Kinh Trung Bộ · HT Thích Minh Châu

MN 1 - KINH PHÁP MÔN CĂN BẢN

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú tại (tụ lạc) Ukkattha, trong rừng Hạnh Phúc, dưới gốc cây Sa‑la vương. Tại chỗ ấy, Thế Tôn gọi các Tỷ‑kheo: "Này các Tỷ‑kheo!".

- "Bạch Thế Tôn", những Tỷ‑kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói: "Này các Tỷ‑kheo. Ta sẽ giảng cho các Người "Pháp môn căn bản tất cả pháp". Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói".

- "Thưa vâng, bạch Thế Tôn", những Tỷ‑kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

Phàm phu:

- Này các Tỷ‑kheo, ở đây, có kẻ phàm phu ít nghe, không được thấy các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh, không được thấy các bậc Chơn nhân, không thuần thục pháp các bậc Chơn nhân, không tu tập pháp các bậc Chơn nhân, tưởng tri địa đại là địa đại. Vì tưởng tri địa đại là địa đại, người ấy nghĩ đến địa đại, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, người ấy nghĩ: "Địa đại là của ta" - dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói người ấy không liễu tri địa đại.

Người ấy tưởng tri thủy đại là thủy đại. Vì tưởng tri thủy đại là thủy đại, người ấy nghĩ đến thủy đại, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với thủy đại, nghĩ đến (tự ngã) như là thủy đại, người ấy nghĩ: "Thủy đại là của ta" - dục hỷ thủy đại. Vì sao vậy? Ta nói người ấy không liễu tri thủy đại.

Người ấy tưởng tri hỏa đại là hỏa đại. Vì tưởng tri hỏa đại là hỏa đại, người ấy nghĩ đến hỏa đại, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với hỏa đại, nghĩ đến (tự ngã) như là hỏa đại, người ấy nghĩ: "Hỏa đại là của ta"-dục hỷ hỏa đại. Vì sao vậy? Ta nói người ấy không liễu tri hỏa đại.

Người ấy tưởng tri phong đại là phong đại. Vì tưởng tri phong đại là phong đại, người ấy nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với phong đại, nghĩ đến (tự ngã) như là phong đại, người ấy nghĩ: "Phong đại là của ta"-dục hỷ phong đại. Vì sao vậy? Ta nói người ấy không liễu tri phong đại.

Người ấy tưởng tri Sanh vật... là Sanh vật
Người ấy tưởng tri chư Thiên... là chư Thiên
Người ấy tưởng tri Sanh chủ... là Sanh chủ
Người ấy tưởng tri Phạm thiên... là Phạm thiên
Người ấy tưởng tri Quang âm thiên... là Quang âm thiên
Người ấy tưởng tri Biến tịnh thiên... là Biến tịnh thiên
Người ấy tưởng tri Quảng quả thiên... là Quảng quả thiên
Người ấy tưởng tri Thắng Giả... là Abhibhù

Người ấy tưởng tri Không vô biên xứ... là Không vô biên xứ
Người ấy tưởng tri Thức vô biên xứ... là Thức vô biên xứ
Người ấy tưởng tri Vô sở hữu xứ... là Vô sở hữu xứ
Người ấy tưởng tri Phi tưởng phi phi tưởng xứ... là Phi tưởng phi phi tưởng xứ

Người ấy tưởng tri sở kiến... là sở kiến
Người ấy tưởng tri sở văn... là sở văn
Người ấy tưởng tri sở tư niệm... là sở tư niệm
Người ấy tưởng tri sở tri... là sở tri

Người ấy tưởng tri đồng nhất... là đồng nhất
Người ấy tưởng tri sai biệt... là sai biệt
Người ấy tưởng tri tất cả... là tất cả

Người ấy tưởng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn. Vì tưởng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn, người ấy nghĩ đến Niết‑bàn, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết‑bàn. Nghĩ đến (tự ngã) như là Niết‑bàn, người ấy nghĩ: "Niết‑bàn là của ta" - dục hỷ Niết‑bàn, Vì sao vậy? Ta nói: Người ấy không liễu tri Niết‑bàn.

