã này vô tưởng.

Cho rằng: "Bản ngã này có cùng tột, bất hoại sau khi chết" nên họ chủ trương bản ngã này vô tưởng.

Cho rằng: "Bản ngã này không cùng tột, bất hoại sau khi chết" nên họ chủ trương bản ngã này vô tưởng.

Cho rằng: "Bản ngã không phải có cùng tột cũng không phải không cùng tột, bất hoại sau khi chết", nên họ chủ trương bản ngã này vô tưởng. Đây là tám vô tưởng luận.

1019. Trong ấy, thế nào là tám phi tưởng phi phi tưởng luận?

Cho rằng: "Bản ngã có sắc, bất hoại sau khi chết" nên họ chủ trương bản ngã này phi tưởng phi phi tưởng.

Cho rằng: "Bản ngã không sắc, bất hoại sau khi chết", nên họ chủ trương bản ngã này phi tưởng phi phi tưởng.

Cho rằng: "Bản ngã có sắc và không có sắc, bất hoại sau khi chết", nên họ chủ trương bản ngã này phi tưởng phi phi tưởng.

Cho rằng: "Bản ngã không phải có sắc cũng không phải không sắc, bất hoại sau khi chết", nên họ chủ trương bản ngã này phi tưởng phi phi tưởng.

Cho rằng: "Bản ngã có cùng tột, bất hoại sau khi chết", nên họ chủ trương bản ngã này phi tưởng phi phi tưởng.

Cho rằng: "Bản ngã không cùng tột, bất hoại sau khi chết", nên họ chủ trương bản ngã này phi tưởng phi phi tưởng.

Cho rằng: "Bản ngã có cùng tột và không cùng tột, bất hoại sau khi chết", nên họ chủ trương bản ngã này phi tưởng phi phi tưởng.

Cho rằng: "Bản ngã không phải cùng tột cũng không phải không cùng tột, bất hoại sau khi chết", nên họ chủ trương bản ngã này phi tưởng phi phi tưởng.

Đây là tám phi tưởng phi phi tưởng luận.