Bộ Song Đối › VIII. Tâm song · HT Tịnh Sự
1- XIỂN MINH PHẦN NGƯỜI
44. Tâm người nào đang sanh không đang diệt thì tâm người ấy sẽ diệt sẽ không sanh phải chăng?
"Vào sát na sanh của tâm chót thì tâm người ấy đang sanh mà không đang diệt, sẽ diệt và sẽ không sanh, còn vào sát na sanh của tâm hạng người khác thì tâm người ấy đang sanh không đang diệt, sẽ diệt và cũng sẽ sanh".
Hay là người nào tâm sẽ diệt và không sanh thì người ấy tâm đang sanh chưa diệt phải chăng?
"Phải rồi!"
Người nào tâm không đang sanh mà đang diệt thì người ấy tâm sẽ không diệt mà sẽ sanh phải chăng?
"Không phải!"
Hay là người nào tâm sẽ không diệt mà sẽ sanh thì người ấy tâm không đang sanh mà đang diệt phải chăng?
"Không có!" (Natthi)
45. Người nào tâm đang sanh thì người ấy tâm sanh rồi phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là người nào tâm sanh rồi thì người ấy tâm đang sanh phải chăng?
"Vào sát na diệt của tâm thì người ấy tâm sanh rồi nhưng chẳng phải người ấy tâm đang sanh. Còn vào sát na sanh của tâm thì người ấy tâm sanh rồi và cũng đang sanh".
Người nào tâm không đang sanh thì người ấy tâm không vừa sanh phải chăng?
"Vào sát na diệt của tâm thì người ấy tâm không đang sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm không vừa sanh. Còn đối với bậc nhập thiền diệt, bậc vô tưởng thì người ấy tâm không đang sanh và cũng không vừa sanh".
Hay là người nào tâm không vừa sanh thì người ấy tâm không đang sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
46. Người nào tâm đang diệt thì người ấy tâm vừa sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là người nào tâm vừa sanh thì người ấy tâm đang diệt phải chăng?
"Vào sát na sanh của tâm thì người ấy tâm vừa mới sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm đang diệt. Còn vào sát na diệt của tâm thì người ấy tâm vừa mới sanh và cũng đang diệt"
Người nào tâm không đang diệt thì người ấy tâm không phải vừa mới sanh phải chăng?
"Vào sát na sanh của tâm thì người ấy tâm không đang diệt nhưng chẳng phải người ấy tâm không vừa mới sanh. Còn đối với bậc đang nhập thiền diệt, bậc vô tưởng thì người ấy tâm không đang diệt cũng không vừa mới sanh".
Hay là người nào tâm không vừa mới sanh thì người ấy tâm không đang diệt phải chăng?
"Phải rồi!"
47. Người nào tâm đang sanh thì người ấy tâm từng sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là người nào tâm từng sanh thì người ấy tâm đang sanh phải chăng?
"Vào sát na diệt của tâm, đối với bậc đang nhập thiền diệt, bậc vô tưởng thì người ấy tâm từng sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm đang sanh. Còn vào sát na sanh của tâm thì người ấy tâm từng sanh và cũng đang sanh"
Người nào tâm không đang sanh thì người ấy tâm không từng sanh phải chăng?
"Từng sanh!"
Hay là người nào tâm không từng sanh thì người ấy tâm không đang sanh phải chăng?
"Không có!" (Natthi)
Người nào tâm đang sanh thì người ấy tâm sẽ sanh phải chăng?
"Vào sát na sanh của tâm chót thì người ấy tâm đang sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm sẽ sanh. Còn đối với hạng người khác, vào sát na sanh của tâm thì người ấy tâm đang sanh và cũng sẽ sanh"
Hay là người nào tâm sẽ sanh thì người ấy tâm đang sanh phải chăng?
"Vào sát na diệt của tâm, bậc nhập thiền diệt, bậc vô tưởng, thì người ấy tâm sẽ sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm đang sanh, còn vào sát na sanh của tâm thì người ấy tâm sẽ sanh và cũng đang sanh".
Người nào tâm không đang sanh thì người ấy tâm sẽ không sanh phải chăng?
"Vào sát na diệt của tâm, bậc đang nhập thiền diệt, bậc vô tưởng, người ấy tâm không đang sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm sẽ không sanh. Còn vào sát na diệt của tâm chót người ấy tâm không đang sanh và cũng sẽ không sanh".
Hay là người nào tâm sẽ không sanh thì người ấy tâm không đang sanh phải chăng?
"Vào sát na sanh của tâm chót người ấy tâm sẽ không sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm không đang sanh".
Người nào tâm từng sanh thì người ấy tâm sẽ sanh phải chăng?
"Vào sát na diệt của tâm chót, người ấy tâm từng sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm sẽ sanh. Còn đối với những hạng khác thì người ấy tâm từng sanh và cũng sẽ sanh".
Hay là người nào tâm sẽ sanh thì người ấy tâm từng sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Người nào tâm không từng sanh thì người ấy tâm sẽ không sanh phải chăng?
"Không có!" (Natthi)
Hay là người nào tâm sẽ không sanh thì người ấy tâm không từng sanh phải chăng?
"Từng sanh!"