Vị hữu học:

Này các Tỷ‑kheo, có Tỷ‑kheo, hữu học tâm chưa thành tựu, đang sống cần cầu vô thượng an ổn khỏi khổ ách. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy đã không nghĩ đến địa đại, đã không nghĩ (tự ngã) đối chiếu với địa đại, đã không nghĩ (tự ngã) như là địa đại, đã không nghĩ: "Địa đại là của ta", - không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói vị ấy có thể liễu tri địa đại.

Vị ấy thắng tri thủy đại... là thủy đại
Vị ấy thắng tri hỏa đại... là hỏa đại
Vị ấy thắng tri phong đại... là phong đại
Vị ấy thắng tri Sanh vật... là Sanh vật
Vị ấy thắng tri chư Thiên... là chư Thiên
Vị ấy thắng tri Sanh chủ... là Sanh chủ
Vị ấy thắng tri Phạm thiên... là Phạm thiên
Vị ấy thắng tri Quang âm thiên... là Quang âm thiên
Vị ấy thắng tri Biến tịnh thiên... là Biến tịnh thiên
Vị ấy thắng tri Quảng quả thiên... là Quảng quả thiên
Vị ấy thắng tri Thắng Giả... là Thắng Giả
Vị ấy thắng tri Không vô biên xứ... là Không vô biên xứ
Vị ấy thắng tri Thức vô biên xứ... là Thức vô biên xứ
Vị ấy thắng tri Vô sở hữu xứ... là Vô sở hữu xứ
Vị ấy thắng tri Phi tưởng phi phi tưởng xứ... là Phi tưởng phi phi tưởng xứ
Vị ấy thắng tri sở kiến... là sở kiến
Vị ấy thắng tri sở văn... là sở văn
Vị ấy thắng tri sở tư niệm... là sở tư niệm
Vị ấy thắng tri sở tri... là sở tri
Vị ấy thắng tri đồng nhất... là đồng nhất
Vị ấy thắng tri sai biệt... là sai biệt
Vị ấy thắng tri tất cả... là tất cả

Vị ấy thắng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn; vì thắng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn, vị ấy đã không nghĩ đến Niết‑bàn, đã không nghĩ (tự ngã) đối chiếu với Niết‑bàn, đã không nghĩ (tự ngã) như là Niết‑bàn, đã không nghĩ: "Niết‑bàn là của ta" - không dục hỷ Niết‑bàn. Vì sao vậy? Ta nói vị ấy có thể liễu tri Niết‑bàn.

Bậc A‑la‑hán - I:

Lại nữa, này các Tỷ‑kheo, có Tỷ‑kheo là bậc A‑la‑hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa đại là của ta" - không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói vị ấy đã liễu tri địa đại.

Vị ấy thắng tri thủy đại... là thủy đại
Vị ấy thắng tri hỏa đại... là hỏa đại
Vị ấy thắng tri phong đại... là phong đại
Vị ấy thắng tri sanh vật... là sanh vật
Vị ấy thắng tri chư Thiên... là chư Thiên
Vị ấy thắng tri Sanh chủ... là Sanh chủ
Vị ấy thắng tri Phạm thiên... là Phạm thiên
Vị ấy thắng tri Quang âm thiên... là Quang âm thiên
Vị ấy thắng tri Biến tịnh thiên... là Biến tịnh thiên
Vị ấy thắng tri Quảng quả thiên... là Quảng quả thiên
Vị ấy thắng tri Thắng Giả... là Thắng Giả
Vị ấy thắng tri Không vô biên xứ... là Không vô biên xứ
Vị ấy thắng tri Thức vô biên xứ... là Thức vô biên xứ
Vị ấy thắng tri Vô sở hữu xứ... là Vô sở hữu xứ
Vị ấy thắng tri Phi tưởng phi phi tưởng xứ... là Phi tưởng phi phi tưởng xứ
Vị ấy thắng tri sở kiến... là sở kiến
Vị ấy thắng tri sở văn... là sở văn
Vị ấy thắng tri sở tư niệm... là sở tư niệm
Vị ấy thắng tri sở tri... là sở tri
Vị ấy thắng tri đồng nhất... là đồng nhất
Vị ấy thắng tri sai biệt... là sai biệt
Vị ấy thắng tri tất cả... là tất cả
Vị ấy thắng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn. Vì thắng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn, vị ấy không nghĩ đến Niết‑bàn, vị ấy không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết‑bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết‑bàn, không nghĩ: "Niết‑bàn là của ta" - không dục hỷ Niết‑bàn. Vì sao vậy? Ta nói vị ấy đã liễu tri Niết‑bàn.

