Bộ Nhân Chế Định › Phần xiển minh › Xiển minh phần bốn chi · HT Tịnh Sự

XIỂN MINH PHẦN BỐN CHI - ĐOẠN 104-128

104. Thế nào là hạng người phi hiền sĩ?

Ở đây có hạng người sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong dục lạc, nói dối, sống dễ duôi say rượu ngâm rượu cất. Đây gọi là hạng người phi hiền sĩ.

- Thế nào là hạng người phi hiền sĩ quá phi hiền sĩ?

Ở đây có hạng người tự mình sát sanh và xúi dục người khác sát sanh; tự mình trộm cắp và xúi dục người khác trộm cắp, tự mình tà dâm và xúi dục người khác tà dâm, tự mình nói dối và xúi dục người khác nói dối, tự mình dễ duôi say rượu chè và xúi dục người khác dễ duôi say rượu chè. Đây gọi là hạng người phi hiền sĩ quá phi hiền sĩ.

- Thế nào là hạng người hiền sĩ?

Ở đây có hạng người kiêng sát sanh, kiêng trộm cắp, kiêng tà dâm, kiêng nói dối, kiêng dễ duôi say sưa rượu chè. Đây gọi là hạng người hiền sĩ.

- Thế nào là hạng người hiền sĩ quá hiền sĩ?

Ở đây có hạng người tự kiêng sát sanh và khuyên kẻ khác kiêng sát sanh, tự kiêng trộm cắp và khuyên kẻ khác kiêng trộm cắp, tự kiêng tà dâm và khuyên kẻ khác kiêng tà dâm, tự kiêng nói dối và khuyên kẻ khác kiêng nói dối, tự kiêng dễ duôi say rượu chè và khuyên kẻ khác kiêng dễ duôi say rượu chè. Đây gọi là hạng hiền sĩ quá hiền sĩ.

105. Thế nào là hạng ác nhơn?

Ở đây có hạng người sát sanh, trộm cắp, tà dâm, nói dối nói đâm thọc, nói độc ác, nói chuyện nhảm, tham lam, sân độc tâm, tà kiến.

Đây gọi là hạng ác nhơn.

- Thế nào là hạng ác nhơn quá ác nhơn?

Ở đây có hạng người tự mình sát sanh và xúi giục kẻ khác sát sanh, tự mình trộm cắp và xúi giục kẻ khác trộm cắp, tự mình tà dâm và xúi giục kẻ khác tà dâm, tự mình nói dối và xúi giục kẻ khác nói dối tự mình nói đâm thọc và xúi dục kẻ khác nói đâm thọc tự mình nói độc ác và xúi giục kẻ khác nói độc ác tự mình nói chuyện nhảm và xúi giục kẻ khác nói chuyện nhảm, tự mình tham lam và xúi giục kẻ khác tham lam tự mình sân độc tâm và xúi giục kẻ khác sân độc tâm, tự mình tà kiến và xúi giục kẻ khác tà kiến. Đây gọi là hạng người ác nhơn quá ác nhơn.

- Thế nào là hạng người thiện nhơn?

Ở đây có hạng người kiêng sát sanh, kiêng trộm cắp, kiêng tà dâm, kiêng nói dối, kiêng nói đâm thọc, kiêng nói độc ác, kiêng nói chuyện nhảm, không tham lam, không sân độc tâm, chánh kiến. Đây gọi là hạng người thiện nhơn.

Ở đây có hạng người tự kiêng sát sanh và khuyên kẻ khác không sát sanh, tự kiêng trộm cắp và khuyên kẻ khác kiêng trộm cắp, tự kiêng tà dâm và khuyên kẻ khác kiêng tà dâm, tự kiêng nói dối và khuyên kẻ khác kiêng nói dối, tự kiêng nói đâm thọc và khuyên kẻ khác kiêng nói đâm thọc, tự kiêng nói độc ác và khuyên kẻ khác kiêng nói độc ác, tự kiêng nói chuyện nhảm và khuyên kẻ khác kiêng nói chuyện nhảm, tự mình không tham lam và khuyên kẻ khác không tham lam, tự mình không sân độc tâm và khuyên kẻ khác không sân độc tâm, tự mình chánh kiến và khuyên kẻ khác chánh kiến. Đây gọi là hạng người thiện nhơn quá thiện nhơn.

