PHẦN XIỂN THUẬT

1. Có sáu pháp chế định: uẩn chế định, xứ chế định, giới chế định, đế chế định, quyền chế định, và nhơn chế định.

I. UẨN CHẾ ĐỊNH

2. Trong các uẩn, uẩn chế định có chừng bao nhiêu?

Có chừng năm uẩn là: sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn và thức uẩn. Bao nhiêu đó gọi là uẩn chế định trong các uẩn.

II. XỨ CHẾ ĐỊNH

3. Trong các xứ, xứ chế định, có chừng bao nhiêu?

Có chừng mười hai xứ là nhãn xứ, sắc xứ, nhĩ xứ, thinh xứ, tỷ xứ, khí xứ, thiệt xứ, vị xứ, thân xứ, xúc xứ, ý xứ và pháp xứ; Bao nhiêu đó là xứ chế định trong các xứ.

III. GIỚI CHẾ ĐỊNH

4. Trong các giới có chừng bao nhiêu giới chế định?

Có chừng mười tám giới là nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới, nhĩ giới, thinh giới, nhĩ thức giới, tỷ giới, khí giới, tỷ thức giới, thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới, thân giới, xúc giới, thân thức giới, ý giới, pháp giới và ý thức giới; bao nhiêu đó gọi là giới chế định trong các giới.

IV. ĐẾ CHẾ ĐỊNH

5. Trong các đế có chừng bao nhiêu đế chế định?

Có chừng bốn đế là khổ đế, tập đế, diệt đế và đạo đế. Bao nhiêu đó gọi là đế chế định trong các đế.

V. QUYỀN CHẾ ĐỊNH

6. Trong các quyền có chừng bao nhiêu quyền chế định?

Có chừng hai mươi hai quyền là nhãn quyền, nhĩ quyền, tỷ quyền, thiệt quyền, thân quyền, ý quyền, nữ quyền, nam quyền, mạng quyền, lạc quyền, khổ quyền, hỷ quyền, ưu quyền, xả quyền, tín quyền, tấn quyền, niệm quyền, định quyền, tuệ quyền, tri vị tri quyền, tri dĩ tri quyền, tri cụ tri quyền. Bao nhiêu đó là quyền chế định trong các quyền.

VI. NHƠN CHẾ ĐỊNH

Trong các hạng người có chừng bao nhiêu nhơn chế định?

ĐẦU ĐỀ MỘT CHI

[Đầu đề. Ở đây chỉ nêu đề tài chưa giải, còn gọi là Xiển thuật; phần sau giải rộng gọi là Xiển minh. ND.]

7. Hạng thời giải thoát.

Hạng phi thời giải thoát.

Hạng di động pháp.

Hạng bất động pháp.

Hạng suy thối pháp.

Hạng bất suy pháp.

Hạng khả tư cố.

Hạng khả bao trì.

Hạng phàm phu.

Hạng chuyển tộc.

Hạng úy kiên.

Hạng vô úy kiên.

Hạng khả đắc.

Hạng định phần.

Hạng vô định phần.

Hạng tiến hành trụ quả.

Hạng đồng thời tận.

Hạng trụ kiếp.

Hạng thánh.

Hạng phi thánh.

Hạng hữu học (sekkho).

Hạng vô học.

Hạng phi hữu học phi vô học.

Hạng tam minh.

Hạng lục thông.

Hạng Chánh Đẳng Giác.

Hạng Độc Giác.

Hạng câu phần giải thoát.

Hạng tuệ giải thoát.

Hạng thân chứng.

Hạng kiến đắc.

Hạng tín giải thoát.

Hạng pháp tùy hành.

Hạng tín tùy hành.

Hạng cực thất lai.

Hạng gia giá.

Hạng nhất chủng sanh.

Hạng nhất lai.

Hạng bất lai.

Hạng trung bang bất hoàn.

Hạng sanh bang bất hoàn.

Hạng vô hành bang bất hoàn.

Hạng thượng lưu sắc cứu cánh thiện thú.

Hạng dự lưu tiến hành chứng quả dự lưu.

Hạng nhất lai tiến hành chứng quả nhất lai.

Hạng bất lai tiến hành chứng quả bất lai.

Hạng ưng cúng tiến hành đến ưng cúng vị.

Dứt đầu đề một chi.

ĐẦU ĐỀ HAI CHI

8. Hai hạng người là:

Hạng sân giận và hạng oán hận.

Hạng quỷ quyệt (makkhī) và hạng hiểm độc.

Hạng ganh tỵ và hạng bỏn xẻn.

Hạng lường gạt (saṭho) và hạng xảo trá.

