Bồ Tát Vô Tận Ý

Nguồn gốc và nhân duyên trong kinh điển

1. Vị La Hán độ Quang Mục trong Kinh Địa Tạng

Đức Phật bảo ngài Định Tự Tại Vương Bồ Tát rằng: “Vị La Hán phước lành độ Quang Mục thuở đó, chính là Vô Tận Ý Bồ Tát. Thân mẫu Quang Mục là ngài Giải Thoát Bồ Tát. Còn Quang Mục là ngài Địa Tạng Bồ Tát đây vậy. Trong nhiều kiếp lâu xa về trước ngài có lòng từ mẫn, phát ra hằng hà sa số lời thệ nguyện độ khắp chúng sanh như thế.”

2. Thưa hỏi về Quán Thế Âm trong phẩm Phổ Môn

Vào lúc bấy giờ, bồ tát Vô tận ý đứng dậy khỏi chỗ mình ngồi, trần vai bên phải, chắp tay hướng về đức Thế tôn mà thưa, bạch đức Thế tôn, Quan âm đại sĩ vì lý do gì mà danh hiệu là Quan thế âm?

Đức Thế tôn dạy bồ tát Vô tận ý, thiện nam tử, vô số trăm ngàn vạn ức chúng sinh bị mọi sự đau khổ, nghe nói đến Quan âm đại sĩ mà một lòng trì niệm danh hiệu của ngài, thì đại sĩ tức khắc nghe thấy âm thanh ấy và họ được thoát cả.

Bồ tát Vô tận ý lại thưa, bạch đức Thế tôn, Quan âm đại sĩ du hóa thế giới hệ Kham nhẫn này như thế nào? Đại sĩ thuyết pháp như thế nào cho chúng sinh? Phương cách thích nghi của đại sĩ là như thế nào?

Đại nguyện

1. Bồ-đề tâm không cùng tận: Nguyện hướng tâm đến tất cả phẩm tính của một Đức Phật; vì các phẩm tính giác ngộ không thể đo lường nên tâm cầu giác ngộ không bị giới hạn.

2. Lợi ích chúng sinh không cùng tận: Nguyện không bỏ một loài hữu tình nào. Vì cõi chúng sinh không thể tính hết, sự giáo hóa và trợ giúp cũng được tiếp nối không cùng tận.

3. Thực hành các ba-la-mật không cùng tận: Nguyện tu bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí tuệ mà không chấp có người cho, người nhận hay pháp để đạt; nhờ vậy công hạnh vừa sinh lợi ích vừa không trở thành nguyên nhân của chấp thủ.

4. Đại từ và đại bi không cùng tận: Nguyện đem an vui đến chúng sinh, nhận biết nỗi khổ cùng nguyên nhân của khổ, rồi dùng phương tiện thích hợp để cứu giúp; lòng bi không dừng khi vẫn còn hữu tình chịu khổ.

5. Trí tuệ và phương tiện không cùng tận: Nguyện thấy các pháp không có tự tính mà vẫn phân biệt đúng căn cơ, nhân quả và phương pháp giáo hóa; không vì an trụ nơi tịch tĩnh mà rời bỏ thế gian.

6. Giữ gìn và giảng Chánh pháp không cùng tận: Nguyện học rộng, ghi nhớ nghĩa pháp, giải đáp nghi vấn bằng biện tài không ngăn ngại và làm cho lời Phật dạy tiếp tục đem lợi ích đến người nghe.

Chân ngôn

• Xưng niệm: "Nam mô Vô Tận Ý Bồ Tát."
• Ý nghĩa: "Kính lễ Vô Tận Ý Bồ Tát."

Giải từng phần:

• Nam mô: kính lễ, quy kính và nương tựa.
• Vô Tận Ý: danh hiệu chỉ tâm ý, trí tuệ và công hạnh không cùng tận.
• Bồ Tát: bậc phát tâm cầu giác ngộ và thực hành lợi ích chúng sinh.

Sự tích

Ấn Độ – truyền thống kinh điển Đại thừa

Thưa hỏi Phổ Môn và dâng chuỗi ngọc

Bồ tát Vô tận ý liền thưa, bạch đức Thế tôn, nay con xin hiến cúng Quan âm đại sĩ. Thưa rồi, vị bồ tát này cởi ngay xâu chuỗi đủ thứ ngọc quí đang mang nơi cổ, giá trị trăm ngàn lạng vàng, hiến lên Quan âm đại sĩ mà thưa, bạch đại sĩ, xin đại sĩ nhận cho một cách hiến cúng theo chánh pháp bằng xâu chuỗi ngọc quí giá này. Nhưng Quan âm đại sĩ không nhận. Bồ tát Vô tận ý lại thưa, bạch đại sĩ, xin đại sĩ thương tôi và thương chúng sinh mà nhận cho. Lúc ấy đức Thế tôn dạy Quan âm đại sĩ, hãy thương bồ tát Vô tận ý, thương bốn chúng tám bộ mà nhận xâu chuỗi ngọc ấy. Quan âm đại sĩ tức khắc thương mà nhận, và phân xâu chuỗi ngọc ấy làm hai phần, một phần hiến cúng đức Thế tôn, một phần hiến cúng bảo tháp của đức Đa bảo.

Đức Thế tôn nói, Vô tận ý, Quan âm đại sĩ với thần lực tự tại như vậy mà du hóa thế giới hệ này.