Bộ Phân Tích › 17. Tiểu Tông Phân Tích › Xiển minh · HT Tịnh Sự

XIỂN MINH PHẦN BA CHI

926. Trong ấy, thế nào là ba bất thiện căn?

Tức là tham, sân, si.

Ở đây, tham là thế nào?

Chi là sự tham luyến, sự tham đắm, vương vấn, thỏa thích, vui thích, hỷ tham, tâm luyến tham, ham muốn, say mê, quyến luyến, ràng buộc, trói buộc, dính líu, nhiễm đắm, khát vọng, ảo vọng, sản sanh, xuất sanh, ái diệt, ái võng, ái hà, khát ái, ái thằng, ái tỏa lan, trữ tình, tình bậu bạn, cầu vọng, cầu sanh hữu, ái sâm lâm, ái mật lâm, thân ái, tình thương, lưu luyến, kết buộc, ước muốn, mong mỏi, thái độ mong mỏi, muốn sắc, muốn thinh, muốn hương, muốn vị, muốn xúc, muốn lợi lộc, muốn tài sản, muốn con cái, muốn sống, mộng ước, thái độ mộng ước, tham cầu, mơ mộng, thái độ mơ mộng, tính cách mơ mộng, tham muốn, thái độ tham muốn, tính cách tham muốn, mê mẫn, mong tốt, luyến phi pháp, tham bồng bột, tham vọng, ước vọng, hoài vọng, hoan lạc, vọng cầu, ái dục, hữu ái, phi hữu ái, ái sắc, ái vô sắc, ái đoạn diệt, sắc ái, thinh ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái, bộc, phối, phược, thủ, chướng, cái mái che, ngục tù, tùy phiền não, tùy miên, xâm nhập, ái thừng, ích kỷ, cội khổ, nhân khổ, nguồn khổ, bẩy ma, lưỡi câu ma, ma cảnh, ái như sông, ái như lưới, ái như xích, ái như biển, tham ác, tham bất thiện căn. Đây gọi là tham.

Ở đây, sân là thế nào?

Sanh hiềm khích rằng "nó đã làm bất lợi cho ta", sanh hiềm khích rằng "nó đang làm bất lợi cho ta", sanh hiềm khích rằng "nó sẽ làm bất lợi cho ta", sanh hiềm khích rằng "nó đã làm bất lợi cho người thân, người thương của ta", sanh hiềm khích rằng "nó đang làm bất lợi, sẽ làm bất lợi cho người thân, người thương của ta", sanh hiềm khích rằng "nó đã làm lợi, đang làm lợi, sẽ làm lợi cho người ta không thân, không thương", hoặc là sanh hiềm khích trong sự vô lý, pháp nào như vậy là sự hiềm khích của tâm, phẫn nộ, phản kháng, phản đối, giận dữ, giận hờn, tức giận, nóng nảy, ám hại, quyết ám hại, tâm sân độc, ý ám hại sự hiềm hận, tính cách hiềm hận, thái độ hiềm hận, sự hãm hại, tính cách hãm hại, thái độ hãm hại, sự sân độc, tính cách sân độc, thái độ sân độc, sự đối lập, phản kháng, hung dữ, lỗ mãng, sự bất bình của tâm. Đây gọi là sân.

Ở đây, si là thế nào?

Sự bất tri khổ, bất tri khổ tập, bất tri khổ diệt, bất tri khổ diệt hành lộ, bất tri quá khứ, bất tri vị lai, bất tri quá khứ vị lai, bất tri duyên tánh liên quan tương sinh; pháp nào như vậy là sự không biết, không thấy... (trùng)... vô minh then chốt, si bất thiện căn. Đây gọi là si.

Những pháp này là ba bất thiện căn.

927. Trong ấy, thế nào là ba bất thiện tầm?

Tức là dục tầm, sân tầm và hại tầm.

Ở đây, dục tầm là thế nào?

Sự tơ tưởng liên hệ với dục, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là dục tầm.

Ở đây, sân tầm là thế nào?

Sự tơ tưởng liên hệ với phẫn nộ, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là sân tầm.

Ở đây, hại tầm là thế nào?

Sự tơ tưởng liên hệ với não hại, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là hại tầm.

Những pháp này là ba bất thiện tầm.

928. Trong ấy, thế nào là ba bất thiện tưởng?

Tức là dục tưởng, sân tưởng và hại tưởng.

