Bộ Nhân Chế Định › Phần xiển minh · HT Tịnh Sự

XIỂN MINH PHẦN MỘT CHI

17. Thế nào là hạng thời giải thoát?

Ở đây có hạng người an trú do thân đắc được tâm giải thoát lúc đúng thời đúng dịp; và khi dùng trí tuệ quán thấy thì một số lậu hoặc được đoạn tận. Đây gọi là hạng người thời giải thoát.

18. Thế nào là hạng người phi thời giải thoát?

Ở đây có hạng người không được an trú do thân đắc được tâm giải thoát lúc đúng thời đúng dịp, nhưng khi dùng trí tuệ quán thấy thì các lậu hoặc được đoạn tận. Đây gọi là hạng người phi thời giải thoát.

Tất cả thánh nhơn đều là bậc phi thời giải thoát trong thánh giải - thoát.

19. Thế nào là hạng người di động pháp?

Ở đây có hạng người đắc thiền sắc hoặc thiền vô sắc hay nhập thiền, nhưng người ấy chẳng phải đắc không vất vả, chẳng phải đắc không khó khăn, chẳng phải đắc không khổ cực, chẳng được nhập thiền xuất thiền ở đâu lúc nào bao lâu như ý muốn; sự kiện này có xảy ra là khi người ấy dễ duôi thì các thiền chứng đó có thể bị biến hoại. Đây gọi là hạng người di‑động pháp.

20. Thế nào là hạng người bất động pháp?

Ở đây có hạng người đắc thiền sắc hay thiền vô sắc hoặc nhập thiền, người ấy đắc không vất vả, đắc không khó khăn, đắc không khổ cực, nhập thiền xuất thiền ở đâu lúc nào bao lâu như ý muốn; không có sự kiện các thiền chứng đó của người ấy bị biến hoại do dễ duôi. Đây gọi là hạng người bất động pháp.

Tất cả thánh nhơn đều là bậc bất động pháp trong thánh giải thoát.

21. Thế nào là hạng người suy‑thối pháp?

Ở đây có hạng người đắc thiền sắc hay thiền vô sắc hoặc nhập thiền, người ấy chẳng phải đắc không vất vả, chẳng phải đắc không khó khăn, chẳng phải đắc không khổ cực, chẳng được nhập thiền xuất thiền ở đâu lúc nào bao lâu như ý muốn; sự kiện này có xảy ra là người ấy có thể thối hóa bởi các thiền ấy khi đã dễ duôi. Đây gọi là hạng người suy‑thối pháp.

22. Thế nào là hạng người bất suy pháp?

Ở đây có hạng người đắc thiền sắc hay thiền vô sắc hoặc nhập thiền, người ấy đắc không vất vả, đắc không khó khăn, đắc không khổ cực, nhập thiền xuất thiền ở đâu lúc nào bao lâu như ý muốn; không có sự kiện người ấy thối hóa bởi các thiền ấy khi đã dễ duôi. Đây gọi là hạng người bất suy pháp.

Tất cả thánh nhơn đều là bậc bất suy pháp trong thánh giải thoát.

23. Thế nào là hạng người khả tư cố?

Ở đây có hạng người đắc thiền sắc hay thiền vô sắc hoặc nhập thiền, người ấy chẳng phải đắc không vất vả, chẳng phải đắc không khó khăn, chẳng phải đắc không khổ cực, chẳng được nhập thiền xuất thiền ở đâu lúc nào bao lâu như ý muốn; nếu chú tâm thì không bị hoại các thiền chứng đó, bằng như không chú tâm thì bị hoại các thiền chứng đó. Đấy gọi là hạng người khả tư cố [có khả năng thiền nhờ chú tâm]

24. Thế nào là hạng người khả bảo trì?

Ở đây, có hạng người đắc thiền sắc hay thiền vô sắc hoặc nhập thiền, người ấy chẳng phải đắc không vất vả, chẳng phải đắc không khó khăn, chẳng phải đắc không khổ cực, chẳng được nhập thiền xuất thiền ở đâu lúc nào bao lâu như ý muốn; nếu phòng hộ thì không bị hoại các thiền đó, bằng như không phòng hộ thì bị hoại các thiền đó. Đây gọi là hạng người khả bảo trì [có khả năng thiền nhờ phòng hộ]

25. Thế nào là hạng người phàm phu?

Đối với hạng người nào ba pháp triền chưa đoạn tận và cũng không thực hành để đoạn trừ các pháp ấy. Đây gọi là hạng người phàm phu.