48. Người nào tâm đang diệt thì người ấy tâm từng diệt phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là người nào tâm từng diệt thì người ấy tâm đang diệt phải chăng?
"Vào sát na sanh của tâm, bậc đang nhập thiền diệt, bậc vô tưởng, thì người ấy tâm từng diệt nhưng chẳng phải người ấy tâm đang diệt. Còn vào sát na diệt của tâm, người ấy tâm từng diệt và cũng đang diệt".
Người nào tâm không đang diệt thì người ấy tâm không từng diệt phải chăng?
"Từng diệt!"
Hay là người nào tâm không từng diệt thì người ấy tâm không đang diệt phải chăng?
"Không có!" (Natthi)
Người nào tâm đang diệt thì người ấy tâm sẽ diệt phải chăng?
"Vào sát na diệt của tâm chót, thì người ấy tâm đang diệt nhưng chẳng phải người ấy tâm sẽ diệt. Đối với những hạng khác vào sát na diệt của tâm thì người ấy tâm đang diệt và cũng sẽ diệt".
Hay là người nào tâm sẽ diệt thì người ấy tâm đang diệt phải chăng?
"Vào sát na sanh của tâm, bậc đang nhập thiền diệt, bậc vô tưởng, người ấy tâm sẽ diệt nhưng chẳng phải người ấy tâm đang diệt; còn vào sát na diệt của tâm thì người ấy tâm sẽ diệt và cũng đang diệt".
Người nào tâm không đang diệt thì người ấy tâm sẽ không diệt phải chăng?
"Sẽ diệt!"
Hay là người nào tâm sẽ không diệt thì người ấy tâm không đang diệt phải chăng?
"Đang diệt!"
Người nào tâm từng diệt thì người ấy tâm sẽ diệt phải chăng?
"Vào sát na diệt của tâm chót thì người ấy tâm từng diệt nhưng chẳng phải người ấy tâm sẽ diệt. Còn đối với những hạng khác thì người ấy tâm từng diệt và cũng sẽ diệt".
Hay là người nào tâm sẽ diệt thì người ấy tâm từng diệt phải chăng?
"Phải rồi!"
Người nào tâm không từng diệt thì người ấy tâm sẽ không diệt phải chăng?
"Không có!"
Hay là người nào tâm sẽ không diệt thì người ấy tâm không từng diệt phải chăng?
"Từng diệt!"
49. Người nào tâm đang sanh thì người ấy tâm từng diệt phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là người nào tâm từng diệt thì người ấy tâm đang sanh phải chăng?
"Vào sát na diệt của tâm, bậc đang nhập thiền diệt, bậc vô tưởng, người ấy tâm từng diệt nhưng chẳng phải người ấy tâm đang sanh. Còn vào sát na sanh của tâm thì người ấy tâm từng diệt và cũng đang sanh".
Người nào tâm không đang sanh thì người ấy tâm không từng diệt phải chăng?
"Từng diệt!"
Hay là người nào tâm không từng diệt thì người ấy tâm không đang sanh phải chăng?
"Không có!" (Natthi)
Người nào tâm đang sanh thì người ấy tâm sẽ diệt phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là người nào tâm sẽ diệt thì người ấy tâm đang sanh phải chăng?
"Vào sát na diệt của tâm, bậc đang nhập thiền diệt, bậc vô tưởng, người ấy tâm sẽ diệt nhưng chẳng phải người ấy tâm đang sanh. Còn vào sát na sanh của tâm người ấy tâm sẽ diệt và cũng đang sanh".
Người nào tâm không đang sanh thì người ấy tâm sẽ không diệt phải chăng?
"Vào sát na diệt của tâm, bậc nhập thiền diệt, bậc vô tưởng, người ấy tâm không đang sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm sẽ không diệt. Còn vào sát na diệt của tâm chót thì người ấy tâm không đang sanh và cũng sẽ không diệt".
Hay là người nào tâm sẽ không diệt thì người ấy tâm không đang sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Người nào tâm từng sanh thì người ấy tâm sẽ diệt phải chăng?
"Vào sát na diệt của tâm chót thì người ấy tâm từng sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm sẽ diệt. Còn đối với hạng khác thì người ấy tâm từng sanh và cũng sẽ diệt".
Hay là người nào tâm sẽ diệt thì người ấy tâm từng sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Người nào tâm không từng sanh thì người ấy tâm sẽ không diệt phải chăng?
"Không có!" (Natthi)
Hay là người nào tâm sẽ không diệt thì người ấy tâm không từng sanh phải chăng?
"Từng sanh"
50. Người nào tâm đang sanh thì người ấy tâm không đang diệt phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là người nào tâm không đang diệt thì người ấy tâm đang sanh phải chăng?
"Đối với bậc đang nhập thiền diệt, bậc vô tưởng thì người ấy tâm không đang diệt nhưng chẳng phải người ấy tâm đang sanh. Còn vào sát na sanh của tâm thì người ấy tâm không đang diệt mà đang sanh".
Người nào tâm không đang sanh thì người ấy tâm đang diệt phải chăng?
"Đối với bậc đang nhập thiền diệt, bậc vô tưởng, người ấy tâm không đang sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm đang diệt. Còn vào sát na diệt của tâm thì người ấy tâm không đang sanh mà đang diệt".