Ở đây, dục tưởng là thế nào?

Sự nhớ tưởng, tính cách nhớ đến, thái độ nhớ đến liên hệ với dục. Đây là dục tưởng.

Ở đây, sân tưởng là thế nào?

Sự nhớ đến, tính cách nhớ đến, thái độ nhớ đến liên hệ với phẫn nộ. Đây gọi là sân tưởng.

Ở đây, hại tưởng là thế nào?

Sự nhớ đến, tính cách nhớ đến, thái độ nhớ đến liên hệ với não hại. Đây gọi là hại tưởng.

Những pháp này là ba bất thiện tưởng.

929. Trong ấy, thế nào là ba bất thiện giới?

Tức là dục giới, sân giới và hại giới.

Ở đây, dục giới là thế nào?

Dục tầm là dục giới, sân tầm là sân giới, hại tầm là hại giới.

Dục tầm ra sao? Sự tơ tưởng liên hệ với dục, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là dục tầm.

Sân tầm ra sao? Sự tơ tưởng liên hệ với phẫn nộ, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là sân tầm.

Hại tầm ra sao? Sự tơ tưởng liên hệ với não hại, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là hại tầm.

Những pháp này là ba bất thiện giới.

930. Trong ấy, thế nào là ba ác hạnh?

Tức là thân ác hạnh, khẩu ác hạnh và ý ác hạnh.

Ở đây, thân ác hạnh là thế nào?

Sự sát sanh, sự trộm vật chưa cho, sự tà hạnh trong dục lạc. Đây gọi là thân ác hạnh.

Ở đây, khẩu ác hạnh là thế nào?

Sự nói dối, sự nói lời đâm thọc, nói lời độc ác, nói chuyện phiếm. Đây gọi là khẩu ác hạnh.

Ở đây, ý ác hạnh là thế nào?

Tham ác, sân độc, tà kiến. Đây gọi là ý ác hạnh.

Ở đây, thân ác hạnh là thế nào? Thân nghiệp bất thiện là thân ác hạnh; khẩu nghiệp bất thiện là khẩu ác hạnh; ý nghiệp bất thiện là ý ác hạnh.

Ở đây, thân nghiệp bất thiện ra sao? Thân tư niệm bất thiện là thân nghiệp bất thiện; khẩu tư niệm bất thiện là khẩu nghiệp bất thiện; ý tư niệm bất thiện là ý nghiệp bất thiện.

Những pháp này là ba ác hạnh.

931. Trong ấy, thế nào là ba lậu hoặc?

Tức dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu.

Ở đây dục lậu là thế nào?

Pháp chi đối với các dục là ước muốn dục... (trùng)... mê luyến dục. Đây gọi là dục lậu.

Ở đây, hữu lậu là thế nào?

Pháp chi đối với các hữu là ước muốn hữu... (trùng)... mê luyến hữu. Đây gọi là hữu lậu.

Ở đây, vô minh lậu là thế nào?

Sự bất tri khổ... (trùng)... vô minh then chốt, si bất thiện căn. Đây gọi là vô minh lậu.

Những pháp này là ba lậu hoặc.

932. Trong ấy, thế nào là ba triền phược?

Tức là thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ.

Ở đây, thân kiến là thế nào?

Ở đây, có kẻ vô văn phàm phu không thấy các bậc Thánh, không hiểu pháp bậc Thánh, không tu tập trong pháp bậc Thánh, không thấy các bậc Chân Nhân, không hiểu pháp bậc Chân Nhân, không tu tập trong pháp bậc Chân Nhân, nên nhận thấy sắc là ta hay ta là sắc, hay trong ta có sắc hay trong sắc có ta; thấy thọ... (trùng)... thấy tưởng... (trùng)... thấy hành... (trùng)... thấy thức là ta hay ta là thức, hay trong ta có thức hay trong thức có ta; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là thân kiến.

Ở đây, hoài nghi là thế nào?

Tức là nghi hoặc, ngờ vực Bậc Đạo Sư, nghi hoặc ngờ vực Giáo Pháp, nghi hoặc ngờ vực Tăng Chúng, nghi hoặc ngờ vực Học giới, nghi hoặc ngờ vực quá khứ, nghi hoặc ngờ vực vị lai, nghi hoặc ngờ vực quá khứ vị lai, nghi hoặc ngờ vực pháp Duyên tánh liên quan Tương Sinh; sự kiện nào như vậy là sự do dự, tính cách do dự, thái độ do dự... (trùng)... tình trạng lay động của tâm, rối ý. Đây gọi là hoài nghi.

