mười hai xứ

Cách viết khác: thập nhị xứ, dvādasāyatana, dvādasāyatanāṇi, Āyatana, dvādasāyatanāni

Mười hai xứ (Pāli: dvādasāyatanāni): Mười hai cơ sở của nhận thức, gồm sáu nội xứ và sáu ngoại xứ.

Mười hai xứ gồm:

- Sáu nội xứ: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý.

- Sáu ngoại xứ: sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp.

Trong nhận thức: Mỗi nội xứ tiếp xúc với ngoại xứ tương ứng và làm duyên cho thức sinh khởi. Ví dụ: mắt + sắc → nhãn thức; sự gặp gỡ của mắt, sắc và nhãn thức gọi là nhãn xúc.

Có chừng mười hai xứ là nhãn xứ, sắc xứ, nhĩ xứ, thinh xứ, tỷ xứ, khí xứ, thiệt xứ, vị xứ, thân xứ, xúc xứ, ý xứ và pháp xứ; Bao nhiêu đó là xứ chế định trong các xứ. (Bộ Nhân Chế Định, đoạn 3).