26. Thế nào là hạng người chuyển tộc?

Sẽ bước vào tánh pháp thánh do nhờ pháp chuyển tiếp nào, thì người đang có pháp ấy đây gọi là hạng người chuyển tộc.

27. Thế nào là hạng người úy kiêng?

Bảy hạng hữu học (sekkhā) và hạng phàm nhân có giới, là người úy kiêng [úy kiêng: là tránh điều ác do tâm sợ hãi.].

Bậc A‑la‑hán là hạng vô úy kiêng [vô úy kiêng: là bỏ điều ác không do sợ hãi, vị A‑la‑hán không làm ác do Pháp tánh đã thanh tịnh.]

28. Thế nào là hạng người vô khả đắc?

Những hạng người mà bị nghiệp chướng, bị phiền não chướng, bị quả chướng, không có niềm tin, không có hoài bão, thiếu trí, ngu đần, không có khả năng dự vào phần chánh cố‑định trong các thiện pháp. Đây gọi là những hạng người vô khả đắc.

29. Thế nào là hạng người khả đắc?

Những hạng người mà không bị nghiệp chướng, không bị phiền não chướng, không bị quả chướng, có đức tín, có hoài bão, có trí tuệ, không ngoan, có khả năng dự vào phần chánh cố định trong các thiện pháp. Đây gọi là những hạng người khả đắc.

30. Thế nào là hạng người định phần?

Năm hạng người tạo nghịch vô gián [tội nghịch vô gián là giết cha, giết mẹ, giết A‑la‑hán, trích máu phật, chia rẻ Tăng.] và người tà kiến [ở đây chỉ cho thập vô kiến không tin cha mẹ có ăn v.v...] là hạng cố định [sáu hạng ác nhân ấy nhất định sanh đọa sau khi chết], tám hạng thánh nhân [là bốn hạng thánh đạo và bốn hạng thánh quả] cũng là hạng cố định [các bậc thánh hữu học nhất định không còn sanh đọa thú, bậc A‑la‑hán nhất định không còn tái sanh]. Những hạng người khác là hạng vô định phần.

31. Thế nào là hạng người tiến hành?

Bốn hạng thánh đạo, là hạng người tiến hành.

Bốn hạng thánh quả, là hạng người trụ quả.

32. Thế nào là hạng người đồng thời tận?

Đối với hạng người nào lậu hoặc đoạn tận và mạng sống đoạn tận cùng lúc không trước không sau. Đây là hạng người đồng thời tận.

33. Thế nào là hạng người trụ kiếp?

Đây là hạng người đang tiến hành để chứng đắc quả dự lưu, gặp lúc thiêu hủy kiếp (trái đất), cho đến khi nào người ấy chưa chứng quả dự lưu, thì khi ấy kiếp (trái đất) chưa thể bị thiêu cháy được. Đây gọi là hạng người trụ kiếp.

Tất cả hạng người đạo cũng gọi là hạng trụ kiếp.

34. Thế nào là hạng người thánh?

Tám hạng thánh nhân là người thánh.

Những hạng người còn lại gọi là phi thánh.

35. Thế nào là hạng người hữu học (sekho)?

Bốn người đạo và ba người quả (thấp), là hạng người hữu học.

Bậc A La Hán (quả) là người vô học những hạng người còn lại là người phi hữu học phi vô học.

36. Thế nào là hạng người tam minh?

Bậc thành tựu ba minh (vijjā) gọi là hạng người tam minh.

37. Thế nào là hạng người lục thông?

Bậc thành tựu sáu diệt‑trí, gọi là hạng người lục thông.

38. Thế nào là hạng người Chánh đẳng giác?

Ở đây có hạng người tự mình giác ngộ tứ đế đối với pháp chưa từng nghe, trong ấy đắc được nhất‑thiết‑trí và khả năng tuệ lực. Đây là hạng người Chánh đẳng giác.