Ở đây, giới cấm thủ là thế nào?

Các Sa môn, Bà la môn ngoài Giáo Pháp này nghĩ rằng thanh tịnh nhờ giới, thanh tịnh nhờ hạnh tu, thanh tịnh nhờ giới cấm; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là Giới cấm thủ.

Những pháp này là ba triền phược.

933. Trong ấy, thế nào là ba ái (Tanhā)?

Tức dục ái, hữu ái và phi hữu ái.

Ở đây, hữu ái là thế nào?

Sự tham luyến câu hành hữu kiến, sự tham đắm... (trùng)... tâm tham luyến. Đây gọi là hữu ái.

Ở đây, phi hữu ái là thế nào?

Sự tham đắm câu hành đoạn kiến, sự tham đắm... (trùng)...
tâm luyến tham. Đây gọi là phi hữu ái.

Ái ngoài ra là dục ái.

Ở đây, dục ái là thế nào?

Tức là sự tham luyến liên hệ dục giới, sự tham đắm... (trùng)...
tâm luyến tham. Đây gọi là dục ái.

Sự tham luyến liên hệ sắc giới và vô sắc giới, sự tham đắm... (trùng)...
tâm luyến tham. Đây gọi là hữu ái.

Sự tham luyến câu hành đoạn kiến, sự tham đắm... (trùng)... Đây gọi là phi hữu ái.

Những pháp này là ba ái.

934. Trong ấy, thế nào là ba ái (Tanhā) khác nữa?

Tức dục ái, sắc ái và vô sắc ái.

Ở đây, dục ái là thế nào?

Sự tham luyến liên hệ dục giới, sự tham đắm... (trùng)...
tâm luyến tham. Đây gọi là dục ái.

Ở đây, sắc ái là thế nào?

Tức là sự tham luyến liên hệ sắc giới, sự tham đắm... (trùng)...
tâm luyến tham. Đây gọi là sắc ái.

Ở đây, vô sắc ái là thế nào?

Sự tham luyến liên hệ vô sắc giới, sự tham đắm... (trùng)...
tâm luyến tham. Đây gọi là vô sắc ái.

Những pháp này là ba ái.

935. Trong ấy, thế nào là ba ái (Tanhā) khác nữa?

Tức là sắc ái, vô sắc ái và đoạn diệt ái.

Ở đây, sắc ái là thế nào?

Sự tham luyến liên hệ sắc giới, sự tham đắm... (trùng)...
tâm luyến tham. Đây gọi là sắc ái.

Ở đây, vô sắc ái là thế nào?

Sự tham luyến liên hệ vô sắc giới, sự tham đắm... (trùng)...
tâm luyến tham. Đây gọi là vô sắc ái.

Ở đây, đoạn diệt ái là thế nào?

Sự tham luyến câu hành đoạn kiến, sự tham đắm... (trùng)...
tâm luyến tham. Đây gọi là đoạn diệt ái.

Những pháp này là ba ái.

936. Trong ấy, thế nào là ba tầm cầu?

Tức dục cầu, hữu cầu và phạm hạnh cầu.

Ở đây, dục cầu là thế nào?

Đối với các dục, chi là sự ước muốn dục... (trùng)... mê luyến dục. Đây gọi là dục cầu.

Ở đây, hữu cầu là thế nào?

Đối với các hữu, chi là sự ước muốn hữu... (trùng)... mê luyến hữu. Đây gọi là hữu cầu.

Ở đây, phạm hạnh cầu là thế nào?

Như chấp rằng: "thế gian là thường còn" hay "thế gian không thường còn"... (trùng)... hay "Như lai không còn cũng không phải không còn sau khi chết"; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là phạm hạnh cầu.

Ở đây, dục cầu là thế nào?

Thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp bất thiện chung qui tham luyến các dục. Đây gọi là dục cầu.

Ở đây, hữu cầu là thế nào?

Thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp bất thiện chung qui tham luyến các hữu. Đây gọi là hữu cầu. Còn thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp bất thiện chung qui kiến biên chấp

Những pháp này là ba tầm cầu.

