Bộ Ngữ Tông › Chương X · Tâm An, Minh Tuệ dịch

5. VẤN ĐỀ NGŨ THỨC VÀ KIẾN PHƯỢC

Điểm tranh luận: Ngũ thức cũng là kiến phược

Theo chú giải: Quan niệm này của phái Mahāsanghikas. Thực ra, chỉ là tâm ý thức giới mới tạo nghiệp thiện hay bất thiện và liên hệ đến kiến phược còn ngũ thức là pháp vô ký. (Lý luận giống hệt như luận điểm trước, X.4)

(1) Th: - Ngũ thức có kiến phược chăng?

M: - Vâng.

Th: - Có phải ngũ thức có vật đã sanh, có cảnh đã sanh không?

M: - Vâng.

Th: - Nếu ngũ thức có vật đã sanh, có cảnh đã sanh, thì không nên nói rằng "ngũ thức có kiến phược".

Th: - Có phải ngũ thức có vật sanh trước, có cảnh sanh trước, có vật bên trong, có cảnh bên ngoài, có vật chưa bị hoại, có cảnh chưa bị hoại, có vật khác nhau, có cảnh khác nhau, không cảm nhận hành xứ và cảnh giới của nhau, không sanh khởi khi không có sự chú ý, không sanh khởi khi không có tác ý, không sanh khởi lẫn lộn, không sanh khởi cùng một lúc; có phải ngũ thức không sanh khởi kế tiếp nhau không?

M: - Vâng.

Th: - Nếu ngũ thức không sanh khởi kế tiếp nhau, thì không nên nói rằng "ngũ thức có kiến phược".

(2) Th: - Nhãn thức có kiến phược chăng?

M: - Vâng.

Th: - Nhãn thức sanh khởi lấy sự trống rỗng làm cảnh chăng?

M: - Không, không thể nói như thế ...

Th: - Nhãn thức sanh khởi lấy sự trống rỗng làm cảnh chăng?

M: - Vâng.

Th: - Nhãn thức sanh khởi do duyên mắt và sự trống rỗng chăng?

M: - Không, không thể nói như thế ...

Th: - Nhãn thức sanh khởi do duyên mắt và sự trống rỗng chăng?

M: - Vâng.

Th: - "Nhãn thức sanh khởi do duyên mắt và sự trống rỗng": có phải có bài kinh như vậy không?

M: - Không có ...

Th: - "Nhãn thức sanh khởi do duyên mắt và các sắc": có phải có bài kinh như vậy không?

M: - Vâng.

Th: - Nếu bài kinh "Nhãn thức sanh khởi do duyên mắt và các sắc" quả thật có, thì không nên nói rằng "nhãn thức sanh khởi do duyên mắt và sự trống rỗng".

(3) Th: - Nhãn thức có kiến phược chăng?

M: - Vâng.

Th: - Nhãn thức sanh khởi lấy quá khứ và vị lai làm cảnh chăng?

M: - Không, không thể nói như thế ...

Th: - Nhãn thức có kiến phược chăng?

M: - Vâng.

Th: - Nhãn thức sanh khởi lấy xúc làm cảnh ... lấy cảnh xúc chạm làm cảnh chăng?

M: - Không, không thể nói như thế ...

Th: - Ý thức có kiến phược, ý thức sanh khởi lấy sự trống rỗng làm cảnh chăng?

M: - Vâng.

Th: - Nhãn thức có kiến phược, nhãn thức sanh khởi lấy sự trống rỗng làm cảnh chăng?

M: - Không, không thể nói như thế ...

Th: - Ý thức có kiến phược, ý thức sanh khởi lấy quá khứ và vị lai làm cảnh chăng?

M: - Vâng.

Th: - Nhãn thức có kiến phược, nhãn thức sanh khởi lấy quá khứ và vị lai làm cảnh chăng?

M: - Không, không thể nói như thế ...

Th: - Ý thức có kiến phược, ý thức sanh khởi lấy xúc làm cảnh ... lấy cảnh xúc chạm làm cảnh chăng?

M: - Vâng.

Th: - Nhãn thức có kiến phược, nhãn thức sanh khởi lấy xúc làm cảnh ... lấy cảnh xúc chạm làm cảnh chăng?

M: - Không, không thể nói như thế ...

(4) M: - Không nên nói rằng "ngũ thức có kiến phược" chăng?

Th: - Vâng.

M: - Có phải đức Thế Tôn đã từng thuyết rằng: "Này chư Tỳ kheo, ở đây vị Tỳ kheo mắt thấy sắc, nắm giữ tướng chung ... không nắm giữ tướng chung ... thân xúc chạm, nắm giữ tướng chung ... không nắm giữ tướng chung"? Có phải có bài kinh như vậy không?

Th: - Vâng.

M: - Do đó, ngũ thức có kiến phược ...

Dứt vấn đề ngũ thức và kiến phược.

Phần lập luận do Bindu dịch từ bản Pāli Mahāsaṅgīti (SuttaCentral, CC0): https://suttacentral.net/kv10.5/pli/ms