106. Thế nào là hạng người ác tánh?

Ở đây có hạng người sát sanh, trộm cắp... (trùng)...
tà kiến. Đây gọi là hạng người ác tánh.

- Thế nào là hạng người ác tánh quá ác tánh?

Ở đây có hạng người tự mình sát sanh và xúi giục kẻ khác sát sanh, tự mình trộm cắp và xúi giục kẻ khác trộm cắp... (trùng)...
tự mình tà kiến và xúi giục kẻ khác tà kiến. Đây gọi là hạng người ác tánh quá ác tánh.

- Thế nào là hạng người thiện tánh?

Ở đây có hạng người kiêng sát sanh, kiêng trộm cắp... (trùng)... có chánh kiến. Đây gọi là hạng người thiện tánh.

- Thế nào là hạng người thiện tánh quá thiện tánh?

Ở đây có hạng người tự kiêng sát sanh và khuyên kẻ khác kiêng sát sanh, tự kiêng trộm cắp và khuyên kẻ khác kiêng trộm cắp... (trùng)... tự mình chánh kiến và khuyên kẻ khác chánh kiến. Đây gọi là hạng người thiện tánh quá thiện tánh.

107. Thế nào là hạng người có tội lỗi?

Ở đây có hạng người thành tựu thân nghiệp tội lỗi, thành tựu khẩu nghiệp tội lỗi, thành tựu ý nghiệp tội lỗi. Đây gọi là hạng người tội lỗi.

- Thế nào là hạng người nhiều tội lỗi?

Ở đây có hạng người thành tựu nhiều thân nghiệp tội lỗi ít khi vô tội; thành tựu phần nhiều khẩu nghiệp tội lỗi, ít khi vô tội; thành tựu phần nhiều ý nghiệp tội lỗi, ít khi vô tội. Đây gọi là hạng người nhiều tội lỗi.

- Thế nào là hạng người ít tội lỗi?

Ở đây có hạng người thành tựu phần nhiều thân nghiệp vô tội, ít khi có tội; thành tựu phần nhiều khẩu nghiệp vô tội, ít khi có tội; thành tựu phần nhiều ý nghiệp vô tội, ít khi có tội. Đây gọi là hạng người ít tội lỗi.

- Thế nào là hạng người không tội lỗi?

Ở đây có người thành tựu thân nghiệp vô tội, thành tựu khẩu nghiệp vô tội, thành tựu ý nghiệp vô tội. Đây gọi là hạng người không tội lỗi.

108. Thế nào là hạng người khai thị tri?

Đối với hạng người nào tỏ ngộ pháp vừa khi mới mở đề. Đây gọi là hạng người khai thị tri.

- Thế nào là hạng người quảng diễn tri?

Đối với hạng người nào tỏ ngộ pháp (Pug. A. giải thích: tỏ ngộ pháp tức là đắc A‑la‑hán) khi ý nghĩa của lời lược thuyết được phân tích rộng ra. Đây gọi là hạng người quảng diễn tri.

- Thế nào là hạng người ứng dẫn (neyyo)?

Đối với hạng người nào tỏ ngộ pháp do cách tuần tự tiến như nhờ thuyết giáo, rồi nhờ cần vấn, nhờ khéo tác ý, nhờ giao du giao thiệp thân cận bạn lành. Đây gọi là hạng người ứng dẫn.

- Thế nào là hạng người văn cú tối vi?

Đối với hạng người nào chỉ có nghe nhiều, đọc tụng nhiều, nhớ cũng nhiều, thuyết dạy cũng nhiều mà không tỏ ngộ pháp trong kiếp sống này. Đây gọi là hạng người văn cú tối vi (Pug. A. giải thích: là người chỉ giỏi về văn chương cú pháp).

109. Thế nào là hạng người tương ứng biện vô tự tại biện?

Ở đây có hạng người khi được hỏi một vấn đề (pañhaṃ) thì đáp đúng (yuttaṃ) mà không nhanh. Đây gọi là hạng người tương ứng biện vô tự tại biện.