937. Trong ấy, thế nào là ba tỷ giảo cách (Vidhā)?

Tức là cách so sánh "ta hơn", cách so sánh "ta bằng", cách so sánh "ta thua". Đây là ba tỷ giảo cách.

938. Trong ấy, thế nào là ba hiểm nạn (Bhaya)?

Tức hiểm nạn sanh, hiểm nạn già, hiểm nạn chết.

Ở đây, hiểm nạn sanh là thế nào?

Sự sợ hãi, kinh hoàng, khiếp đảm, lông tóc dựng ngược, tâm hoảng hốt vì sự sanh. Đây gọi là hiểm nạn sanh.

Ở đây, hiểm nạn già là thế nào?

Sự sợ hãi kinh hoàng, khiếp đảm, lông tóc dựng ngược, tâm hoảng hốt vì sự già. Đây gọi là hiểm nạn già.

Ở đây, hiểm nạn chết là thế nào?

Sự sợ hãi, kinh hoàng, khiếp đảm, lông tóc dựng ngược, tâm hoảng hốt vì sự chết. Đây gọi là hiểm nạn chết.

939. Trong ấy, thế nào là ám muội (Tama)?

Là dựa vào thời quá khứ, ngờ vực, hoài nghi, không quyết tin, không tin tưởng. Dựa vào thời vị lai, ngờ vực, hoài nghi, không quyết tin, không tin tưởng. Dựa vào thời hiện tại, ngờ vực, hoài nghi, không quyết tin, không tin tưởng. Đây là ba ám muội.

940. Trong ấy, thế nào là ba thuyết ngoại giáo?

Ở đây, có một số Sa môn, Bà la môn luận thuyết như vầy, tri kiến như vầy, là "phàm con người cảm thọ lạc hoặc khổ hoặc phi khổ phi lạc, tất cả điều ấy đều do nhân tố kiếp trước".

Ở đây, lại có một số Sa môn, Bà la môn luận thuyết như vầy, tri kiến như vầy, là "phàm con người cảm thọ lạc hoặc khổ hoặc phi khổ phi lạc, tất cả điều ấy đều do quyền năng tạo hóa".

Ở đây, lại có một số Sa môn, Bà la môn luận thuyết như vầy, tri kiến như vầy, là "phàm con người cảm thọ lạc hoặc khổ, hoặc phi khổ phi lạc, tất cả điều ấy đều không do nhân không do duyên".

Đây là ba thuyết ngoại giáo.

941. Trong ấy, thế nào là ba chướng ngại?

Tức là tham chướng ngại, sân chướng ngại và si chướng ngại. Đây là ba chướng ngại.

942. Trong ấy, thế nào là ba cấu uế?

Tức là tham cấu uế, sân cấu uế và si cấu uế. Đây là ba cấu uế.

943. Trong ấy, thế nào là ba trần cấu (Mala)?

Tức là tham trần cấu, sân trần cấu và si trần cấu. Đây là ba trần cấu.

944. Trong ấy, thế nào là ba bất bình?

Tức là tham bất bình, sân bất bình và si bất bình. Đây là ba bất bình.

945. Trong ấy, thế nào là ba bất bình khác nữa?

Tức là thân bất bình, khẩu bất bình và ý bất bình. Đây là ba bất bình.

946. Trong ấy, thế nào là ba ngọn lửa (Aggi)?

Tức là lửa tham, lửa sân, lửa si. Đây gọi là ba ngọn lửa.

947. Trong ấy, thế nào là ba khuyết tật?

Tức khuyết tật tham, khuyết tật sân, khuyết tật si. Đây là ba khuyết tật.

948. Trong ấy, thế nào là ba khuyết tật khác nữa?

Tức khuyết tật thân, khuyết tật khẩu, khuyết tật ý. Đây là ba khuyết tật.

949. Trong ấy, thế nào là hỷ lạc kiến?

Ở đây, lại có một số Sa môn, Bà la môn luận thuyết như vầy, tri kiến như vầy, là "không có tội lỗi trong dục lạc", rồi họ sa ngã vào các dục lạc. Đây gọi là hỷ lạc kiến.

Trong ấy, thế nào là ngã chấp kiến?