Hạng vô tàm và hạng vô úy.

Hạng nan giáo và hạng hữu ác hữu.

Hạng bất phòng môn quyền và hạng bất tri độ vật thực.

Hạng thất niệm và hạng vô giác tỉnh.

Hạng giới lụy và hạng kiến lụy.

Hạng nội triền và hạng ngoại triền.

Hạng vô sân và hạng vô hận.

Hạng bất quỉ quyệt và hạng vô hiểm độc.

Hạng vô tật và hạng vô lận.

Hạng bất lường gạt và hạng bất xảo trá.

Hạng hữu tàm và hạng hữu quí.

Hạng dị giáo và hạng hữu thiện hữu.

Hạng phòng môn quyền và hạng tri độ vật thực.

Hạng trú niệm và hạng giác tỉnh.

Hạng giới thành và hạng kiến thành.

Hai hạng người khó có trong đời.

Hai hạng người khó thỏa mãn.

Hai hạng người dễ thỏa mãn.

Hai hạng người lậu tăng trưởng.

Hai hạng người lậu không tăng trưởng.

Hạng khuynh hướng xấu và hạng khuynh hướng tốt.

Hạng toại chí (titto) và hạng giúp toại chí

Dứt đầu đề hai chi.

ĐẦU ĐỀ BA CHI

9. Ba hạng người là:

Hạng không hy vọng, hạng có hy vọng và hạng hết hy vọng.

Ba hạng người dụ như bệnh nhân.

Hạng thân chứng, hạng kiến chí và hạng tín giải thoát.

Hạng phẩn ngữ, hạng hoa ngữ và hạng mật ngữ. [người nói lời ngọt như mật đường]

Hạng người tâm như ung nhọt, hạng người tâm như điển chớp, và hạng người tâm như lôi sấm.

Hạng mù mắt (andho), hạng một mắt và hạng hai mắt.

Hạng người trí tuệ lật úp, Hạng người trí tuệ bắp vế và hạng người trí tuệ rộng lớn.

Có số người chưa ly tham các dục và các hữu, có số người ly tham các dục nhưng chưa ly tham các hữu, có số người ly tham các dục và các hữu.

Hạng người dụ như chữ viết trên đá, Hạng người dụ như chữ viết trên đất, hạng người dụ như chữ viết trên nước.

Ba hạng người dụ như vải bố.

Ba hạng người dụ như lụa kāsī. [vải lụa sản xuất tại xứ kāsi tốt nổi tiếng thời xưa]

Hạng dễ ước lượng, hạng khó ước lượng và hạng không thể ước lượng.

Có hạng người không đáng giao du, không đáng giao thiệp, không đáng thân cận, có hạng người đáng giao du, đáng giao thiệp, đáng thân cận; có hạng người cần giao du, cần giao thiệp, cần thân cận bằng cách cúng dường kính trọng.

Có hạng người đáng tởm không đáng giao du giao thiệp thân cận; có hạng người chỉ cần lãnh đạm không đáng giao du giao thiệp thân cận; có hạng người cần phải giao du giao thiệp thân cận.

Có hạng người bổ túc giới, hạn chế định, hạn chế tuệ; có hạng người bổ túc giới, bổ túc định, hạn chế tuệ; có hạng bổ túc giới, bổ túc định và bổ túc tuệ.

Có ba hạng Đạo Sư.

Có ba hạng Đạo Sư khác nữa.

Dứt đầu đề ba chi.

ĐẦU ĐỀ BỐN CHI

10. Bốn hạng người là:

Hạng phi hiền sĩ, hạng phi hiền sĩ quá phi hiền sĩ, hạng hiền sĩ, hạng hiền sĩ quá hiền sĩ.

Hạng ác nhơn (pāpo), hạng ác nhơn quá ác nhơn, hạng thiện nhơn, hạng thiện nhơn quá thiện nhơn.

Hạng ác tánh, hạng ác tánh quá ác tánh, hạng thiện tánh, hạng thiện tánh quá thiện tánh.

Hạng có tội lỗi, hạng nhiều tội lỗi, hạng ít tội lỗi, hạng không tội lỗi.

Hạng khai thị tri hạng quảng diễn tri, hạng ứng dẫn (neyyo), hạng văn cú tối vi.

Hạng tương ứng biện vô tự tại biện, hạng tự tại biện bất tương ứng biện; hạng tương ứng biện tự tại biện, hạng bất tương ứng biện vô tự tại biện.

Bốn chủng nhân pháp sư.

Bốn hạng người dụ như chuyển mưa.

Bốn hạng người dụ như chuột.

Bốn hạng người dụ như xoài.