- Thế nào là hạng người tự tại biện bất tương ứng biện?

Ở đây có hạng người khi được hỏi một vấn đề thì đáp nhanh nhưng không đúng. Đây gọi là hạng người tự tại biện bất tương ứng biện.

- Thế nào là hạng người tương ứng biện tự tại biện?

Ở đây có hạng người khi được hỏi một vấn đề thì đáp đúng và nhanh. Đây gọi là hạng người tương ứng biện tự tại biện.

- Thế nào là hạng người bất tương ứng biện vô tự tại biện?

Ở đây có hạng người khi được hỏi một vấn đề thì đáp không đúng cũng không nhanh. Đây gọi là hạng người bất tương ứng biện vô tự tại biện.

110. Trong ấy, thế nào là bốn chủng nhân pháp sư?

Ở đây có hạng pháp sư thuyết ít lại không hữu lý và hội chúng không khéo nhận sự hữu lý, và không hữu lý, hạng pháp sư như vậy không được kể là hạng pháp sư với hội chúng thích hợp.

Lại nữa ở đây có hạng pháp sư thuyết ít nhưng hữu lý, và hội chúng khéo nhận sự hữu lý và không hữu lý; hạng pháp sư như vậy được kể là hạng pháp sư với hội chúng thích hợp.

Lại nữa ở đây có hạng pháp sư thuyết nhiều mà không hữu lý, và hội chúng không khéo nhận sự hữu lý và không hữu lý; hạng pháp sư như vậy được tạm kể là hạng pháp sư với hội chúng thích hợp.

Lại nữa ở đây có hạng pháp sư thuyết nhiều và hữu lý, hội chúng khéo nhận sự hữu lý và không hữu lý; hạng pháp sư như vậy đáng được kể là hạng pháp sư với hội chúng thích hợp.

Đây là bốn chủng nhân pháp sư.

Trong ấy, thế nào là bốn hạng người dụ như chuyển mưa?

111. Có bốn cảnh chuyển mưa:

Sấm mà không mưa, mưa mà không sấm, có sấm có mưa, không sấm cũng không mưa.

112. Cũng vậy, có bốn hạng người nầy dụ như chuyển mưa, xuất hiện trong đời. Thế nào là bốn hạng?

Hạng sấm không mưa, hạng mưa không sấm, hạng vừa sấm vừa mưa, hạng không sấm không mưa.

- Hạng người sấm không mưa là sao?

Ở đây có hạng người nói mà không làm, hạng người như vậy là sấm không mưa; cũng ví như chuyển mưa, sấm mà không mưa, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người mưa không sấm là sao?

Chuyển mưa, mưa mà không sấm, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người vừa sấm vừa mưa là sao?

Ở đây có hạng người nói và làm, hạng người như vậy là vừa sấm vừa mưa; cũng ví như chuyển mưa có sấm có mưa, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người không sấm không mưa là sao?

Ở đây có hạng người không nói cũng không làm, hạng người như vậy là không sấm không mưa; cũng ví như chuyển mưa, mà không sấm cũng không mưa, hạng người này thí dụ như thế.

Đây là bốn hạng người dụ như chuyển mưa, có mặt xuất hiện trong đời.

Trong ấy thế nào là bốn hạng người dụ như chuột?

113. Có bốn loại chuột; loại làm hang mà không ở, loại ở mà không làm hang, loại làm hang và ở, loại không làm hang cũng không ở.

114. Cũng vậy, có bốn hạng người này dụ như chuột xuất hiện trong đời. Thế nào là bốn hạng?

Hạng làm hang không ở, hạng ở không làm hang, hạng làm hang và ở, hạng không làm hang cũng không ở.

- Hạng người làm hang không ở là sao?

Ở đây có hạng người học được giáo pháp khế kinh, ứng tụng, ký thuyết, kệ ngôn, cảm ngữ, như thị thuyết, Bổn sanh, vị tằng hữu, phương quảng; người ấy không hiểu như thật "đây là khổ", không hiểu như thật "đây là khổ tập", không hiểu như thật "đây là khổ diệt", không hiểu như thật "đây là khổ diệt hành lộ" như vậy gọi là hạng người làm hang không ở; cũng ví như loài chuột nọ làm hang mà không ở, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người ở không làm hang là sao?