Ở đây, có kẻ vô văn phàm phu không thấy các bậc Thánh, không hiểu pháp bậc Thánh, không tu tập trong pháp bậc Thánh, không thấy các bậc Chân Nhân, không hiểu pháp bậc Chân Nhân, không tu tập trong pháp bậc Chân Nhân, nên nhận thấy sắc là ta hay ta là sắc, hay trong ta có sắc, hay trong sắc có ta; thấy thọ... (trùng)... thấy tưởng... (trùng)... thấy hành... (trùng)... thấy thức là ta hay ta là thức, hay trong ta có thức hay trong thức có ta. Kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây là ngã chấp kiến.

Trong ấy, thế nào là tà kiến?

Chấp rằng "Không có quả bố thí, không có quả cúng dường... (trùng)... tự mình thắng tri chứng ngộ và tuyên thuyết về đời này và đời sau", kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là tà kiến.

Thường kiến là hỷ lạc kiến, thân kiến là ngã chấp kiến. Đoạn kiến là tà kiến.

950. Trong ấy, thế nào là bất mãn?

Sự không vui mừng, không vui thích, không hân hoan, không hoan hỷ, ngao ngán, buồn chán trong những trú xứ vắng vẻ hoặc với một tối thiện pháp nào đó. Đây gọi là bất mãn.

Trong ấy, thế nào là sự não hại?

Ở đây, có người nhiểu hại các chúng sanh bằng một cách nào như bằng tay, bằng cục đất, bằng đao kiếm, bằng dây trói, sự nào như vậy là sự nhiểu nhương, nhiểu hại, hãm hiếp, hãm hại, kích nộ, khiêu khích, đả thương người khác. Đây gọi là sự não hại.

Trong ấy, thế nào là hạnh phi pháp?

Sự thực hành phi pháp, thực hành bồng bột bằng thân, sự thực hành phi pháp, thực hành bồng bột bằng khẩu, sự thực hành phi pháp, thực hành bồng bột bằng ý. Đây là hạnh phi pháp.

951. Trong ấy, thế nào là sự khó dạy?

Là khi được nhắc nhở đúng pháp lại có sự khó dạy, thái độ khó dạy, tính cách khó dạy, lập trường chống đối, thái độ phản đối, tính cách bất cần, thái độ bất kể, thái độ bất kính, thái độ bất tuân. Đây gọi là sự khó dạy.

Trong ấy, thế nào là có bạn ác?

Những người nào vô tín ngưỡng, ác giới, thiểu học, bỏn xẻn, thiếu trí. Sự mà giao du, giao hiếu, kết giao, cộng sự, cộng tác, thân thiện, tương thân, xu hướng theo những hạng người ấy. Đây gọi là có bạn ác.

Trong ấy, thế nào là tưởng dị biệt?

Dục tưởng, sân độc tưởng, não hại tưởng. Đây gọi là tưởng dị biệt. Tất cả bất thiện pháp cũng đều là tưởng dị biệt.

952. Trong ấy, thế nào là phóng dật?

Pháp nào là sự phóng túng, không yên lặng của tâm, tâm lao chao, tâm tán loạn. Đây gọi là phóng dật.

Trong ấy, thế nào là sự lười biếng?

Sự buông thả tâm, sự mặc tâm buông thả theo thân ác hạnh hay khẩu ác hạnh hay ý ác hạnh hay năm dục dật hệ, hoặc là đối với sự tu tiến các thiện pháp, không cẩn thận làm, không hoan hỷ làm, không ưa thích làm, thái độ tiêu cực, để qua ước vọng, để qua phận sự, không năng hành, không phát triển, không phát tấn, không thiết tha, không nỗ lực, giải đải. Đây gọi là sự lười biếng.

Trong ấy, thế nào là dễ duôi?

Sự buông thả tâm, sự mặc tâm buông thả theo thân ác hạnh hay khẩu ác hạnh, ý ác hạnh hay năm dục dật hệ, hoặc là đối với sự tu tiến các thiện pháp, không cẩn thận làm, không hoan hỷ làm, không ưa thích làm, thái độ tiêu cực, để qua ước vọng, để qua phận sự, không năng hành, không phát triển, không phát tấn, không thiết tha, không nỗ lực, giải đải. Đây gọi là dễ duôi.

953. Trong ấy, thế nào là không tri túc?

Đối với người không vừa lòng, có thái độ muốn nhiều thêm về thứ này thứ kia như y phục, vật thực, sàng tọa, dược phẩm hoặc năm dục dật hệ, sự nào như vậy là sự mong muốn, thái độ mong muốn, không thỏa mãn, tham lam, tham đắm... (trùng)... nhiễm đắm của tâm. Đây gọi là sự không tri túc.