Bốn hạng người dụ như nồi.

Bốn hạng người dụ như hồ nước.

Bốn hạng người dụ như bò.

Bốn hạng người dụ như nọc rắn.

Có hạng người chưa nghĩ suy vội khen người đáng chê. Có hạng người chưa nghĩ suy vội chê người đáng khen. Có hạng người chưa nghĩ suy vội tín ngưỡng điều không đáng tín ngưỡng. Có hạng người chưa nghĩ suy mà không tín ngưỡng điều đáng tín ngưỡng.

Có hạng người đã suy kỹ nghĩ cùng mới chê kẻ đáng chê. Có hạng người đã suy kỹ nghĩ cùng mới khen kẻ đáng khen. Có hạng người đã suy kỹ nghĩ cùng mới không tín ngưỡng điều không đáng tín ngưỡng. Có hạng người đã suy kỹ nghĩ cùng mới tín ngưỡng điều đáng tín ngưỡng.

Có hạng người chê kẻ đáng chê bằng sự có thật và đúng lúc, nhưng lại không khen kẻ đáng khen bằng sự có thật và đúng lúc. Có hạng người khen kẻ đáng khen bằng sự có thật và đúng lúc, nhưng lại không chê kẻ đáng chê bằng sự có thật và đúng lúc. Có hạng người chê kẻ đáng chê bằng sự có thật và đúng lúc, khen kẻ đáng khen bằng sự thật và đúng lúc. Có hạng người không chê kẻ đáng chê bằng sự có thật và đúng lúc, không khen kẻ đáng khen bằng sự có thật và đúng lúc.

Hạng sống bằng quả cần lao không sống bằng quả phúc. Hạng không sống bằng quả cần lao, sống bằng quả phúc. Hạng sống bằng quả cần lao và sống bằng quả phúc. Hạng không sống bằng quả cần lao cũng không sống bằng quả phúc.

Hạng bóng tối hướng đến bóng tối; hạng bóng tối hướng đến ánh sáng; hạng ánh sáng hướng đến bóng tối; hạng ánh sáng hướng đến ánh sáng.

Hạng thấp đến thấp; hạng thấp đến cao; hạng cao đến thấp; hạng cao đến cao.

Bốn hạng người dụ như cây

Hạng lượng xét sắc tướng, tịnh tín do sắc tướng; hạng lượng xét âm thinh, tịnh tín do âm thinh; hạng lượng xét bần hạnh tịnh tín do bần hạnh; hạng lượng xét pháp tánh tịnh tín do pháp tánh.

Có hạng người hành tự lợi không hành lợi tha; có hạng người hành lợi tha không hành tự lợi, có hạng người hành tự lợi vừa hành lợi tha; có hạng người không hành tự lợi cũng không hành lợi tha.

Có hạng người tự hành khổ, cố tình tự đốt nóng; có hạng người hành khổ tha nhân, cố tình đốt nóng tha nhân; có hạng người vừa tự hành khổ tự đốt nóng vừa hành khổ tha nhân, đốt nóng tha nhân; có hạng người không tự hành khổ không tự đốt nóng cũng không hành khổ tha nhân không đốt nóng tha nhân, người ấy không hành khổ mình không hành khổ người ngay hiện tại vô dục tịch‑tịnh thanh - lương lạc cảm an trú phạm - thể.

Hạng hữu tham, hạng hữu sân, hạng hữu si, hạng hữu mạn.

Có hạng người đắc nội tâm chỉ tịnh mà không đắc tuệ minh sát pháp; có hạng người đắc tuệ minh sát pháp mà không đắc nội tâm chỉ tịnh cùng đắc tuệ minh sát pháp; có hạng người không đắc nội tâm chỉ tịnh cũng không tuệ minh sát pháp.

Hạng người đi thuận dòng; hạng người đi ngược dòng; hạng người trụ lại; hạng người vượt qua đến bờ kia đứng trên bờ, thành phạm chí.

Hạng học ít, không hành theo điều đã học; hạng học ít, hành theo điều đã học; hạng học nhiều, không hành theo điều đã học; hạng học nhiều, hành theo điều đã học.

Hạng bất động Sa - môn; hạng hồng‑liên Sa môn; hạng bạch - liên Sa - môn; hạng tế nhị Sa - môn giữa Sa - môn.

Dứt đầu đề bốn chi.