39. Thế nào là hạng người độc giác?

Ở đây có hạng người tự mình giác ngộ tứ đế đối với pháp chưa từng nghe, nhưng hạng này không đắc được nhất‑thiết‑trí và khả năng tuệ lực. Đây gọi là hạng người độc giác.

40. Thế nào là hạng người câu phần giải thoát?

Ở đây hạng người thân chứng đắc an trú trong bát giải thoát (1) và dùng trí tỏ ngộ nên các lậu hoặc của vị ấy được tận diệt. Đây gọi là hạng người câu phần giải thoát.

41. Thế nào là hạng người tuệ giải thoát?

Ở đây có người thân không chứng đắc an trú trong bát giải thoát, nhưng với trí tỏ ngộ nên các lậu hoặc của vị ấy được tận diệt. Đây gọi là hạng người tuệ giải thoát.

42. Thế nào là hạng người thân chứng?

Ở đây có người thân chứng đắc an trú trong bát giải thoát, nhưng người ấy khi với trí tỏ ngộ chỉ có một số lậu hoặc được tận diệt thôi. Đây gọi là hạng người thân chứng.

43. Thế nào là hạng người kiến đắc?

Ở đây có người hiểu như thật rằng "đây là khổ" hiểu như thật rằng "đây là khổ tập", hiểu như thật rằng "đây là khổ diệt", hiểu như thật rằng "đây là khổ diệt hành lộ"; Các pháp Như Lai tuyên thuyết đã được người ấy nhận định, thẩm sát bằng trí; Nhưng người ấy khi với trí tỏ ngộ chỉ có một số lậu hoặc được tận diệt thôi. Đây gọi là hạng người kiến đắc.

44. Thế nào là hạng người tín giải thoát?

Ở đây có người hiểu như thật rằng: "Đây là khổ", hiểu như thật rằng: "đây là khổ tập", hiểu như thật rằng: "đây là khổ diệt", hiểu như thật rằng "đây là khổ diệt hành lộ"; các pháp Như Lai tuyên thuyết, đã được người ấy nhận định nhưng người ấy khi với trí tỏ ngộ chỉ có một số lậu hoặc được tận diệt thôi. Tuy nhiên không phải như hạng kiến đắc. Đây gọi là hạng người tín giải thoát.

45. Thế nào là hạng người tùy pháp hành?

Đối với hạng người tiến hành tác chứng quả dự lưu mà tu triển thánh đạo có khuynh hướng tuệ quyền, tuệ hướng đạo, tuệ tiên - phuông thì đây gọi là hạng người tùy pháp hành.

Người đang tiến hành tác chứng quả dự lưu, là người tùy pháp hành; còn người đã trú trong bậc quả là người kiến chí.

46. Thế nào là hạng người tùy tín hành?

Đối với hạng người tiến hành tác chứng quả dự - lưu mà tu triển thánh đạo có khuynh hướng tín quyền, tín hướng đạo, tín tiên - phuông, thì đây gọi là hạng người tùy tín hành.

Người đang tiến hành tác chứng quả dự lưu là người tùy tín hành; còn người đã trú trong bậc quả, là người tín giải thoát.

47. Thế nào là hạng người cực thất lai?

Ở đây có hạng người dự lưu do đoạn tận ba triền phược, chắc chắn không rơi đọa xứ, nhất định thành tựu giác ngộ, vị ấy còn dong ruổi luân hồi trong cõi chư thiên và nhân loại bảy lần nữa mới chấm dứt khổ. Đây gọi là hạng người cực thất lai.

48. Thế nào là hạng người gia‑gia?

Ở đây có hạng người dự lưu do đoạn tận ba triền phược, chắc chắn không rơi đọa xứ, nhất định thành tựu giác ngộ, vị ấy còn dong ruổi luân hồi qua hai hoặc ba gia chủng (kula) nữa mới chấm dứt khổ. Đây là hạng người gia‑gia.

49. Thế nào là hạng người nhất chủng sanh?

Ở đây có hạng người dự lưu do đoạn tận ba triền phược, chắc chắn không rơi đọa xứ, nhất định thành tựu giác ngộ, vị ấy chỉ sanh lại cõi đời một lần nữa rồi chấm dứt khổ. Đây gọi là hạng người nhất chủng sanh

50. Thế nào là hạng người nhất lai?

Ở đây có người do đoạn tận ba triền phược, giảm thiểu tham - sân - si, thành bậc nhất - lai, chỉ trở lại đời này một lần rồi chấm dứt khổ. Đây gọi là hạng người nhất lai.