Trong ấy, thế nào là sự thiếu tỉnh giác?

Sự mà không biết, không thấy... (trùng)... vô minh then chốt, si bất thiện căn. Đây gọi là sự thiếu tỉnh giác.

Trong ấy, thế nào là đa dục?

Đối với người không vừa lòng, có thái độ muốn nhiều thêm về thứ này thứ kia như y phục, vật thực, sàng tọa, dược phẩm hoặc năm dục dật hệ; sự nào như vậy là sự mong muốn, thái độ mong muốn, tính cách mong muốn lớn lao, tham lam, tham đắm... (trùng)... nhiễm đắm của tâm. Đây gọi là đa dục.

954. Trong ấy, thế nào là vô tàm?

Sự mà không hổ thẹn với điều đáng hổ thẹn, không hổ thẹn với việc phạm các ác bất thiện pháp. Đây gọi là vô tàm.

Trong ấy, thế nào là vô úy?

Sự mà không sợ hãi với điều đáng sợ hãi, không sợ hãi với việc phạm ác bất thiện pháp. Đây gọi là vô úy.

Trong ấy, thế nào là khinh suất?

Sự buông thả tâm, sự mặc tâm buông thả theo thân ác hạnh, hay khẩu ác hạnh, hay ý ác hạnh hay năm dục dật hệ, hoặc đối với sự tu tiến các thiện pháp không cẩn thận làm, không hoan hỷ làm, không ưa thích làm, thái độ tiêu cực, để qua ước vọng, để qua phận sự, không năng hành, không phát triển, không phát tấn, không thiết tha, không nỗ lực, giải đải. Đây gọi là sự khinh suất.

955. Trong ấy, thế nào là sự bất cần?

Pháp nào là sự không quan tâm, thái độ không quan tâm, sự bất kính, sự bất tuân, sự không thu nhận, không thọ trì, thái độ không thọ trì, không theo nguyên tắc, không đặt nặng. Đây gọi là sự bất cần.

Trong ấy, thế nào là nan giáo?

Là khi được nhắc nhở đúng pháp lại có sự khó dạy, thái độ khó dạy, tính cách khó dạy, lập trường chống đối, thái độ phản đối, tính cách bất cần, thái độ bất cần, thái độ bất kính, thái độ bất tuân. Đây gọi là nan giáo.

Trong ấy, thế nào là hữu ác hữu?

Những người nào vô tín ngưỡng, ác giới, thiểu học, bỏn xẻn, thiểu trí. Sự mà giao du, giao hiếu, kết giao, cộng sự, cộng tác, thân thiện, tương thân, xu hướng theo những hạng người ấy. Đây gọi là hữu ác hữu.

956. Trong ấy, thế nào là không tín ngưỡng?

Ở đây, có kẻ vô tín ngưỡng không tin Phật hay Pháp hay Tăng, sự kiện nào như vậy là sự không tín ngưỡng, không tin cậy, không tín nhiệm, không tịnh tín. Đây gọi là sự không tín ngưỡng.

Trong ấy, thế nào là sự không hào phóng?

Có năm sự bỏn xẻn là bỏn xẻn chỗ ở, bỏn xẻn gia tộc, bỏn xẻn lợi lộc, bỏn xẻn thanh danh, bỏn xẻn pháp; sự bỏn xẻn, tính cách bỏn xẻn, thái độ bỏn xẻn, sự ích kỷ, sự keo kiệt, sự hà tiện, sự không nhiếp tâm. Đây gọi là sự không hào phóng.

Trong khi ấy, thế nào là sự giải đải?

Sự buông thả tâm, sự mặc tâm buông thả theo thân ác hạnh, hay khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, năm dục dật hệ, hoặc là đối với sự tu tiến các thiện pháp không cẩn thận làm, không hoan hỷ làm, không ưa thích làm, thái độ tiêu cực, để qua ước vọng, để qua phận sự, không năng hành, không phát triển, không phát tấn, không thiết tha, không nỗ lực, dễ duôi. Đây gọi là sự giải đải.

957. Trong ấy thế nào là phóng dật?

Pháp nào là sự phóng túng không yên lặng của tâm, tâm lao chao, tâm tán loạn. Đây gọi là phóng dật.

