Bộ Phân Tích › 17. Tiểu Tông Phân Tích › Xiển minh · HT Tịnh Sự

XIỂN MINH PHẦN NĂM CHI

976. Trong ấy, thế nào là năm hạ phần triền phược?

Tức là thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ, dục dục, sân độc. Đây là năm hạ phần triền phược.

977. Trong ấy, thế nào là năm thượng phần triền phược?

Tức là sắc ái, vô sắc ái, ngã mạn, phóng dật và vô minh. Đây là năm thượng phần triền phược.

978. Trong ấy, thế nào là năm sự bỏn xẻn?

Tức là bỏn xẻn chỗ ở, bỏn xẻn gia tộc, bỏn xẻn lợi lộc, bỏn xẻn thanh danh, bỏn xẻn pháp. Đây gọi là năm sự bỏn xẻn.

979. Trong ấy, thế nào là năm hệ lụy (Sanga)?

Tức là tham hệ lụy, sân hệ lụy, si hệ lụy, mạn hệ lụy, kiến hệ lụy. Đây là năm hệ lụy.

980. Trong ấy, thế nào là năm mũi tên (Salla)?

Tức là mũi tên tham, mũi tên sân, mũi tên si, mũi tên mạn, mũi tên kiến. Đây là năm mũi tên.

981. Trong ấy, thế nào là năm hoang vu tâm?

Tâm là ngờ vực, hoài nghi, không tin tưởng, không tịnh tín Bậc Đạo Sư, ngờ vực hoài nghi không tin tưởng, không tịnh tín Giáo pháp; ngờ vực hoài nghi, không tin tưởng, không tịnh tín Tăng chúng; ngờ vực hoài nghi, không tin tưởng, không tịnh tín Học giới; sân hận, bất bình, tâm đả kích, cương ngạnh đối với các bạn đồng phạm hạnh. Đây là năm tâm hoang vu.

982. Trong ấy, thế nào là năm tâm nhiễm trước?

Đối với dục lạc chưa lìa tham đắm, chưa lìa dục vọng, chưa lìa thương mến, chưa lìa khát khao, chưa lìa nhiệt tình, chưa lìa ái luyến.

Đối với thân chưa lìa tham đắm, chưa lìa dục vọng, chưa lìa thương mến, chưa lìa khát khao, chưa lìa nhiệt tình, chưa lìa ái luyến.

Đối với sắc chưa lìa tham đắm, chưa lìa dục vọng, chưa lìa thương mến, chưa lìa khát khao, chưa lìa nhiệt tình, chưa lìa ái luyến.

Khi ăn đã thỏa mãn căng bụng rồi đắm mình trong khoái lạc nằm nghỉ trong khoái lạc, lăn trở trong khoái lạc, ngủ say.

Hành Phạm hạnh với nguyện vọng sanh thiên hạng nào đó, nghĩ rằng "giới đức này hay với hạnh tu này hay với khổ hành này hay với phạm hạnh này, mong rằng ta sẽ là thiên chủ hoặc vị thiên tử". Đây là năm tâm nhiễm trước.

983. Trong ấy, thế nào là năm triền cái?

Là dục dục cái, sân độc cái, hôn thụy cái, trạo hối cái, hoài nghi cái. Đây là năm triền cái.

984. Trong ấy, thế nào là năm nghiệp vô gián?

Là đoạt mạng mẹ, đoạt mạng cha, đoạt mạng vị A‑la‑hán, gây đổ máu đức Như Lai bằng tâm ác, chia rẽ Tăng. Đây là năm nghiệp vô gián.

985. Trong ấy, thế nào là năm quan kiến (Diṭṭhi)?

Một số người tuyên bố điều này: "tự ngã hữu tưởng không hoại sau khi chết".

Một số người tuyên bố điều này: "tự ngã vô tưởng không hoại sau khi chết".

Một số người tuyên bố điều này: "tự ngã phi tưởng phi phi tưởng không hoại sau khi chết".

Cũng có những vị giả thuyết sự đoạn tận, sự tiêu diệt, sự mất hết của chúng sanh hiện hữu.

Hoặc giả một số vị tuyên thuyết về hiện tại Níp Bàn. Đây là năm quan kiến.

986. Trong khi ấy, thế nào là năm oan trái (Vera)?

Là sát sanh, lấy vật chưa cho, tà hạnh trong các dục, nói dối, dễ duôi uống rượu ngâm, rượu cất. Đây là năm oan trái.