51. Thế nào là hạng người bất lai?

Ở đây có hạng người do đoạn tận năm hạ phần triền phược, thành hạng hóa sanh thiên sẽ níp - bàn tại đấy, từ cõi đó không còn trở lui nữa. Đây gọi là hạng người bất lai

52. Thế nào là hạng người trung bang bất hoàn?

Ở đây có hạng người do đoạn tận năm hạ phần triền phược, thành hạng hóa sanh thiên sẽ níp - bàn tại đấy, từ cõi đó không còn trở lui nữa; vị ấy sẽ trừ các thượng phần triền phược, phát sanh thánh đạo vào tuổi thọ giữa thời hoặc chưa đến nửa đời. Đây gọi là hạng người trung bang bất hoàn.

53. Thế nào là hạng người sanh bang bất hoàn?

Ở đây có người do đoạn tận năm hạ phần triền phược, thành hạng hóa sanh thiên sẽ níp - bàn tại đấy, từ cõi đó không còn trở lui nữa; vị ấy sẽ trừ các thượng phần triền phược, phát sanh thánh đạo vào tuổi thọ đã quá nửa đời hay sắp chết. Đây gọi là hạng người sanh bang bất hoàn.

54. Thế nào là hạng người vô hành bang bất hoàn?

Ở đây có người do đoạn tận năm hạ phần triền phược, thành hạng hóa sanh thiên, sẽ níp‑bàn tại đấy, từ cõi đó không còn trở lui nữa; vị ấy sẽ trừ các thượng phần triền phược, phát sanh thánh đạo bằng cách không cần trợ dẫn. Đây gọi là hạng người vô hành bang bất hoàn.

55. Thế nào là hạng người hữu hành bang bất hoàn?

Ở đây có người do đoạn tận năm hạ phần triền phược, thành hạng hóa sanh thiên, sẽ níp - bàn tại đấy, từ cõi đó không còn trở lui nữa; vị ấy sẽ trừ các thượng phần triền phược, phát sanh thánh đạo bằng cách cần có trợ dẫn. Đây gọi là hạng người hữu hành bang bất hoàn.

56. Thế nào là hạng người thượng lưu sắc cứu cánh thiện thú?

Ở đây có người do đoạn tận năm hạ phần triền phược, thành hạng hóa sanh thiên sẽ níp bàn tại đấy, từ cõi đó không còn trở lui nữa; vị ấy chết từ cõi vô phiền sanh đến cõi vô‑nhiệt, chết từ cõi vô nhiệt, sanh đến cõi thiện hiện, chết từ cõi thiện hiện, sanh đến cõi thiện kiến, chết từ cõi thiện kiến, sanh đến cõi sắc cứu cánh, sẽ trừ các thượng phần triền phược, phát sanh thánh đạo trong cõi sắc cứu‑cánh. Đây gọi là hạng người thượng lưu sắc cứu cánh thiện thú.

57. Thế nào là hạng người dự lưu tiến hành chứng quả dự lưu?

Hạng người đang tiến hành để trừ ba triền phược, là người tiến hành chứng quả dự lưu; đối với người nào ba triền phược đã được trừ, đây gọi là hạng người dự lưu.

Hạng người đang tiến hành để giảm thiểu dục tham và sân độc, là người tiến hành chứng quả nhất lai; đối với người nào dục tham và sân độc đã được giảm thiểu, đây gọi là hạng người nhất lai.

Hạng người đang tiến hành để hoàn toàn trừ dục tham và sân độc, là người tiến hành chứng quả bất lai; đối với người nào mà dục tham và sân độc đã hoàn toàn trừ, đây gọi là hạng người bất lai.

Hạng người đang tiến hành để hoàn toàn trừ sắc ái vô sắc ái, ngã mạn phóng dật và vô minh, là người tiến hành chứng quả ưng‑cúng; đối với người nào mà sắc ái, vô sắc ái, ngã mạn, phóng dật và vô minh đã được hoàn toàn đoạn trừ, đây gọi là hạng người ưng cúng.

Dứt phần xiển minh một chi.