Hay là người nào tâm đang diệt thì người ấy tâm không đang sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
51. Người nào tâm hiện sanh thì người ấy tâm vừa sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là người nào tâm vừa sanh thì người ấy tâm hiện sanh phải chăng?
"Vào sát na diệt của tâm thì người ấy tâm vừa sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm hiện sanh. Còn vào sát na sanh của tâm thì người ấy tâm vừa sanh cũng hiện sanh".
Người nào tâm không hiện sanh thì người ấy tâm không vừa sanh phải chăng?
"Vào sát na diệt của tâm thì người ấy tâm không hiện sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm không vừa sanh. Còn đối với bậc đang nhập thiền diệt, bậc vô tưởng, người ấy tâm không hiện sanh và cũng không vừa sanh".
Hay là người nào tâm không vừa sanh thì người ấy tâm không hiện sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
52. Người nào tâm hiện đang diệt thì người ấy tâm vừa mới sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là người nào tâm vừa mới sanh thì người ấy tâm hiện đang diệt phải chăng?
"Vào sát na sanh của tâm thì người ấy tâm vừa mới sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm hiện đang diệt. Còn vào sát na diệt của tâm thì người ấy tâm vừa mới sanh và cũng hiện đang diệt".
Người nào tâm không hiện đang diệt thì người ấy tâm không vừa mới sanh phải chăng?
"Vào sát na sanh của tâm thì người ấy tâm không hiện đang diệt nhưng chẳng phải người ấy tâm không vừa mới sanh. Còn đối với bậc đang nhập thiền diệt, bậc vô tưởng thì người ấy tâm không hiện đang diệt cũng không vừa mới sanh".
Hay là người nào tâm không vừa mới sanh thì người ấy tâm không hiện đang diệt phải chăng?
"Phải rồi!"
53. Người nào tâm vừa mới sanh thì người ấy tâm đã từng sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là người nào tâm đã từng sanh thì người ấy tâm vừa mới sanh phải chăng?
"Đối với bậc nhập thiền diệt, bậc vô tưởng, người ấy tâm đã từng sanh nhưng chẳng phải tâm vừa mới sanh. Còn đối với hạng hữu tâm thì người ấy tâm đã từng sanh và cũng vừa mới sanh".
Người nào tâm vừa mới sanh thì người ấy tâm sẽ sanh phải chăng?
"Đối với bậc đang có tâm chót thì người ấy tâm vừa mới sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm sẽ sanh. Còn những hạng hữu tâm khác thì người ấy tâm vừa mới sanh và cũng sẽ sanh".
Hay là người nào tâm sẽ sanh thì người ấy tâm vừa mới sanh phải chăng?
"Đối với bậc đang nhập thiền diệt, bậc vô tưởng, người ấy tâm sẽ sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm vừa mới sanh. Còn đối với người hữu tâm thì người ấy tâm sẽ sanh và cũng vừa mới sanh".
Người nào tâm không vừa mới sanh thì người ấy tâm không từng sanh phải chăng?
"Đã từng sanh!"
Hay là người nào tâm không từng sanh thì người ấy tâm không vừa mới sanh phải chăng?
"Không có!" (Natthi)
Người nào tâm không vừa mới sanh thì người ấy tâm sẽ không sanh phải chăng?
"Sẽ sanh"
Hay là người nào tâm sẽ không sanh thì người ấy tâm không vừa mới sanh phải chăng?
"Vừa mới sanh"
54. Người nào tâm đã từng sanh chẳng phải mới sanh thì người ấy tâm sẽ sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là người nào tâm sẽ sanh chẳng phải mới sanh thì người ấy tâm đã từng sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Người nào tâm không từng sanh nhưng chẳng phải tâm không vừa mới sanh thì người ấy tâm sẽ không sanh phải chăng?
"Không có!" (Natthi)
Hay là người nào tâm sẽ không sanh nhưng chẳng phải không vừa mới sanh thì người ấy tâm không từng sanh phải chăng?
"Đã từng sanh"
55. Tâm vừa sanh là tâm hiện sanh phải chăng?
"Ở sát na diệt là tâm vừa sanh nhưng chẳng phải tâm hiện sanh. Ở sát na sanh là tâm vừa sanh và cũng hiện sanh".
Tâm hiện sanh là tâm vừa sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Tâm không vừa sanh là tâm không hiện sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Tâm không hiện sanh là tâm không vừa sanh phải chăng?
"Ở sát na diệt là tâm không hiện sanh mà chẳng phải không vừa sanh. Còn tâm quá khứ, vị lai thì là tâm không hiện sanh cũng không vừa sanh".
56. Tâm vừa diệt là tâm hiện đang diệt phải chăng?
"Không phải!"
Tâm hiện đang diệt là tâm vừa diệt phải chăng?
"Không phải!"
Tâm không vừa diệt là tâm không hiện đang diệt phải chăng?
"Vào sát na diệt là tâm không vừa diệt nhưng chẳng phải không hiện đang diệt. Vào sát na sanh và tâm vị lai là tâm không vừa diệt cũng không hiện đang diệt".
Tâm không hiện đang diệt là tâm không vừa diệt phải chăng?
"Tâm quá khứ là tâm không hiện đang diệt nhưng chẳng phải không vừa diệt; ở sát na sanh và tâm vị lai là tâm không hiện đang diệt cũng không vừa diệt".