Ở đây có hạng người không học được giáo pháp khế kinh, ứng tụng, ký thuyết, kệ ngôn, cảm ngữ, như thị thuyết, Bổn sanh, vị tằng hữu, phương quảng; những người ấy hiểu như thật "đây là khổ", hiểu như thật "đây là khổ tập", hiểu như thật "đây là khổ diệt", hiểu như thật "đây là khổ diệt hành lộ", như vậy gọi là hạng người ở không làm hang; cũng ví như loài chuột nọ ở mà không làm hang, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người làm hang và ở là sao?

Ở đây có hạng người học được giáo pháp khế kinh, ứng tụng, ký thuyết, kệ ngôn, cảm ngữ, như thị thuyết, Bổn sanh, vị tằng hữu, phương quảng; những người ấy cũng hiểu như thật "đây là khổ", hiểu như thật "đây là khổ tập", hiểu như thật "đây là khổ diệt", hiểu như thật "đây là khổ diệt hành lộ", như vậy gọi là hạng người làm hang và ở; cũng ví như loài chuột nọ làm hang và ở, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người không làm hang cũng không ở là sao?

Ở đây có hạng người không học được giáo pháp khế kinh, ứng tụng, ký thuyết, kệ ngôn, cảm ngữ, như thị thuyết, Bổn sanh, vị tằng hữu, phương quảng; người ấy không hiểu như thật "đây là khổ", không hiểu như thật "đây là khổ tập", không hiểu như thật "đây là khổ diệt", không hiểu như thật "đây là khổ diệt hành lộ", như vậy gọi là hạng người không làm hang cũng không ở; cũng ví như loài chuột nọ không làm hang cũng không ở, hạng người này thí dụ như thế.

Đây là bốn hạng người dụ như chuột, có mặt xuất hiện trong đời.

Trong ấy thế nào là bốn hạng người dụ như trái xoài?

115. Có bốn loại trái xoài: xoài sống (āmo) có màu chín, xoài chín (pakko) có màu sống xoài sống có màu sống, xoài chín có màu chín.

116. Cũng vậy, có bốn hạng người này dụ như trái xoài xuất hiện trong đời. Thế nào là bốn hạng?

Hạng sống có màu chín, hạng chín có màu sống, hạng sống có màu sống, hạng chín có màu chín.

- Hạng người sống có màu chín là sao?

Ở đây đối với hạng người cách bước tới, bước lui, nhìn tới, nhìn lui, tay chân co duỗi, mang y‑bát‑tăng già lê, thấy khả kính, nhưng người ấy không hiểu như thật "đây là khổ", không hiểu như thật "đây là khổ tập", không hiểu như thật "đây là khổ diệt" không hiểu như thật "đây là khổ diệt hành lộ", như vậy là hạng người sống có màu chín; cũng ví như trái xoài sống có màu chín, hạng người nầy thí dụ như thế.

- Hạng người chín có màu sống là sao?

Ở đây, đối với một hạng người cách bước tới, bước lui, nhìn tới, nhìn lui, tay chân co duỗi, mang y bát tăng‑già‑lê thấy không khả kính, nhưng người ấy hiểu như thật "đây là khổ", hiểu như thật "đây là khổ tập" hiểu như thật "đây là khổ diệt" hiểu như thật "đây là khổ diệt hành lộ", như vậy là hạng người chín có màu sống; cũng ví như trái xoài kia chín có màu sống, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người sống có màu sống là sao?

Ở đây, đối với một hạng người cách bước tới, bước lui, nhìn tới, nhìn lui, tay chân co duỗi, mang y‑bát‑tăng già lê thấy không khả kính, người ấy cũng không hiểu như thật "đây là khổ"... (trùng)... không hiểu như thật "đây là khổ diệt hành lộ", như vậy là hạng người sống có màu sống; cũng ví như trái xoài kia sống có màu sống, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người chín có màu chín là sao?