987. Trong khi ấy, thế nào là năm suy thoái?

Là suy thoái thân quyến, suy thoái tài sản, suy thoái bịnh hoạn, suy thoái giới hạnh, suy thoái tri kiến. Đây là năm suy thoái.

988. Trong ấy, thế nào là năm khổ quả không kham nhẫn?

Thành chỗ ghét bỏ bất mãn của nhiều người. Là kẻ có lắm thù nghịch. Là kẻ có nhiều tội lỗi. Là kẻ chết bị hôn mê. Khi thân hoại mệnh chung hằng sanh vào khổ cảnh, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Đây là năm khổ quả không kham nhẫn.

989. Trong ấy, thế nào là năm hiểm nạn (Bhaya)?

Là hiểm nạn do nuôi mạng, hiểm nạn do tai tiếng, hiểm nạn do dính líu hội chúng, hiểm nạn do chết, hiểm nạn sanh khổ thú. Đây là năm hiểm nạn.

990. Trong ấy, thế nào là năm luận chấp Níp Bàn hiện tại?

Ở đây, một số Sa môn hay Bà la môn có luận thuyết như vầy, có quan điểm như vầy: "Khi nào bản ngã này tận hưởng sung mãn với năm món dục lạc, chỉ mức độ ấy bản ngã này mới đạt đến tối thượng hiện tại Níp Bàn". Một số vị chủ trương tối thượng hiện tại Níp Bàn của chúng sanh như thế.

Một vị khác lại nói rằng "Nầy ông, thật có bản ngã đó như ông nói; tôi không bảo rằng bản ngã đó không có; nhưng bản ngã này trong mức độ như vậy chưa phải đạt đến tối thượng hiện tại Níp Bàn. Vì cớ sao? Vì lẽ các dục là vô thường, khổ đau, biến hoại; do tình trạng biến hoại chuyển hóa nên sầu, bi, khổ, ưu, não phát sanh. Nầy ông, chỉ khi nào bản ngã này ly dục... (trùng)... chứng và trú Sơ thiền; đến mức độ ấy bản ngã này mới đạt đến tối thượng hiện tại Níp Bàn". Một số vị chủ trương tối thượng hiện tại Níp Bàn của chúng sanh như thế.

Một số vị khác lại nói rằng: "Nầy ông, thật có bản ngã đó như ông nói, tôi không bảo rằng bản ngã đó không có; nhưng bản ngã này trong mức độ như vậy chưa phải đạt đến tối thượng hiện tại Níp Bàn. Vì cớ sao? Vì trong bất cứ tình trạng nào còn tầm còn tứ, thì được xem là còn thô thiển. Nầy ông, chỉ khi nào bản ngã này vắng lặng tầm tứ... (trùng)... chứng và trú Nhị thiền; đến mức độ ấy bản ngã này mới đạt đến tối thượng hiện tại Níp Bàn". Một số vị chủ trương tối thượng hiện tại Níp Bàn của chúng sanh như thế.

Một số vị khác lại nói rằng: "Nầy ông, thật có bản ngã đó như ông nói, tôi không bảo rằng bản ngã đó không có; nhưng bản ngã này trong mức độ như vậy chưa phải đạt đến tối thượng hiện tại Níp Bàn. Vì cớ sao? Vì trong bất cứ tình trạng nào tâm còn hoan hỷ, còn bị phấn khích thì được xem là còn thô thiển. Nầy ông, chỉ khi nào bản ngã này ly hỷ... (trùng)... chứng và trú Tam thiền; đến mức độ ấy bản ngã này mới đạt đến tối thượng hiện tại Níp Bàn". Một số vị chủ trương tối thượng hiện tại Níp Bàn của chúng sanh như thế.

Một vị khác lại nói rằng: "Nầy ông, thật có bản ngã đó như ông nói, tôi không bảo rằng bản ngã đó không có; nhưng bản ngã này trong mức độ như vậy chưa phải đạt đến tối thượng hiện tại Níp Bàn. Vì cớ sao? Vì trong bất cứ tình trạng nào tâm tư còn lạc tưởng thì được xem là còn thô thiển. Nầy ông, chỉ khi nào bản ngã này đoạn trừ lạc... (trùng)... chứng và trú Đệ Tứ thiền; đến mức độ ấy bản ngã này mới đạt đến tối thượng hiện tại Níp Bàn". Một số vị chủ trương tối thượng hiện tại Níp Bàn của chúng sanh như thế.