57. Người nào tâm lướt qua vượt khỏi thời điểm sát na sanh thì người ấy tâm lướt qua vượt khỏi thời điểm sát na diệt phải chăng?
"Ở sát na diệt là tâm vượt khỏi sát na sanh mà không vượt khỏi sát na diệt. Còn tâm quá khứ thì vượt khỏi sát na sanh và vượt khỏi sát na diệt".
Hay là người nào tâm lướt qua vượt khỏi thời điểm sát‑na diệt thì người ấy tâm lướt qua vượt khỏi thời điểm sát na sanh phải chăng?
"Thuộc tâm quá khứ".
Người nào tâm chưa lướt qua vượt khỏi thời điểm sát‑na sanh thì người ấy tâm chưa lướt qua vượt khỏi thời điểm sát na diệt phải chăng?
"Ở sát na sanh và thuộc tâm vị lai".
Hay là người nào tâm chưa lướt qua vượt khỏi thời điểm sát‑na diệt thì người ấy tâm chưa lướt qua vượt khỏi thời điểm sát‑na sanh phải chăng?
"Ở sát na diệt là tâm chưa lướt qua sát na diệt, nhưng chẳng phải là chưa lướt qua sát na sanh. Còn ở sát‑na sanh và tâm vị lai thì là tâm chưa lướt qua sát na diệt và cũng chưa lướt qua sát na sanh".
Dứt xiển minh phần người.
2- XIỂN MINH PHẦN PHÁP
58. Tâm nào đang sanh chưa diệt thì tâm ấy sẽ diệt chẳng sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là tâm nào sẽ diệt chẳng sanh thì tâm ấy đang sanh chưa diệt phải chăng?
"Phải rồi!"
Tâm nào chẳng đang sanh đang diệt thì tâm ấy chẳng sẽ diệt sẽ sanh phải chăng?
"Không phải".
Hay là tâm nào chẳng sẽ diệt sẽ sanh thì tâm ấy chẳng đang sanh đang diệt phải chăng?
"Không có (Natthi)".
59. Tâm nào đang sanh thì tâm ấy vừa sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là tâm nào vừa sanh thì tâm ấy đang sanh phải chăng?
"Vào sát‑na diệt là tâm vừa sanh, nhưng chẳng phải là tâm ấy đang sanh. Còn vào sát‑na sanh là tâm vừa sanh cũng là đang sanh".
Tâm nào không đang sanh thì tâm ấy không vừa sanh phải chăng?
"Vào sát na diệt là tâm không đang sanh nhưng chẳng phải là tâm ấy không vừa sanh; tâm quá khứ vị lai là tâm không đang sanh cũng không vừa sanh".
Hay là tâm nào không vừa sanh thì tâm ấy không đang sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
60. Tâm nào đang diệt thì tâm ấy vừa mới sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là tâm nào vừa mới sanh thì tâm ấy đang diệt phải chăng?
"Vào sát na sanh là tâm vừa mới sanh nhưng chẳng phải là tâm ấy đang diệt. Còn ở sát na diệt là tâm vừa mới sanh và cũng là đang diệt".
Tâm nào không đang diệt thì tâm ấy không vừa sanh phải chăng?
"Vào sát na sanh là tâm không đang diệt, nhưng chẳng phải là tâm ấy không vừa sanh. Tâm quá khứ vị lai là tâm không đang diệt, cũng không vừa sanh".
Hay là tâm nào không vừa mới sanh thì tâm ấy không đang diệt phải chăng?
"Phải rồi!"
61. Tâm nào đang sanh thì tâm ấy từng sanh phải chăng?
"Không phải"
Hay là tâm nào từng sanh thì tâm ấy đang sanh phải chăng?
"Không phải"
Tâm nào không đang sanh thì tâm ấy không từng sanh phải chăng?
"Tâm quá khứ là tâm không đang sanh nhưng chẳng phải tâm ấy không từng sanh. Còn vào sát na diệt và tâm vị lai là tâm không đang sanh cũng không từng sanh".
Hay là tâm nào không từng sanh thì tâm ấy không đang sanh phải chăng?
"Vào sát na sanh là tâm không từng sanh nhưng chẳng phải là tâm ấy không đang sanh. Còn vào sát‑na diệt và tâm vị lai, là tâm không từng sanh và cũng không đang sanh".
Tâm nào đang sanh thì tâm ấy sẽ sanh phải chăng?
"Không phải"
Hay là tâm nào sẽ sanh thì tâm ấy đang sanh phải chăng?
"Không phải"
Tâm nào không đang sanh thì tâm ấy sẽ không sanh phải chăng?
"Tâm vị lai không đang sanh nhưng chẳng phải là tâm ấy sẽ không sanh. Còn vào sát na diệt và tâm quá khứ thì là tâm không đang sanh, cũng sẽ không sanh"
Hay là tâm nào sẽ không sanh thì tâm ấy không đang sanh phải chăng?
"Vào sát‑na sanh là tâm sẽ không sanh, nhưng chẳng phải tâm ấy không đang sanh. Còn vào sát na diệt và tâm quá khứ thì là tâm sẽ không sanh, cũng không đang sanh".