Ở đây, đối với một hạng người cách bước tới, bước lui, nhìn tới, nhìn lui, tay chân co duỗi, mang y‑bát‑tăng già lê thấy khả kính, người ấy cũng hiểu như thật "đây là khổ"... (trùng)... hiểu như thật "đây là khổ diệt hành lộ", như vậy là hạng người chín có màu chín; cũng ví như trái xoài kia chín có màu chín, hạng người này thí dụ như thế.

Đây là bốn hạng người dụ như trái xoài, có mặt xuất hiện trong đời.

Trong ấy thế nào là bốn hạng người dụ như cái nồi?

117. Có bốn cái nồi: nồi trống không (tuccho) được đậy kín, nồi chứa đầy (pūro) mà mở toang, nồi trống không lại mở toang, nồi chứa đầy lại đậy kín.

118. Cũng vậy có bốn hạng người này dụ như cái nồi, xuất hiện trong đời. Thế nào là bốn hạng?

Hạng rỗng đậy kín; hạng đầy mở toang; hạng rỗng mở toang; hạng đầy đậy kín.

- Hạng người rỗng đậy kín là sao?

Ở đây, đối với một hạng người cách bước tới, bước lui, nhìn tới, nhìn lui, co duỗi, mang y‑bát‑tăng già lê thấy khả kính, nhưng người ấy không hiểu biết như thật "đây là khổ"... (trùng)... không hiểu biết như thật "đây là khổ diệt hành lộ", như vậy là hạng người rỗng đậy kín; cũng như cái nồi kia trống rỗng mà đậy kín, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người đầy mở toang là sao?

Ở đây, đối với một hạng người cách bước tới, bước lui, nhìn tới, nhìn lui, tay chân co duỗi, mang y‑bát‑tăng già lê thấy không khả kính, những người ấy hiểu biết như thật "đây là khổ"... (trùng)... hiểu biết như thật "đây là khổ diệt hành lộ", như vậy là hạng người đầy mở toang; cũng ví như cái nồi kia chứa đầy mở toang, hạng người này ví dụ như thế.

- Hạng người rỗng mở toang là sao?

Ở đây đối với hạng người cách bước tới, bước lui, nhìn tới, nhìn lui, tay chân co duỗi, mang y - bát - tăng già lê thấy không khả kính, người ấy cũng không hiểu biết như thật "đây là khổ"... (trùng)... không hiểu biết như thật "đây là khổ diệt hành lộ", như vậy là hạng người rỗng mở toang; cũng ví như cái nồi kia trống không lại mở toang, hạng người này ví dụ như thế.

- Hạng người đầy đậy kín ra sao?

Ở đây đối với một hạng người cách bước tới, bước lui, nhìn tới, nhìn lui, chân tay co duỗi mang y - bát - tăng già lê thấy khả kính, người ấy lại hiểu biết như thật "đây là khổ"... (trùng)... hiểu như thật "đây là khổ diệt hành lộ", như vậy là hạng người đầy đậy kín; cũng ví như cái nồi kia chứa đầy lại đậy kín, hạng người này thí dụ như thế.

Đây là bốn hạng người dụ như cái nồi, có mặt xuất hiện trong đời.

Trong ấy thế nào là bốn hạng người dụ như hồ nước?

119. Có bốn loại hồ nước là hồ cạn bóng sâu, hồ sâu bóng cạn, hồ cạn bóng cạn, hồ sâu bóng sâu.

120. Cũng vậy, có bốn hạng người nầy dụ như hồ nước, xuất hiện trong đời. Thế nào là bốn hạng?

Hạng cạn bóng sâu, hạng sâu bóng cạn, hạng cạn bóng cạn, hạng sâu bóng sâu.

- Hạng người cạn bóng sâu là sao?

Ở đây, đối với một hạng người cách bước tới, bước lui, nhìn tới, nhìn lui, tay chân co duỗi, mang y‑bát‑tăng già lê thấy khả kính, nhưng người ấy không hiểu biết như thật "đây là khổ"... (trùng)... không hiểu biết như thật "đây là khổ diệt hành lộ", như vậy là hạng người cạn bóng sâu; cũng ví như cái hồ nước kia cạn mà có vẻ sâu, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người sâu bóng cạn là sao?

