Bộ Phân Tích › 7. Niệm Xứ Phân Tích › Niệm Xứ Phân tích theo Kinh · HT Tịnh Sự

Niệm Xứ Phân tích theo Kinh

431. Bốn niệm xứ:

Nơi đây vị tỳ khưu sống năng quán thân đối với thân nội phần, sống năng quán thân đối với thân ngoại phần, sống năng quán thân đối với thân nội ngoại phần, nhiệt tâm, tỉnh giác, ức niệm, diệt trừ tham ưu ở đời.

Sống năng quán thọ đối với các thọ nội phần, sống năng quán thọ đối với các thọ ngoại phần, sống năng quán thọ đối với các thọ nội ngoại phần, nhiệt tâm, tỉnh giác, ức niệm, diệt trừ tham ưu ở đời.

Sống năng quán tâm đối với các tâm nội phần, sống năng quán tâm đối với các tâm ngoại phần, sống năng quán tâm đối với các tâm nội ngoại phần, nhiệt tâm, tỉnh giác, ức niệm, diệt trừ tham ưu ở đời.

Sống năng quán pháp đối với các pháp nội phần, sống năng quán pháp đối với các pháp ngoại phần, sống năng quán pháp đối với các pháp nội ngoại phần, nhiệt tâm, tỉnh giác, ức niệm, diệt trừ tham ưu ở đời.

XIỂN MINH QUÁN THÂN

432. Vị tỳ khưu sống năng quán thân đối với thân nội phần là sao?

Nơi đây, vị tỳ khưu quán tưởng thân bên trong từ bàn chân trở lên, từ ngọn tóc trở xuống, có da bao bọc, chứa đầy những thể bất tịnh dị biệt: Trong thân nầy có tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, mạng mỡ, dạ dày, phổi, ruột già, ruột non, vật thực mới, phẩn, mật, đàm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, dầu da, nước miếng, nước mũi, nước nhớt, nước tiểu. Vị ấy áp dụng, tu tập làm cho sung mãn, nhận định chuẩn xác theo ấn tướng đó; vị ấy sau khi đã áp dụng, tu tập, làm sung mãn, nhận định chuẩn xác theo ấn tướng đó, mới chú tâm vào thân ngoại phần.

433. Vị tỳ khưu sống năng quán thân đối với thân ngoại phần là sao?

Nơi đây, vị tỳ khưu quán tưởng thân bên ngoài từ bàn chân trở lên, từ ngọn tóc trở xuống, có da bao bọc, chứa đầy những thể bất tịnh dị biệt; trong thân của họ có tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, mạng mỡ, dạ dày, phổi, ruột già, ruột non, vật thực mới, phẩn, mật, đàm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, dầu da, nước miếng, nước mũi, nước nhớt, nước tiểu. Vị ấy áp dụng, tu tập, làm cho sung mãn, nhận định chuẩn xác theo ấn tướng đó; vị ấy sau khi đã áp dụng tu tập, làm sung mãn, nhận định chuẩn xác theo ấn tướng đó, mới chú tâm vào thân nội ngoại phần.

434. Vị tỳ khưu sống năng quán thân với thân nội ngoại phần là sao?

Nơi đây, vị tỳ khưu quán tưởng thân bên trong và bên ngoài; từ gót chân trở lên, từ ngọn tóc trở xuống, có da bao bọc chứa đầy những thể bất tịnh dị biệt: trong thân có tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, mạng mỡ, dạ dày, phổi, ruột già, ruột non, vật thực mới, phẩn, mật, đàm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, dầu da, nước miếng, nước mũi, nước nhớt, nước tiểu. Như vậy là vị tỳ khưu sống năng quán thân đối với thân nội ngoại phần, nhiệt tâm, tỉnh giác, ức niệm diệt trừ tham ưu ở đời.

435. Nói rằng bậc: "năng quán", ở đây sự năng quán là thế nào?

Cái chi là sự hiểu biết, hiểu rõ... (trùng)... vô si, trạch pháp, chánh kiến. Đây gọi là sự năng quán. Vị dự nhập, biến nhập, dự đáo, mãn đáo, dự đắc, hoàn đắc, thành đạt với sự năng quán nầy, bởi lẽ ấy mới gọi là bậc năng quán.

436. Nói rằng "sống" tức là cử động, xử sự, trông nom, duy trì, sinh sống, hành động, trú ngụ, bởi lẽ ấy gọi là sống.

437. Nói rằng bậc "nhiệt tâm", ở đây sự nhiệt tâm là thế nào?

Cái chi là sự cần cố thuộc về tâm... (trùng)... chánh tinh tấn. Đây gọi là sự nhiệt tâm. Vị dự nhập, biến nhập, dự đáo, mãn đáo, dự đắc, hoàn đắc, thành đạt với sự nhiệt tâm nầy, bởi lẽ ấy mới gọi là bậc nhiệt tâm.

438. Nói rằng: "bậc tỉnh giác", ở đây, sự tỉnh giác là thế nào?

Cái chi là sự hiểu biết, hiểu rõ... (trùng)... vô si, trạch pháp, chánh kiến. Đây gọi là sự tỉnh giác. Vị dự nhập, biến nhập, dự đáo, mãn đáo, dự đắc, hoàn đắc, thành đạt với sự tỉnh giác nầy, bởi lẽ ấy mới gọi là bậc tỉnh giác.

439. Nói rằng bậc: "ức niệm" ở đây, sự ức niệm là thế nào?

Cái chi là sự nhớ đến, sự tùy niệm... (trùng)...
chánh niệm. Đây gọi là sự ức niệm. Vị dự nhập, biến nhập, dự đáo, mãn đáo, dự đắc, hoàn đắc, thành đạt với sự ức niệm nầy. Bởi lẽ ấy mới gọi là bậc ức niệm.

440. Nói rằng: "diệt trừ tham ưu ở đời", ở đây "đời" là thế nào?

Đời chính là thân nầy, hay đời là năm thủ uẩn. Đây gọi là đời.

Ở đây, tham là thế nào?

Cái chi là sự tham luyến, tham đắm... (trùng)...
tham đắm của tâm. Đây gọi là tham.

Ở đây ưu là thế nào?

Cái chi là sự bất an, thuộc về tâm, sự khó chịu thuộc về tâm, trạng thái của cảm thọ bất an, khó chịu sanh từ tâm xúc, sự cảm giác bất an, khó chịu sanh từ tâm xúc. Đây gọi là ưu.

Tham nầy và ưu nầy là như thế, bị hạn chế trong đời nầy, bị tẩy trừ, yên lặng, vắng lặng, tịnh chỉ, dập tắt, diệt tắt, đình chỉ, cấm chỉ, kiệt quệ, tàn rụi, tận diệt, bởi lẽ ấy được nói rằng "diệt trừ tham ưu ở đời".

Dứt xiển minh quán thân