Tâm nào từng sanh thì tâm ấy sẽ sanh phải chăng?
"Không phải"
Hay là tâm nào sẽ sanh thì tâm ấy từng sanh phải chăng?
"Không phải"
Tâm nào không từng sanh thì tâm ấy sẽ không sanh phải chăng?
"Tâm vị lai là tâm không từng sanh nhưng chẳng phải tâm ấy sẽ không sanh. Còn cái tâm hiện tại thì là không từng sanh và cũng sẽ không sanh".
Hay là tâm nào sẽ không sanh thì tâm ấy không từng sanh phải chăng?
"Tâm quá khứ là tâm sẽ không sanh nhưng chẳng phải là tâm ấy không từng sanh. Còn cái tâm hiện tại là tâm sẽ không sanh và cũng không từng sanh".
62. Tâm nào đang diệt thì tâm ấy đã từng diệt phải chăng?
"Không phải!"
Hay là tâm nào đã từng diệt thì tâm ấy đang diệt phải chăng?
"Không phải!"
Tâm nào không đang diệt thì tâm ấy không từng diệt phải chăng?
"Tâm quá khứ không đang diệt nhưng chẳng phải tâm ấy không từng diệt. Còn ở sát na sanh và tâm vị lai thì tâm không đang diệt cũng không từng diệt".
Hay là tâm nào không từng diệt thì tâm ấy không đang diệt phải chăng?
"Ở sát na diệt tâm không từng diệt nhưng chẳng phải tâm ấy là không đang diệt. Ở sát na sanh và tâm vị lai là tâm không từng diệt và cũng không đang diệt".
Tâm nào đang diệt thì tâm ấy sẽ diệt phải chăng?
"Không phải!"
Hay là tâm nào sẽ diệt thì tâm ấy đang diệt phải chăng?
"Không phải!"
Tâm nào không đang diệt thì tâm ấy sẽ không diệt phải chăng?
"Ở sát na sanh và tâm vị lai là tâm không đang diệt nhưng chẳng phải tâm ấy sẽ không diệt. Còn tâm quá khứ thì là tâm không đang diệt và cũng sẽ không diệt".
Hay là tâm nào sẽ không diệt thì tâm ấy không đang diệt phải chăng?
"Ở sát na diệt là tâm sẽ không diệt nhưng chẳng phải tâm ấy không đang diệt. Tâm quá khứ thì là tâm sẽ không diệt và cũng không đang diệt".
Tâm nào đã từng diệt thì tâm ấy sẽ diệt phải chăng?
"Không phải!"
Hay là tâm nào sẽ diệt thì tâm ấy đã từng diệt phải chăng?
"Không phải!"
Tâm nào không từng diệt thì tâm ấy sẽ không diệt phải chăng?
"Ở sát na sanh và tâm vị lai là tâm không từng diệt nhưng chẳng phải tâm ấy sẽ không diệt. Ở sát na diệt là tâm không từng diệt và cũng sẽ không diệt".
Hay là tâm nào sẽ không diệt thì tâm ấy không từng diệt phải chăng?
"Tâm quá khứ là tâm sẽ không diệt nhưng chẳng phải tâm ấy không từng diệt. Ở sát na diệt là tâm sẽ không diệt và cũng không từng diệt".
63. Tâm nào đang sanh thì tâm ấy từng diệt phải chăng?
"Không phải!"
Hay là tâm nào từng diệt thì tâm ấy đang sanh phải chăng?
"Không phải!"
Tâm nào không đang sanh thì tâm ấy không từng diệt phải chăng?
"Tâm quá khứ là tâm không đang sanh nhưng chẳng phải tâm ấy không từng diệt. Ở sát na diệt và tâm vị lai là tâm không đang sanh và cũng không từng diệt".
Hay là tâm nào không từng diệt thì tâm ấy không đang sanh phải chăng?
"Ở sát na sanh là tâm không từng diệt nhưng chẳng phải tâm ấy không đang sanh. Ở sát na diệt và tâm vị lai là tâm không từng diệt và cũng không đang sanh".
Tâm nào đang sanh thì tâm ấy sẽ diệt phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là tâm nào sẽ diệt thì tâm ấy đang sanh phải chăng?
"Tâm vị lai sẽ diệt nhưng chẳng phải tâm ấy đang sanh. Còn ở sát na sanh là tâm sẽ diệt và cũng đang sanh".
Tâm nào không đang sanh thì tâm ấy sẽ không diệt phải chăng?
"Tâm vị lai không đang sanh nhưng chẳng phải tâm ấy sẽ không diệt. Còn ở sát na diệt và tâm quá khứ là tâm không đang sanh và cũng sẽ không diệt".
Hay là tâm nào sẽ không diệt thì tâm ấy không đang sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Tâm nào từng sanh thì tâm ấy sẽ diệt phải chăng?
"Không phải!"
Hay là tâm nào sẽ diệt thì tâm ấy đã từng sanh phải chăng?
"Không phải!"
Tâm nào không từng sanh thì tâm ấy sẽ không diệt phải chăng?
"Ở sát na sanh và tâm vị lai, tâm không từng sanh nhưng chẳng phải tâm ấy sẽ không diệt. Còn ở sát na diệt thì là tâm không từng sanh và cũng sẽ không diệt".