Ở đây đối với một hạng người cách bước tới, bước lui, nhìn tới, nhìn lui, tay chân co duỗi, mang y‑bát‑tăng già lê thấy không khả kính, người ấy hiểu biết như thật "đây là khổ"... (trùng)... hiểu biết như thật "đây là khổ diệt hành lộ", như vậy là hạng người sâu bóng cạn; cũng ví như cái hồ nước kia sâu mà có vẻ cạn, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người cạn bóng cạn là sao?

Ở đây, đối với một hạng người cách bước tới, bước lui, nhìn tới, nhìn lui, co, duỗi, mang y bát tăng già lê thấy không khả kính, người ấy cũng không hiểu biết như thật "đây là khổ"... (trùng)... không hiểu biết như thật "đây là khổ diệt hành lộ", như vậy là hạng người cạn bóng cạn; cũng ví như hồ nước kia cạn cũng có vẻ cạn, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người sâu bóng sâu là sao?

Ở đây, đối với một hạng người cách bước tới, bước lui, nhìn tới, nhìn lui, co, duỗi, mang y‑bát‑tăng già lê thấy khả kính, người ấy cũng hiểu biết như thật "đây là khổ"... (trùng)... hiểu biết như thật "đây là khổ diệt hành lộ", như vậy là hạng người sâu bóng sâu; cũng ví như hồ nước kia sâu cũng có vẻ sâu, hạng người này thí dụ như thế.

Đây là bốn hạng người dụ như hồ nước, có mặt xuất hiện trong đời.

Trong ấy thế nào là bốn hạng người dụ như bò?

121. Có bốn loại bò: loại hung dữ với đàn bò mình mà không hung dữ với đàn bò khác, loại hung dữ với đàn bò khác nhưng không hung dữ với đàn bò mình, loại hung dữ với đàn bò mình, cũng hung dữ với đàn bò khác, loại không hung dữ với đàn bò mình cũng không hung dữ với đàn bò khác.

122. Cũng vậy có bốn hạng người này dụ như bò, xuất hiện trong đời. Thế nào là bốn hạng?

Hạng hung dữ với đám mình không hung dữ với đám khác, hạng hung dữ với đám khác không hung dữ với đám mình, hạng hung dữ với đám mình hung dữ với đám khác, hạng không hung dữ với đám mình không hung dữ với đám khác.

- Hạng người hung dữ với đám mình, không hung dữ với đám khác là sao?

Ở đây, có một hạng người thị uy với hội chúng của mình mà không với hội chúng người khác, như vậy là hạng người hung dữ với đám mình, không hung dữ với đám khác; cũng ví như con bò kia hung dữ với đàn bò mình mà không hung dữ với đàn bò khác, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người hung dữ với đám khác không hung dữ với đám mình là sao?

Ở đây có một hạng người thị uy với hội chúng người khác mà không với hội chúng của mình, như vậy là hạng người hung dữ với đám khác không hung dữ với đám mình; cũng ví như con bò kia hung dữ với đàn bò khác mà không hung dữ với đàn bò mình, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người hung dữ với đám mình hung dữ với đám khác là sao?

Ở đây có một hạng người thị uy với hội chúng của mình cả với hội chúng người khác, như vậy là hạng người hung dữ với đám mình hung dữ với đám khác; cũng ví như con bò kia hung dữ với đàn bò mình và hung dữ với đàn bò khác, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người không hung dữ với đám mình không hung dữ với đám khác là sao?

Ở đây có một hạng người không thị uy với hội chúng người khác, như vậy là hạng người không hung dữ với đám mình, không hung dữ với đám khác; cũng ví như con bò kia không hung dữ với đàn bò mình cũng không hung dữ với đàn bò khác, hạng người này thí dụ như thế.

Đây là bốn hạng người dụ như bò, có mặt xuất hiện trong đời.

Trong ấy thế nào là bốn hạng người dụ như nọc rắn?

123. Có bốn loại nọc rắn: nọc dẫn chạy mà không độc, nọc độc không dẫn chạy, nọc dẫn chạy và độc, nọc không dẫn chạy và không độc.