ĐẦU ĐỀ NĂM CHI

11. Năm hạng người là:

Có hạng người phạm lỗi, ray rứt và chẳng như thật liểu tri tâm giải thoát, tuệ giải thoát, là điều mà các ác bất thiện pháp kia của họ đã sanh bị diệt trừ hết. Có hạng người phạm lỗi, không ray rứt và chẳng như thật liểu tri tâm giải thoát tuệ giải thoát, là điều mà các ác bất thiện pháp ấy của họ đã sanh bị diệt trừ hết. Có hạng người không phạm lỗi mà ray rứt và chẳng như thật liểu tri tâm giải thoát, tuệ giải thoát, là điều mà các ác bất thiện pháp ấy của họ đã sanh bị diệt trừ hết. Có hạng người không phạm lỗi, không ray rứt, nhưng chẳng như thật liểu tri tâm giải thoát, tuệ giải thoát, là điều mà các ác bất thiện pháp ấy của họ đã sanh bị diệt trừ hết, có hạng người không phạm lỗi, không ray rứt, và như thật liểu tri tâm giải thoát, tuệ giải thoát, là điều mà các ác bất thiện pháp ấy của họ đã sanh bị diệt trừ hết.

Hạng cho rồi khinh; Hạng do chung sống mà khinh; Hạng dể duôi; hạng yếu mềm (lolo), hạng ám độn ngu si.

Năm hạng người dụ như chiến sĩ.

Năm hạng khất thực.

Năm hạng trì hạnh nghỉ ăn bữa

Năm hạng trì hạnh ngồi ăn một chỗ

Năm hạng trì hạnh phấn tảo y

Năm hạng trì hạnh tam y

Năm hạng trì hạnh ẩn lâm

Năm hạng trì hạnh ngụ gốc cây

Năm hạng trì hạnh ngụ ngoài trống

Năm hạng trì hạnh thường tọa

Năm hạng trì hạnh ngụ theo chỉ định

Năm hạng trì hạnh ngụ mộ địa

Dứt đầu đề năm chi.

ĐẦU ĐỀ SÁU CHI

12. Sáu hạng người là:

Có hạng người tự mình giác ngộ tứ đế đối với các pháp chưa từng được nghe trước, đạt đến toàn tri và khả năng tuệ lực. Có hạng người tự mình giác ngộ tứ đế đối với các pháp chưa từng được nghe trước, nhưng không đạt đến toàn tri và không có khả năng tuệ lực. Có hạng người không tự mình giác ngộ tứ đế với các pháp chưa từng được nghe trước, nhưng hiện tại diệt tận khổ đắc theo Thinh‑văn‑độ. Có hạng người không tự mình giác ngộ tứ đế đối với pháp chưa từng nghe trước, hiện tại vẫn diệt tận khổ nhưng chẳng đắc chứng theo Thinh‑văn‑độ. Có hạng người không tự mình giác ngộ tứ đế đối với pháp chưa từng được nghe, ngay hiện tại chưa diệt tận khổ là hạng bất lai không trở lại cõi này nữa. Có hạng người không tự mình giác ngộ tứ đế đối với các pháp chưa từng được nghe, ngay hiện tại chưa diệt tận khổ, là hạng dự lưu và nhất lai, bởi còn trở lại đời này.

Dứt đầu đề sáu chi.

ĐẦU ĐỀ BẢY CHI

13. Bảy hạng người:

Bảy hạng người dụ như kẻ lội nước là lặn xuống một lần chìm luôn; người nổi lên rồi lặn chìm xuống; người nổi lên rồi đứng yên, người nổi lên rồi nhìn xem quan sát; người nổi lên rồi lội qua; người nổi lên rồi lội tới bãi đứng; người nổi lên rồi vượt qua đến bờ kia thành phạm chí đứng trên bờ.

Hạng câu phần giải thoát; hạng tuệ giải thoát; hạng thân chứng, hạng kiến - chí; hạng tín giải thoát; hạng tùy pháp hành; hạng tùy tín hành.

Dứt đầu đề bảy chi.

ĐẦU ĐỀ TÁM CHI

14. Tám hạng người: Bốn bậc đắc đạo và bốn bậc đắc quả.

Dứt đầu đề tám chi.

ĐẦU ĐỀ CHÍN CHI

15. Chín hạng người: Bậc chánh Đẳng Giác; bậc Độc Giác; bậc lưỡng phân giải thoát; bậc tuệ giải thoát; bậc thân chứng; bậc kiến đắc; bậc tín giải thoát; bậc tùy pháp hành; bậc tùy tín hành.

Dứt đầu đề chín chi.

ĐẦU ĐỀ MƯỜI CHI

16. Mười hạng người: có năm hạng tịch diệt tại cõi này và có năm hạng bỏ cõi này mới tịch diệt.

Dứt đầu đề mười chi.

Dứt đầu đề nhơn chế định.