Hay là tâm nào sẽ không diệt thì tâm ấy không từng sanh phải chăng?
"Tâm quá khứ sẽ không diệt nhưng chẳng phải tâm ấy không từng sanh. Còn ở sát na diệt thì tâm sẽ không diệt và cũng không từng sanh".
64. Tâm nào đang sanh thì tâm ấy không đang diệt phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là tâm nào không đang diệt thì tâm ấy đang sanh phải chăng?
"Tâm quá khứ vị lai thì không đang diệt nhưng chẳng phải tâm ấy đang sanh. Ở sát na sanh thì tâm không đang diệt và cũng là đang sanh"
Tâm nào không đang sanh thì tâm ấy đang diệt phải chăng?
"Tâm quá khứ vị lai thì không đang sanh nhưng chẳng phải tâm ấy đang diệt. Còn ở sát na diệt thì là tâm không đang sanh nhưng lại đang diệt".
Hay là tâm nào đang diệt thì tâm ấy không đang sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
65. Tâm nào hiện sanh thì tâm ấy vừa mới sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là tâm nào vừa mới sanh thì tâm ấy hiện sanh phải chăng?
"Ở sát na diệt thì là tâm vừa mới sanh nhưng chẳng phải tâm ấy hiện đang sanh. Còn ở sát na sanh là tâm vừa mới sanh và cũng là hiện đang sanh".
Tâm nào không hiện sanh thì tâm ấy không vừa mới sanh phải chăng?
"Ở sát na diệt là tâm không hiện đang sanh nhưng chẳng phải tâm ấy không vừa mới sanh. Tâm quá khứ vị lai là tâm không hiện đang sanh và cũng không vừa mới sanh".
Hay là tâm nào không vừa mới sanh thì tâm ấy không hiện đang sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
66. Tâm nào hiện đang diệt thì tâm ấy vừa mới sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là tâm nào vừa mới sanh thì tâm ấy hiện đang diệt phải chăng?
"Ở sát na sanh là tâm vừa mới sanh nhưng chẳng phải tâm ấy hiện đang diệt. Còn ở sát na diệt là tâm vừa mới sanh cũng hiện đang diệt".
Tâm nào không hiện đang diệt thì tâm ấy không vừa mới sanh phải chăng?
"Ở sát na sanh là tâm không hiện đang diệt nhưng chẳng phải tâm ấy không vừa mới sanh. Tâm quá khứ vị lai là tâm không hiện đang diệt cũng không vừa mới sanh".
Hay là tâm nào không vừa mới sanh thì tâm ấy không hiện đang diệt phải chăng?
"Phải rồi!"
67. Tâm nào vừa mới sanh thì tâm ấy đã từng sanh phải chăng?
"Không phải!"
Hay là tâm nào đã từng sanh thì tâm ấy vừa mới sanh phải chăng?
"Không phải!"
Tâm nào vừa mới sanh thì tâm ấy sẽ sanh phải chăng?
"Không phải!"
Hay là tâm nào sẽ sanh thì tâm ấy vừa mới sanh phải chăng?
"Không phải!"
Tâm nào không vừa mới sanh thì tâm ấy không từng sanh phải chăng?
"Tâm quá khứ là tâm không vừa mới sanh nhưng chẳng phải tâm ấy không từng sanh. Tâm vị lai là tâm không vừa mới sanh và cũng không từng sanh".
Hay là tâm nào không từng sanh thì tâm ấy không vừa mới sanh phải chăng?
"Tâm hiện tại là tâm không từng sanh nhưng chẳng phải tâm ấy không vừa mới sanh. Tâm vị lai là tâm không từng sanh cũng không vừa mới sanh".
Tâm nào không vừa mới sanh thì tâm ấy sẽ không sanh phải chăng?
"Tâm vị lai là tâm không vừa mới sanh nhưng chẳng phải tâm ấy sẽ không sanh. Tâm quá khứ là tâm không vừa mới sanh và cũng sẽ không sanh".
Hay là tâm nào sẽ không sanh thì tâm ấy không vừa mới sanh phải chăng?
"Tâm hiện tại là tâm sẽ không sanh nhưng chẳng phải tâm ấy không vừa mới sanh. Tâm quá khứ là tâm sẽ không sanh và cũng không vừa mới sanh".
68. Tâm nào đã từng sanh chẳng phải vừa mới sanh thì tâm ấy sẽ sanh phải chăng?
"Không phải!"
Hay là tâm nào sẽ sanh chẳng phải vừa mới sanh thì tâm ấy từng sanh phải chăng?
"Không phải!"
Tâm nào không từng sanh chẳng phải không vừa mới sanh thì tâm ấy sẽ không sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là tâm nào sẽ không sanh chẳng phải không vừa mới sanh thì tâm ấy không từng sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
69. Tâm vừa sanh hiện đang sanh phải chăng?
"Ở sát na diệt là tâm vừa sanh nhưng chẳng phải hiện đang sanh. Ở sát na sanh là tâm vừa sanh và cũng hiện đang sanh".
Tâm hiện sanh là tâm vừa sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Tâm không vừa mới sanh là không hiện đang sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Tâm không hiện sanh là không vừa mới sanh phải chăng?
