Bộ Phân Tích › 17. Tiểu Tông Phân Tích › Xiển minh · HT Tịnh Sự

XIỂN MINH PHẦN HAI CHI

908. Trong ấy, thế nào là sự sân giận (Kodha)?

Chi là sự nóng giận, thái độ nóng giận, tính cách nóng giận, sự sân hận, thái độ sân hận, tính cách sân hận, sự độc ác, thái độ độc ác, tính cách độc ác, sự chống đối, sự phản kháng, sự hung dữ, sự lỗ mãng, sự bất bình trong tâm. Đây gọi là sự sân giận.

Trong ấy, thế nào là sự oán hận?

Trước là sân giận sau đến oán hận; chi là sự kết oán, thái độ kết oán, tính cách kết oán, sự lưu lại, giữ lại, duy trì, tích tụ, cột chặt, chấp cứng sân giận như vậy đó. Đây gọi là sự oán hận.

909. Trong ấy, thế nào là sự quỷ quyệt (Makkha)?

Chi là sự quỷ quyệt, thái độ quỷ quyệt, tính cách quỷ quyệt, tư cách nhám nhúa, hành động nhám nhúa. Đây gọi là sự quỷ quyệt.

Trong ấy, thế nào là sự hiểm độc?

Chi là sự ác hiểm, thái độ ác hiểm, tính cách ác hiểm, dẫn đến thù hiềm, nguyên nhân đấu tranh, tranh chấp, không cởi mở. Đây gọi là sự hiểm độc.

910. Trong ấy, thế nào là ganh tỵ (Issā)?

Chi là sự ganh tỵ, tính cách ganh tỵ, thái độ ganh tỵ, sự ganh ghét, thái độ ganh ghét, tính cách ganh ghét đối với lợi lộc, lễ kính, trọng vọng, tôn vinh, đảnh lễ, cúng dường cho người khác. Đây gọi là ganh tỵ.

Trong ấy thế nào là bỏn xẻn?

Có năm sự bỏn xẻn là bỏn xẻn chỗ ở, bỏn xẻn gia tộc, bỏn xẻn lợi lộc, bỏn xẻn thanh danh, bỏn xẻn pháp; sự bỏn xẻn, tính cách bỏn xẻn, thái độ bỏn xẻn, sự bón rít, sự keo kiệt, sự hà tiện, sự không nhiếp tâm. Đây gọi là bỏn xẻn.

911. Trong ấy, thế nào là sự xảo trá (Māyā)?

Ở đây, có kẻ sau khi hành thân ác hạnh, hành khẩu ác hạnh, hành ý ác hạnh có nguyện vọng xấu xa vì nhân che dấu ác hạnh ấy; nó muốn rằng "mong đừng ai biết ta", nó suy nghĩ rằng "mong đừng ai biết ta", nó nói rằng "mong đừng ai biết ta", nó hành động rằng "mong đừng ai biết ta", sự kiện nào như thế đó là sự quỷ quyệt, tính cách xảo quyệt, trá hình, lừa phỉnh, phỉnh gạt, giả vờ, dối quanh, dối trá, dối gạt, dấu diếm, che đậy, hành động tinh vi, hành động mờ ám, khỏa lấp, hành vi xấu. Đây gọi là xảo trá.

Trong ấy, thế nào là sự lường gạt?

Ở đây, có kẻ là người xảo trá mưu mẹo; sự kiện này chi là sự xảo trá, thái độ xảo trá, tình trạng xảo trá, thái độ nhám nhúa, tính cách nhám nhúa, thái độ quỷ quyệt, tính cách khôn lanh. Đây gọi là sự lường gạt.

912. Trong ấy, thế nào là vô minh?

Chi là sự không biết, không thấy... (trùng)... vô minh then chốt, si mê, bất thiện căn. Đây là vô minh.

Trong ấy, thế nào là hữu ái?

Đối với các hữu, pháp chi là ước muốn trong hữu, tham luyến trong hữu, hoan hỷ trong hữu, ái tham trong hữu, quyến luyến trong hữu, nôn nóng trong hữu, mê mẫn trong hữu, đắm say trong hữu. Đây gọi là hữu ái.

913. Trong ấy, thế nào là hữu kiến?

Như chấp rằng "bản ngã và thế gian sẽ có"; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là hữu kiến.

Trong ấy, thế nào là phi hữu kiến?

Như chấp rằng "bản ngã và thế gian sẽ không có"; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là phi hữu kiến.

914. Trong ấy, thế nào là thường kiến?

Như chấp rằng "bản ngã và thế gian là trường tồn"; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là thường kiến.

Trong ấy, thế nào là đoạn kiến?

Như chấp rằng "bản ngã và thế gian sẽ bị chấm dứt"; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là đoạn kiến.

915. Trong ấy, thế nào là hữu biên kiến?

Như chấp rằng "bản ngã và thế gian sẽ có tột cùng"; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là hữu biên kiến.

Trong ấy, thế nào là vô biên kiến?

Như chấp rằng "bản ngã và thế gian sẽ không cùng tột"; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là vô biên kiến.

916. Trong ấy, thế nào là tiền biên kiến?

Kiến nào sanh khởi chấp vào trước kia có giới hạn, là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là tiền biên kiến.

Trong ấy, thế nào là hậu biên kiến?

Kiến nào phát sanh chấp vào sau này có giới hạn, là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là hậu biên kiến.