Bậc A‑la‑hán - II:

Lại nữa, này các Tỷ‑kheo, có Tỷ‑kheo là bậc A‑la‑hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa đại là của ta" - không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có tham dục, nhờ tham dục đã được đoạn trừ.

Vị ấy thắng tri thủy đại... là thủy đại
Vị ấy thắng tri hỏa đại... là hỏa đại
Vị ấy thắng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn. Vì thắng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn, vị ấy không nghĩ đến Niết‑bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết‑bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết‑bàn, không nghĩ: "Niết‑bàn là của ta" - không dục hỷ Niết‑bàn. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có tham dục, nhờ tham dục đã được đoạn trừ.

Bậc A‑la‑hán - III:

Lại nữa, này các Tỷ‑kheo, có Tỷ‑kheo là bậc A‑la‑hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa đại là của ta" - không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có sân hận, nhờ sân hận đã được đoạn trừ.

Vị ấy thắng tri thủy đại... là thủy đại
Vị ấy thắng tri hỏa đại... là hỏa đại
Vị ấy thắng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn. Vì thắng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn, vị ấy không nghĩ đến Niết‑bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết‑bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết‑bàn, không nghĩ: "Niết‑bàn là của ta" - không dục hỷ Niết‑bàn. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có sân hận, nhờ sân hận đã được đoạn trừ.

Bậc A‑la‑hán - IV:

Lại nữa, này các Tỷ‑kheo, có Tỷ‑kheo là bậc A‑la‑hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa đại là của ta" - không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có si mê, nhờ si mê đã được đoạn trừ.

Vị ấy thắng tri thủy đại... là thủy đại
Vị ấy thắng tri hỏa đại... là hỏa đại
Vị ấy thắng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn. Vì thắng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn, vị ấy không nghĩ đến Niết‑bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết‑bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết‑bàn, không nghĩ: "Niết‑bàn là của ta" - không dục hỷ Niết‑bàn. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có si mê, nhờ si mê đã được đoạn trừ.

Đấng Như Lai - I:

Này các Tỷ‑kheo, Như Lai là bậc A‑la‑hán, Chánh Đẳng Giác, thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, Ngài không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa đại là của ta" - không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói vì Như Lai đã liễu tri địa đại.

Như Lai thắng tri thủy đại... là thủy đại
Như Lai thắng tri hỏa đại... là hỏa đại
Như Lai thắng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn. Vì thắng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn, Như Lai không nghĩ đến Niết‑bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết‑bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết‑bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết‑bàn, không nghĩ: "Niết‑bàn là của ta" - không dục hỷ Niết‑bàn. Vì sao vậy? Ta nói vì Như Lai đã liễu tri Niết‑bàn.

Đấng Như Lai - II:

Này các Tỷ‑kheo, Như Lai là bậc A‑la‑hán, Chánh Đẳng Giác, thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, Như Lai không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa đại là của ta" - không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Vì Như Lai biết rằng: "Dục hỷ là căn bản của đau khổ, từ hữu, sanh khởi lên, và già và chết đến với loài sinh vật". Do vậy, này các Tỷ‑kheo, Ta nói vì Như Lai, với sự diệt trừ hoàn toàn các ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự xả ly, sự từ bỏ hoàn toàn các ái, đã chơn chánh giác ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Như Lai thắng tri thủy đại... là thủy đại
Như Lai thắng tri hỏa đại... là hỏa đại
Như Lai thắng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn. Vì thắng tri Niết‑bàn là Niết‑bàn, Như Lai không nghĩ đến Niết‑bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết‑bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết‑bàn, không nghĩ: "Niết‑bàn là của Ta" -- không dục hỷ Niết‑bàn. Vì sao vậy? Vì Như Lai biết rằng: "Dục hỷ là căn bản của đau khổ, từ hữu, sanh khởi lên, và già chết đến với loài sinh vật". Do vậy, này các Tỷ‑kheo, Ta nói Như Lai, với sự diệt trừ hoàn toàn các ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự xả ly, sự trừ bỏ hoàn toàn các ái, đã chơn chánh giác ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Như vậy, Thế Tôn thuyết giảng. Các Tỷ‑kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

---o0o---