"Ở sát na diệt là tâm không hiện sanh nhưng chẳng phải không vừa mới sanh. Tâm quá khứ vị lai là không hiện đang sanh cũng không vừa mới sanh".
70. Tâm vừa diệt là hiện đang diệt phải chăng?
"Không phải!"
Tâm hiện đang diệt là tâm vừa diệt phải chăng?
"Không phải!"
Tâm không vừa diệt là không hiện đang diệt phải chăng?
"Ở sát na diệt là tâm không vừa diệt nhưng chẳng phải không hiện đang diệt. Ở sát na sanh và tâm vị lai là tâm không vừa diệt cũng không hiện đang diệt".
Tâm không hiện đang diệt là không vừa diệt phải chăng?
"Tâm quá khứ là không hiện đang diệt nhưng chẳng phải không vừa diệt. Ở sát na sanh và tâm vị lai là tâm không hiện đang diệt cũng không vừa diệt"
71. Tâm nào lướt qua vượt khỏi thời điểm sát‑na sanh thì tâm ấy lướt qua vượt khỏi thời điểm sát‑na diệt phải chăng?
"Ở sát na diệt là tâm vượt khỏi sát na sanh mà chưa vượt khỏi sát na diệt. Tâm quá khứ là vượt khỏi sát na sanh và cũng vượt khỏi sát na diệt".
Hay là tâm nào lướt qua vượt khỏi thời điểm sát‑na diệt thì tâm ấy lướt qua vượt khỏi thời điểm sát‑na sanh phải chăng?
"Là tâm quá khứ".
Tâm nào không lướt qua vượt khỏi thời điểm sát‑na sanh thì tâm ấy không lướt qua vượt khỏi thời điểm sát‑na diệt phải chăng?
"Là ở sát na sanh và tâm vị lai"
Hay là tâm nào không lướt qua vượt khỏi thời điểm sát na diệt thì tâm ấy không lướt qua vượt khỏi thời điểm sát‑na sanh phải chăng?
"Ở sát na diệt tâm chưa vượt khỏi sát na diệt nhưng chẳng phải là chưa vượt khỏi sát na sanh. Còn ở sát na sanh và tâm vị lai là tâm chưa vượt khỏi sát na diệt cũng chưa vượt khỏi sát na sanh".
Dứt xiển minh phần pháp.
3- XIỂN MINH PHẦN NGƯỜI VÀ PHÁP
72. Người nào tâm đang sanh không đang diệt thì người ấy tâm sẽ diệt sẽ không sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là người nào tâm sẽ diệt sẽ không sanh thì người ấy tâm đang sanh không đang diệt phải chăng?
"Phải rồi!"
Người nào tâm không đang sanh mà đang diệt thì người ấy tâm sẽ không diệt mà sẽ sanh phải chăng?
"Không phải!"
Hay là người nào tâm sẽ không diệt mà sẽ sanh thì người ấy tâm không đang sanh mà đang diệt phải chăng?
"Không có!" (Natthi)
73. Người nào tâm đang sanh thì người ấy tâm vừa mới sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là người nào tâm vừa mới sanh thì người ấy tâm đang sanh phải chăng?
"Ở sát na diệt là tâm vừa mới sanh nhưng chẳng phải người ấy tâm đang sanh. Còn ở sát na sanh là tâm vừa mới sanh và cũng đang sanh!"
Người nào tâm không đang sanh thì người ấy tâm không vừa mới sanh phải chăng?
"Ở sát na diệt tâm không đang sanh nhưng chẳng phải là người ấy tâm không vừa mới sanh. Tâm quá khứ vị lai là tâm không đang sanh cũng không vừa mới sanh".
Hay là người nào tâm không vừa mới sanh thì người ấy tâm không đang sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
74. Người nào tâm đang diệt thì người ấy tâm vừa mới sanh phải chăng?
"Phải rồi!"
Hay là người nào tâm vừa mới sanh thì người ấy tâm đang diệt phải chăng?
"Ở sát na sanh tâm vừa mới sanh nhưng chẳng phải tâm người ấy đang diệt. Ở sát na diệt là tâm vừa mới sanh và cũng đang diệt".
Người nào tâm không đang diệt thì người ấy tâm không vừa mới sanh phải chăng?
"Ở sát na sanh tâm không đang diệt nhưng chẳng phải tâm người ấy không vừa mới sanh. Tâm quá khứ vị lai thì không đang diệt cũng không vừa mới sanh".
Hay là người nào tâm không vừa mới sanh thì người ấy tâm không đang diệt phải chăng?
"Phải rồi!"
75. Người nào tâm đang sanh thì người ấy tâm đã từng sanh phải chăng?
"Không phải!"
Hay là người nào tâm đã từng sanh thì người ấy tâm đang sanh phải chăng?
"Không phải!"
Người nào tâm không đang sanh thì người ấy tâm không từng sanh phải chăng?
"Tâm quá khứ không đang sanh nhưng chẳng phải tâm ấy không từng sanh. Ở sát na diệt và tâm vị lai là tâm không đang sanh và cũng không từng sanh".
Hay là người nào tâm không từng sanh thì người ấy tâm không đang sanh phải chăng?
"Ở sát na sanh là tâm không từng sanh nhưng chẳng phải tâm ấy không đang sanh. Ở sát na diệt và tâm vị lai là tâm không từng sanh và cũng không đang sanh".