917. Trong ấy, thế nào là vô tàm?

Sự mà không hổ thẹn với điều đáng hổ thẹn, không hổ thẹn với việc phạm các ác bất thiện pháp. Đây gọi là vô tàm.

Trong ấy, thế nào là vô uý?

Sự mà không sợ hãi đối với điều đáng sợ hãi, không sợ hãi với việc phạm các bất thiện pháp. Đây gọi là vô uý.

918. Trong ấy, thế nào là nan giáo?

Là khi được nhắc nhở đúng pháp lại có sự khó dạy, thái độ khó dạy, tính cách khó dạy, lập trường chống đối, thái độ phản đối, tính cách bất cần, thái độ bất cần, thái độ bất kính, thái độ bất tuân. Đây là nan giáo.

Trong ấy, thế nào là hữu ác hữu?

Những hạng người nào vô tín ngưỡng, ác giới, thiểu học, bỏn xẻn, thiếu trí; sự mà giao du, giao hiếu, kết giao, cộng sự, cộng tác, thân thiện, tương thân, xu hướng theo những hạng người ấy. Đây gọi là hữu ác hữu.

919. Trong ấy, thế nào là không chánh trực?

Sự mà không ngay thẳng, thái độ không ngay thẳng, thái độ quanh co, thái độ co gấp, thái độ cong vẹo. Đây gọi là sự không chánh trực.

Trong ấy, thế nào là sự không nhu mì?

Chi là thái độ không mềm mại; thái độ không nhu nhuyễn, tính cách cứng rắn, tính cách thô bỉ, thái độ cứng cỏi, thái độ thô thiển, thái độ trực tánh, thái độ không nhu thuận. Đây gọi là không nhu mì.

920. Trong ấy, thế nào là không nhẫn nại?

Sự mà chịu không nổi, không kham nổi, không nhịn được, sự hung dữ, sự không đẹp ý, sự không bằng lòng trong tâm. Đây gọi là sự không nhẫn nại.

Trong ấy, thế nào là sự không nghiêm tịnh?

Như là thân hành quá đáng, khẩu hành quá đáng, thân khẩu hành quá đáng. Đây gọi là không nghiêm tịnh. Tất cả thái độ ác giới cũng gọi là không nghiêm tịnh.

921. Trong ấy, thế nào là không cam ngôn?

Lời nói nào gai góc, gút mắc, châm chích kẻ khác, gay gắt kẻ khác, chọc giận kẻ khác, dẫn đến không yên tâm, sự nói lời như vậy, ở đây nói là ngôn ngữ không tế nhị, ngôn ngữ không thân mật, ngôn ngữ độc ác. Đây là không cam ngôn.

Trong ấy, thế nào là không hậu đãi?

Có hai sự tiếp đãi là tiếp đãi bằng vật chất và tiếp bằng pháp. Ở đây, có kẻ không tiếp đãi bằng sự tiếp đãi vật chất hoặc bằng sự tiếp đãi pháp. Đây gọi là sự không hậu đãi.

922. Trong ấy, thế nào là sự không phòng hộ môn quyền?

Ở đây, có kẻ với mắt thấy sắc, chấp tướng chung chấp tướng riêng; do nhân nào mà sự tham ưu ác bất thiện pháp có thể xâm nhiễm người sống không thu thúc nhãn quyền, thì nó lại không phòng ngừa nhân ấy, không hộ trì nhãn quyền, thành ra không thu thúc nhãn quyền; với tai tiếng... (trùng)... với mũi ngửi mùi... (trùng)... với lưỡi nếm vị... (trùng)... với thân đụng chạm cảm xúc... (trùng)... với ý suy nghĩ cảnh pháp chấp tướng chung chấp tướng riêng, do nhân nào mà sự tham ưu ác bất thiện pháp lôi cuốn người sống không thu thúc ý quyền, thành ra không thu thúc ý quyền. Sự mà không giữ gìn sáu quyền này, không chăn giữ, không bảo vệ, không thu thúc. Đây gọi là sự không phòng hộ môn quyền.

Trong ấy, thế nào là sự không tiết độ ẩm thực?

Ở đây, có kẻ không quán tưởng, không khéo nghĩ, nó dùng vật thực để nô đùa, để đam mê, để bồi dưỡng, để tô điểm; trong việc ấy sự mà không tri túc, không tiết độ, không quán tưởng trong vật thực. Đây gọi là sự không tiết độ ẩm thực.

923. Trong ấy, thế nào là thất niệm?

Sự mà không niệm, không nhớ theo, không nhớ ra, không nhớ lấy, không nhớ được, tình trạng không ghi nhận, tình trạng lơ đễnh, tình trạng quên lãng. Đây gọi là thất niệm.

Trong ấy, thế nào là thiếu tỉnh giác?

Sự mà không hiểu, không thấy... (trùng)... vô minh then chốt, si mê, bất thiện căn. Đây gọi là thiếu tỉnh giác.

924. Trong ấy, thế nào là giới hoại?

Như là thân hành quá đáng, khẩu hành quá đáng, thân khẩu hành quá đáng. Đây gọi là giới hoại.

Trong ấy, thế nào là kiến hoại?

Như chấp rằng "không có quả bố thí, không có quả cúng dường... (trùng)... đã tự mình chứng ngộ, thắng tri rồi tuyên bố về đời này và đời khác" kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là kiến hoại. Tất cả tà kiến cũng đều là kiến hoại.

925. Trong ấy, thế nào là nội triền?

Năm hạ phần kiết sử là nội triền.

Năm thượng phần kiết sử là ngoại triền.