124. Cũng vậy có bốn hạng người này dụ như nọc rắn, xuất hiện trong đời. Thế nào là bốn hạng?

Hạng nọc dẫn chạy mà không độc, hạng nọc độc không dẫn chạy, hạng nọc dẫn chạy và độc, hạng nọc không dẫn chạy và không độc.

- Hạng người nọc dẫn chạy mà không độc là sao?

Ở đây có một hạng người thường phẫn nộ, nhưng sự phẫn nộ của người ấy không ngấm ngầm lâu dài, như vậy là hạng người nọc dẫn chạy mà không độc; cũng ví như nọc rắn kia là nọc dẫn chạy mà không độc, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người nọc độc không dẫn chạy là sao?

Ở đây có một hạng người không thường phẫn nộ, nhưng sự phẫn nộ của người ấy ngấm ngầm lâu dài, như vậy là hạng người nọc độc không dẫn chạy; cũng ví như nọc rắn kia độc mà không dẫn chạy, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người nọc dẫn chạy và độc là sao?

Ở đây có một hạng người thường phẫn nộ, và sự phẫn nộ của người ấy ngấm ngầm lâu dài, như vậy là hạng người nọc dẫn chạy và độc; cũng ví như nọc rắn kia là nọc dẫn chạy và độc, hạng người này thí dụ như thế.

- Hạng người nọc không dẫn chạy và không độc là sao?

Ở đây có hạng người không thường phẫn nộ không ngấm ngầm lâu dài, như vậy là hạng người nọc không dẫn chạy và không độc; cũng ví như nọc rắn kia không dẫn chạy và không độc, hạng người này thí dụ như thế.

Đây là bốn hạng người dụ như nọc rắn có mặt, xuất hiện trong đời.

125. Thế nào là hạng người chưa nghĩ suy vội khen người đáng chê?

Ở đây có hạng người tán thán bọn ngoại đạo và đệ tử ngoài đạo, những kẻ ác hướng tà hướng mà cho rằng là bậc thiện hướng, chánh hướng; như vậy là hạng người chưa nghĩ suy vội khen người đáng chê.

- Thế nào là hạng người chưa nghĩ suy vội chê người đáng khen?

Ở đây có hạng người chỉ trích đức Phật và đệ tử Phật, những bậc thiện hướng, chánh hướng cho rằng là hạng người ác hướng, tà hướng; như vậy là hạng người chưa nghĩ suy vội chê người đáng khen.

- Thế nào là hạng người chưa nghĩ suy vội tín ngưỡng điều không đáng tín ngưỡng

Ở đây có hạng người phát niềm tin với điều ác hướng, tà hướng cho rằng là điều thiện hướng, chánh hướng như vậy là hạng người không suy nghĩ vội tín ngưỡng điều không đáng tín ngưỡng.

- Thế nào là người chưa nghĩ suy vội không tín ngưỡng điều đáng tín ngưỡng.

Ở đây có hạng người không tin tưởng điều thiện hướng, chánh hướng, cho rằng là điều ác hướng, tà hướng; như vậy là hạng người chưa nghĩ suy vội không tín ngưỡng điều đáng tín ngưỡng.

126. Thế nào là hạng người đã suy kỹ nghĩ cùng mới chê kẻ đáng chê?

Ở đây có hạng người chỉ trích bọn ngoại đạo và đệ tử ngoại đạo, những hạng ác hướng, tà hướng cho rằng là hạng ác hướng, tà hướng; như vậy là hạng người suy kỹ nghĩ cùng mới chê kẻ đáng chê.

- Thế nào là hạng người đã suy kỹ nghĩ cùng mới khen bậc đáng khen.

Ở đây có hạng người tán thán đức Phật và đệ tử Phật, những bậc thiện hướng, chánh hướng, cho rằng những bậc thiện hướng, chánh hướng; như vậy là hạng người đã suy kỹ nghĩ cùng mới khen người đáng khen.

- Thế nào là hạng người suy kỹ nghĩ cùng mới không tín ngưỡng điều không đáng tín ngưỡng?

Ở đây có hạng người không tin tưởng điều ác hướng, tà hướng, cho rằng là điều ác hướng tà hướng, như vậy là hạng người suy kỹ nghĩ cùng mới không tín ngưỡng điều không đáng tín ngưỡng.

