Bộ Ngữ Tông › Chương II · Tâm An, Minh Tuệ dịch

10. VẤN ĐỀ NGÔN NGỮ CỦA ĐỨC PHẬT

(1) Theravadins: - Có phải quan niệm này không bao hàm một vấn đề xa hơn là ngôn ngữ của đức Thế Tôn chỉ là đối tượng của ý thức siêu thế mà không là đối tượng của Nhĩ thức hiệp thế, và với Trí siêu thế của các vị thánh Đệ tử mới hiểu được Thánh ngữ của Thế Tôn, còn những người phàm phu thì không thể hiểu được? Ngài không chấp nhận như vậy ... Ngài vẫn biết rằng sự thuyết giảng của đức Thế Tôn tác động đến nhĩ thức của phàm phu và được đối đáp bằng phàm tuệ mà phàm phu hiểu được lời thuyết giảng ấy.

(2) Những thật ngữ chế định mà đức Thế Tôn dùng có phải chỉ thuộc về siêu thế như Đạo, Quả, Niết bàn, Đạo và Quả Dự lưu, Nhất lai, Bất lai, và A‑la‑hán, Niệm xứ, Chánh cần, Như ý túc, Quyền, Lực, Giác chi?

(3) Có phải mọi người vẫn nghe được ngôn ngữ bình nhật của đức Thế Tôn không? Nhưng Ngài vẫn từ chối pháp siêu thế là đối tượng của Nhĩ, xúc chạm với Nhĩ đi vào đạo lộ của Nhĩ. Do đó, Ngài không thể chấp nhận mọi người nghe ngôn ngữ của đức Thế Tôn được.

(4) Có phải ngôn ngữ bình nhật của đức Thế Tôn làm cho mọi người hoan hỷ không? (Ngài vẫn biết rằng sự thật là như vậy nhưng có phải pháp siêu thế là duyên để phát sanh dục vọng, mê mờ, làm say đắm, làm quyến rũ, làm nhu nhược, suy yếu không? Hay có phải pháp siêu thế làm duyên cho những hiện tượng ngược lại phát sanh?

(5) Lại nữa, có người bị lăng nhục vì ngôn ngữ của đức Thế Tôn thường sử dụng? nhưng có phải pháp siêu thế là duyên để phát sanh sự ân hận, oán hờn, sự giận dữ, phẫn uất? Hay có phải pháp siêu thế làm duyên cho những hiện tượng ngược lại phát sanh?

(6) Lại nữa, có người bị thất vọng, ngã lòng vì ngôn ngữ thông thường của đức Thế Tôn? nhưng có phải pháp siêu thế là duyên để phát sanh sự tối tăm, mù mịt, sự thiếu trí mù lòa, sự tiêu diệt trí tuệ, làm bất mãn, không đưa đến chứng ngộ Niết bàn? Hay có phải pháp siêu thế làm duyên cho những hiện tượng ngược lại?

(7) Vậy thì có phải ai nghe ngôn ngữ thông thường của đức Thế Tôn cũng đều chứng ngộ Đạo Quả không? Ngài đồng ý thế sao? nhưng có phải kẻ tiểu nhân khi nghe lời thuyết giảng đó thì cũng chứng ngộ Đạo Quả, và tương tự, người giết mẹ, giết cha, giết bậc A‑la‑hán, kẻ làm chảy máu Phật, phá hòa hợp tăng, nghe lời Phật thuyết giảng cũng chứng ngộ Đạo Quả?

Do đó, theo như Ngài đồng ý, tất cả những người đó đều chứng ngộ đạo quả...

(8) Andhakas: - Nhưng Ngài có thể với một cây gậy vàng chỉ được cả đống lúa lẫn đống vàng. Cũng thế ấy, kim ngôn của đức Thế Tôn có thể thuyết giảng cả pháp hiệp thế, lẫn pháp siêu thế.

Th: - Dùng gậy cây thầu dầu cũng chỉ được cả đống lúa lẫn đống vàng vì vậy đức Thế Tôn có thể dùng ngôn ngữ thông thường để nói được cả pháp hiệp thế và pháp siêu thế.

(9) Theo Ngài, ngôn ngữ thông thường của đức Thế Tôn là pháp hiệp thế khi đối thoại với người phàm phu, và là pháp siêu thế khi đối thoại với các bậc thánh Đệ tử. Điều này bao hàm ý nghĩa rằng kim ngôn của đức Thế Tôn được nghe bằng nhĩ thức hiệp thế khi Ngài nói về thế gian pháp và được nghe bằng nhĩ thức siêu thế khi Ngài nói về xuất thế gian pháp. Mặt khác, điều này cũng đồng nghĩa rằng phàm phu hiểu Ngài nói bằng phàm tuệ, còn Thánh Đệ tử thì hiểu Ngài nói bằng thánh tuệ, điều này chắc hẳn Ngài không đồng ý.

(10) A: - Theo Ngài, có sự sai lầm khi nói rằng kim ngôn của đức Thế Tôn là hiệp thế khi Ngài nói đến thế gian pháp là siêu thế khi Ngài nói đến xuất thế gian pháp. Nhưng có phải đức Thế Tôn đã không từng sử dụng cả hai loại ngôn ngữ ấy hay sao? Ngài đồng ý. Do vậy, những gì Ngài quan niệm không thể nào hữu lý được.

(11) Lại nữa, quan điểm của Ngài còn bao hàm thêm một sự thừa nhận khác: Ngôn ngữ của một người nào sẽ trở thành Đạo khi họ nói về Đạo. Cũng như thế, với những điều không phải là Đạo Quả, Niết bàn, Thập nhị nhân duyên, sắc pháp, tâm pháp thì ngôn ngữ sẽ không phải là Đạo.