Trong ấy, thế nào là sự không thu thúc?

Ở đây, có kẻ với mắt thấy sắc chấp tướng chung, chấp tướng riêng; do nhân nào mà sự tham ưu ác bất thiện pháp có thể xâm nhiễm người sống không thu thúc nhãn quyền; thì nó lại không phòng ngừa nhân ấy, không hộ trì nhãn quyền, thành ra không thu thúc nhãn quyền, với tai nghe tiếng... (trùng)... với mũi ngửi mùi... (trùng)... với lưỡi nếm vị... (trùng)... với thân chạm cảnh xúc... (trùng)... với ý nghĩ cảnh pháp chấp tướng chung, chấp tướng riêng; do nhân nào mà sự tham ưu ác bất thiện pháp có thể xâm nhiễm người sống không thu thúc ý quyền; thì nó lại không phòng ngừa nhân ấy, không hộ trì ý quyền, thành ra không thu thúc ý quyền. Đây gọi là sự không thu thúc.

Trong ấy, thế nào là ác giới?

Tức là thân hành quá đáng, khẩu hành quá đáng, thân khẩu hành quá đáng. Đây gọi là ác giới.

958. Trong ấy, thế nào là sự không muốn thấy bậc Thánh?

Ở đây bậc Thánh là sao? Gọi là bậc Thánh tức đức Phật và Thinh Văn Giác. Sự mà không muốn nhìn thấy các bậc Thánh này, không muốn diện kiến, không muốn hội ngộ, không muốn hội tụ. Đây gọi là sự không muốn thấy bậc Thánh.

Trong ấy, thế nào là sự không muốn nghe Chánh pháp?

Ở đây Chánh pháp là chi? Tức Tứ niệm xứ, tứ chánh cần, tứ thần túc, ngũ quyền, ngũ lực, thất giác chi, bát Thánh đạo chi. Đây gọi là Chánh pháp; sự mà không muốn nghe Chánh pháp này, không muốn dự thính, không muốn học tập, không muốn thọ trì. Đây gọi là không muốn nghe Chánh pháp.

Trong ấy, thế nào là có tâm cật vấn?

Ở đây cật vấn là sao? Chi là sự vấn nạn, hay sự cật nạn, sự bắt bẻ, sự chuyên bắt bẻ, thái độ chuyên bắt bẻ, sự khinh lờn, sự khi dễ, sự tìm lỗi. Đây gọi là có tâm vấn nạn.

959. Trong ấy, thế nào là thất niệm?

Sự mà không niệm, không nhớ theo, không nhớ ra, không nhớ lấy, không nhớ được, tình trạng không ghi nhận, tình trạng lơ đễnh, tình trạng quên lãng. Đây gọi là sự thất niệm.

Trong khi ấy, thế nào là bất tỉnh giác?

Chi là sự không biết, sự không thấy... (trùng)... vô minh then chốt, si bất thiện căn. Đây gọi là bất tỉnh giác.

Trong ấy, thế nào là tán loạn tâm?

Chi là sự phóng túng không yên tỉnh của tâm, tâm lao chao, tâm tán loạn. Đây gọi là tán loạn tâm.

960. Trong ấy, thế nào là không khéo tác ý?

Vô thường mà không khéo tác ý nghĩ là thường, khổ mà không khéo tác ý nghĩ là lạc, vô ngã mà không khéo tác ý nghĩ là hữu ngã, bất tịnh mà không khéo tác ý nghĩ là thanh tịnh, hay là sự hướng tâm, sự suy xét, sự suy tư, sự tập trung, tác ý bằng cách sai với sự thật. Đây gọi là không khéo tác ý.

Trong ấy, thế nào là hành tà đạo?

Ở đây tà đạo là sao? Tức là tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định. Đây gọi là tà đạo. Sự mà thực hiện theo đuổi, chuyên chú, hợp tác, cộng tác, khắn khít, miệt mài, xu hướng theo đường lối sai lầm này. Đây gọi là hành tà đạo.

Trong khi ấy, thế nào là tâm biếng nhác?

Chi là sự không mạnh dạn của tâm, sự không thích nghi, sự chần chừ, sự trầm lắng, thụ động, thái độ thụ động, tình trạng thụ động, tâm có sự dã dượi, có thái độ dã dượi, có tình trạng dã dượi. Đây gọi là tâm biếng nhác.