Bộ Phân Tích › 6. Duyên Khởi Phân Tích · HT Tịnh Sự

Duyên khởi Phân tích theo Kinh

255. Hành có do duyên vô minh, thức có do duyên hành, danh sắc có do duyên thức, lục nhập có do duyên danh sắc, xúc có do duyên lục nhập, thọ có do duyên xúc, ái có do duyên thọ, thủ có do duyên ái, hữu có do duyên thủ, sanh có do duyên hữu, lão tử sầu bi khổ ưu ai có do duyên sanh; như vậy là tập khởi của toàn bộ khổ uẩn nầy.

256. Ở đây, vô minh là thế nào?

Sự không hiểu về khổ, sự không hiểu về khổ tập, sự không hiểu về khổ diệt, sự không hiểu về khổ diệt hành lộ. Đây gọi là vô minh.

257. Ở đây, thế nào là hành do duyên vô minh?

Tức là phúc hành, phi phúc hành, bất động hành, thân hành, khẩu hành, ý hành.

Ở đây, phúc hành là thế nào?

Tư thiện dục giới, sắc giới tạo bố thí thành, trì giới thành, tu tiến thành. Đây gọi là phúc hành.

Ở đây, phi phúc hành là thế nào?

Tư bất thiện dục giới, đây gọi là phi phúc hành.

Ở đây, bất động hành là thế nào?

Tư thiện vô sắc giới. Đây gọi là bất động hành.

Ở đây, thân hành là thế nào?

Thân cố quyết là thân hành, khẩu cố quyết là khẩu hành, ý cố quyết là tâm hành.

Đây gọi là hành do duyên vô minh.

258. Ở đây, thế nào là thức do duyên hành?

Nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức. Đây gọi là thức do duyên hành.

259. Ở đây, thế nào là danh sắc do duyên thức?

Có danh, có sắc.

Ở đây, danh là thế nào?

Tức thọ, tưởng, tư, xúc, tác ý. Đây gọi là danh.

Ở đây, sắc là thế nào?

Tức bốn đại hiển và sắc nương bốn đại hiển. Đây gọi là sắc.

Như vậy, đây là danh, đây là sắc. Đây gọi là danh sắc do duyên thức.

260. Ở đây, thế nào là lục nhập do duyên danh sắc?

Tức nhãn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ. Đây gọi là lục nhập do duyên danh sắc.

261. Ở đây, thế nào là xúc do duyên lục nhập?

Tức nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc. Đây gọi là xúc do duyên lục nhập.

262. Ở đây, thế nào là thọ do duyên xúc?

Tức thọ sanh từ nhãn xúc, thọ sanh từ nhĩ xúc, thọ sanh từ tỷ xúc, thọ sanh từ thiệt xúc, thọ sanh từ thân xúc, thọ sanh từ ý xúc. Đây gọi là thọ do duyên xúc.

263. Ở đây, thế nào là ái do duyên thọ?

Tức sắc ái, thinh ái, khí ái, vị ái, xúc ái, pháp ái. Đây gọi là ái do duyên thọ.

264. Ở đây, thế nào là thủ do duyên ái?

Tức là dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ, ngã chấp thủ. Đây gọi là thủ do duyên ái.

265. Ở đây, thế nào là hữu do duyên thủ?

Hữu phân theo hai loại: có nghiệp hữu, có sanh hữu.

Ở đây, nghiệp hữu là thế nào?

Tức phúc hành, phi phúc hành, bất động hành. Đây gọi là nghiệp hữu. Tất cả nghiệp đưa đến hữu là nghiệp hữu.

Ở đây, sanh hữu là thế nào?

Tức là dục hữu, sắc hữu, vô sắc hữu, tưởng hữu, vô tưởng hữu, phi tưởng phi phi tưởng xứ hữu, nhất uẩn hữu, tứ uẩn hữu, ngũ uẩn hữu. Đây gọi là sanh hữu. Nghiệp hữu nầy là như thế, sanh hữu nầy là như thế, đây gọi là hữu do duyên thủ.

266. Ở đây, thế nào là sanh do duyên hữu?

Đối với mỗi chúng sanh, có sự kiện sanh ra, sanh khởi, hiện ra, phát ra từ thân hữu tình ấy, hiện khởi các uẩn, thành tựu các xứ. Đây gọi là sanh do duyên hữu.

267. Ở đây, thế nào là lão tử do duyên sanh?

Có lão, có tử.

Ở đây, lão là thế nào?

Đối với mỗi chúng sanh, có sự kiện cũ kỹ, già nua, răng long, tóc bạc, da nhăn, giảm thọ, chín mùi các căn trong thân hữu tình ấy. Đây gọi là già.

Ở đây, tử là thế nào?

Đối với mỗi chúng sanh, từ thân hữu tình ấy có sự chuyển biến, đổi đời hư hoại, tiêu mất, chết, tán vong, quá vãng, tan rã ngũ uẩn, bỏ xác, dứt mạng quyền. Đây gọi là tử. Lão nầy là như thế, tử nầy là như thế. Đây gọi là lão tử.

268. Ở đây, sầu là thế nào?

Tức là sự sầu muộn, sự buồn rầu, thái độ buồn rầu, buồn bực trong lòng, não ruột trong lòng, nội tâm nóng bỏng, ưu tư, bị tên sầu khi gặp nỗi khổ nào đó, khi xẩy đến điều suy vong nào đó như gặp sự suy vong thân quyến, hoặc gặp sự suy vong tài sản, hoặc gặp sự suy vong bệnh tật, hoặc gặp sự suy vong giới hạnh, hay gặp sự suy vong tri kiến. Đây gọi là sầu.

269. Ở đây, bi là thế nào?

Tức là sự khóc lóc, khóc kể, khóc than, la khóc, thái độ khóc, thái độ than, thái độ la khóc, sự phát ngôn, kể lễ, kêu gào, thút thít, than oán, thái độ than oán, khi gặp nỗi khổ nào đó, khi xẩy đến điều suy vong thân quyến, hoặc gặp suy vong tài sản, hoặc gặp suy vong tật bệnh, hoặc gặp suy vong giới hạnh, hay gặp suy vong tri kiến. Đây gọi là bi.

270. Ở đây, khổ là thế nào?

Tức là sự bất an thuộc về thân, sự đau đớn thuộc về thân, tình trạng cảm thọ bất an đau đớn sanh từ thân xúc, sự cảm giác bất an đau đớn sanh từ thân xúc. Đây gọi là khổ.

271. Ở đây, ưu là thế nào?

Tức là sự bất an thuộc về tâm, sự đau đớn thuộc về tâm, tình trạng cảm thọ bất an đau đớn sanh từ tâm xúc, sự cảm giác bất an đau đớn sanh từ tâm xúc. Đây gọi là ưu.

272. Ở đây, ai là thế nào?

Tức là sự ai bi, thái độ ai bi, sự ai oán, thái độ ai oán khi gặp nỗi khổ nào đó, khi xẩy đến điều suy vong nào đó, như gặp suy vong thân quyến, hoặc gặp suy vong tài sản, hoặc gặp suy vong bệnh tật, hoặc suy vong giới hạnh, hay gặp suy vong tri kiến. Đây gọi là ai.

273. Nói rằng: "Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn nầy", tức là sự tập trung, sự tựu trung, sự họp chung, sự hiện hành của toàn bộ khổ uẩn nầy có như vậy. Bởi lẽ ấy nên được nói: "Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn nầy".

Dứt phần phân theo kinh