- Thế nào là hạng người suy kỹ nghĩ cùng mới tín ngưỡng điều đáng tín ngưỡng?

Ở đây có hạng người phát tín ngưỡng với điều thiện hướng, chánh hướng, cho rằng là điều thiện hướng chánh hướng; như vậy là hạng người suy kỹ nghĩ cùng mới tín ngưỡng điều đáng tín ngưỡng.

127. Thế nào là hạng người chê kẻ đáng chê bằng sự có thật và đúng lúc nhưng lại không khen kẻ đáng khen bằng sự có thật và đúng lúc?

Ở đây có người cũng gặp trường hợp khen (vaṇṇo) cũng gặp trường hợp chê; trong những trường hợp ấy, trường hợp chê thì nó nói thành thật và đúng lúc, nhưng trường hợp khen thì nó không nói thành thật và đúng lúc; như vậy là hạng người chê kẻ đáng chê bằng sự có thật và đúng lúc nhưng lại không khen kẻ đáng khen bằng sự có thật và đúng lúc.

- Thế nào là hạng người khen kẻ đáng khen bằng sự có thật và đúng lúc, nhưng lại không chê kẻ đáng chê bằng sự có thật và đúng lúc?

Ở đây có người cũng gặp trường hợp khen cũng gặp trường hợp chê; trong những trường hợp ấy, trường hợp khen thì nó nói thành thật và đúng lúc nhưng trường hợp chê thì nó không nói thành thật và đúng lúc; như vậy là hạng người khen kẻ đáng khen bằng sự có thật và đúng lúc, nhưng lại không chê kẻ đáng chê bằng sự có thật và đúng lúc

- Thế nào là hạng người chê kẻ đáng chê bằng sự có thật và đúng lúc, khen kẻ đáng khen bằng sự có thật và đúng lúc?

Ở đây có người cũng gặp trường hợp khen cũng gặp trường hợp chê; trong những trường hợp ấy, trường hợp chê thì nó nói thành thật và đúng lúc, trường hợp khen thì nó cũng nói thành thật và đúng lúc; trong các trường hợp ấy nó là người tri thời để giải quyết vấn đề đó. Như vậy là hạng người chê kẻ đáng chê bằng sự có thật và đúng lúc, khen kẻ đáng khen bằng sự có thật và đúng lúc.

- Thế nào là hạng người không chê kẻ đáng chê bằng sự có thật và đúng lúc, không khen kẻ đáng khen bằng sự có thật và đúng lúc?

Ở đây có người cũng gặp trường hợp khen cũng gặp trường hợp chê; trong những trường hợp ấy, trường hợp chê thì nó không nói dù thành thật và đúng lúc, trường hợp khen thì nó cũng không nói dù thành thật và đúng lúc; là người sống thản nhiên, chánh niệm, tỉnh giác. Như vậy là hạng người không khen kẻ đáng khen bằng sự có thật và đúng lúc, không chê kẻ đáng chê bằng sự có thật và đúng lúc.

128. Thế nào là hạng người sống bằng quả cần lao, không sống bằng quả phúc?

Đối với hạng người nào sinh sống được do nhờ sự nỗ lực, nhờ sự cố gắng, nhờ sự chuyên cần, không phải do phước báo. Đây gọi là hạng người sống bằng quả cần lao không sống bằng quả phúc.

- Thế nào là hạng người sống bằng quả phúc, không sống bằng quả cần lao?

Chư thiên thượng tầng ảnh hưởng đến chư thiên tha hóa tự tại là những hạng sống bằng quả phúc không sống bằng quả cần lao.

- Thế nào là hạng người vừa sống bằng quả cần lao, vừa sống bằng quả phúc?

Đối với hạng người nào sinh sống được do nhờ sự nỗ lực, nhờ sự cố gắng, nhờ sự chuyên cần, và nhờ cả phước báo. Đây gọi là hạng người sống bằng quả cần lao vừa sống bằng quả phúc.

- Thế nào là hạng người không sống bằng quả cần lao cũng không sống bằng quả phúc?

Loài địa ngục là những hạng không sống nhờ quả cần lao cũng không sống nhờ quả phúc.