Người nào tâm đang sanh thì người ấy tâm sẽ sanh phải chăng?
"Không phải!"
Hay là người nào tâm sẽ sanh thì người ấy tâm đang sanh phải chăng?
"Không phải!"
Người nào tâm không đang sanh thì người ấy tâm sẽ không sanh phải chăng?
"Tâm vị lai không đang sanh nhưng chẳng phải tâm ấy sẽ không sanh. Còn ở sát na diệt và tâm quá khứ thì là không đang sanh và cũng sẽ không sanh"
Hay là người nào tâm sẽ không sanh thì người ấy tâm không đang sanh phải chăng?
"Ở sát na sanh là tâm sẽ không sanh nhưng chẳng phải tâm ấy không đang sanh. Ở sát na diệt và tâm quá khứ là tâm sẽ không sanh và cũng không đang sanh".
Người nào tâm đã từng sanh thì người ấy tâm sẽ sanh phải chăng?
"Không phải!"
Hay là người nào tâm sẽ sanh thì người ấy tâm đã từng sanh phải chăng?
"Không phải!"
Người nào tâm không từng sanh thì người ấy tâm sẽ không sanh phải chăng?
"Tâm vị lai là tâm không từng sanh nhưng chẳng phải tâm ấy sẽ không sanh. Tâm hiện tại là tâm không từng sanh và cũng sẽ không sanh".
Hay là người nào tâm sẽ không sanh thì người ấy tâm không từng sanh phải chăng?
"Tâm quá khứ là tâm sẽ không sanh nhưng chẳng phải tâm ấy không từng sanh. Tâm hiện tại là tâm sẽ không sanh và cũng không từng sanh".
76. Người nào tâm đang diệt thì người ấy tâm đã từng diệt phải chăng?
"Không phải!"
Hay là người nào tâm đã từng diệt thì người ấy tâm đang diệt phải chăng?
"Không phải!"
Người nào tâm không đang diệt thì người ấy tâm không từng diệt phải chăng?
"Tâm quá khứ không đang diệt nhưng chẳng phải người ấy tâm đó không từng diệt. Còn ở sát na sanh và tâm vị lai thì tâm không đang diệt và cũng không từng diệt".
Hay là người nào tâm không từng diệt thì người ấy tâm đó không đang diệt phải chăng?
"Ở sát na diệt tâm không từng diệt nhưng chẳng phải người ấy tâm đó không đang diệt. Còn ở sát na sanh và tâm vị lai thì tâm không từng diệt và cũng không đang diệt".
Người nào tâm đang diệt thì người ấy tâm đó sẽ diệt phải chăng?
"Không phải!"
Hay là người nào tâm sẽ diệt thì người ấy tâm đó đang diệt phải chăng?
"Không phải!"
Người nào tâm không đang diệt thì người ấy tâm đó sẽ không diệt phải chăng?
"Ở sát na sanh và tâm vị lai là tâm không đang diệt nhưng chẳng phải người ấy tâm đó sẽ không diệt. Còn tâm quá khứ thì không đang diệt và cũng sẽ không diệt".
Hay là người nào tâm sẽ không diệt thì người ấy tâm đó không đang diệt phải chăng?
"Ở sát na diệt tâm sẽ không diệt nhưng chẳng phải người ấy tâm đó không đang diệt. Còn tâm quá khứ thì sẽ không diệt và cũng không đang diệt".
Người nào tâm đã từng diệt thì người ấy tâm đó sẽ diệt phải chăng?
"Không phải!"
Hay là người nào tâm sẽ diệt thì người ấy tâm đó đã từng diệt phải chăng?
"Không phải!"
Người nào tâm không từng diệt thì người ấy tâm đó sẽ không diệt phải chăng?
"Ở sát na sanh và tâm vị lai thì tâm không từng diệt nhưng chẳng phải người ấy tâm đó sẽ không diệt. Còn ở sát na diệt tâm không từng diệt và cũng sẽ không diệt".
Hay là người nào tâm sẽ không diệt thì người ấy tâm đó không từng diệt phải chăng?
"Tâm quá khứ sẽ không diệt nhưng chẳng phải người ấy tâm đó không từng diệt. Ở sát na diệt thì tâm sẽ không diệt và cũng không từng diệt".
Dứt xiển minh phần người và pháp.
4- XIỂN MINH PHẦN HỖN HỢP
77. Trong phần người và tâm được xiển minh riêng biệt; còn trong phần tâm nào và người nào tâm nào thì được xiển minh chung nhau.
Đối với người nào tâm hữu tham đang sanh ...
Các pháp thiện, các pháp bất thiện, các pháp vô ký, các pháp tương ưng lạc thọ, các pháp tương ưng khổ thọ, các pháp tương ưng phi khổ phi lạc thọ ... trùng ... Các pháp hữu kiến hữu đối chiếu, các pháp vô kiến hữu đối chiếu, các pháp vô kiến vô đối chiếu, các pháp nhân, các pháp phi nhân ... trùng ... các pháp hữu tranh, các pháp vô tranh
Căn song, tâm song, pháp song là ba song thuộc về cho đến phần hữu tranh vô tranh.
Chấm dứt chương tâm song.