Kinh Thủ Lăng Nghiêm · Thích Vân Đàm
NGHE KHÔNG PHẢI LÀ TIẾNG
A‑Nan bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn, như Phật đã dạy, ‘Muốn cầu quả thường trụ, khi phát tâm tu đạo giác ngộ ở nhân địa, phải tương ưng với quả vị.”
Bạch Thế Tôn, như trong các quả vị Bồ‑đề, Niết‑bàn, Chân như Phật tánh, Am‑ma‑la thức, Không Như Lai tạng, Đại viên cảnh trí. Bảy danh hiệu ấy tên gọi tuy khác, mà thể tánh thanh tịnh viên mãn vững chắc như kim cương vương, thường trụ bất hoại.
Nếu cái thấy nghe nầy, rời các tướng tối sáng, động tỉnh, thông bít, thì rốt ráo nó không có tự thể. Cũng như tâm niệm, nếu rời khỏi tiền trần, là vốn không thật có.
Sao lại đem cái tâm hoàn toàn đoạn diệt ấy làm nhân tu hành, mà mong đạt được bảy quả vị thường trụ của Như Lai?
Bạch Thế Tôn, nếu rời sáng tối thì cái thấy rốt ráo là không. Như không có tiền trần thì vọng niệm trong tự tánh bị diệt mất.
Xoay vần tới lui chiêm nghiệm chính chắn, thấy vốn không có tâm và tâm sở của con. Vậy con lấy gì làm nhân để cầu vô thượng giác?
Trước đây Như Lai đã nói, tánh hay biết vốn vắng lặng, viên mãn, thường trụ, thật là lời nói trái ngược, rốt ráo thành hí luận. Làm sao để nhận ra lời dạy của Như Lai là chân thật?
Cúi mong Như Lai rủ lòng đại từ khai ngộ chỗ mê lầm cho chúng con.
Phật bảo A‑Nan: “Ông tuy học rộng nghe nhiều, nhưng mê lầm chưa sạch. Trong tâm chỉ biết suông cái nhân sở tri điên đảo. Cái điên đảo thật trước mắt, còn chưa biết được.”
Ngại rằng tâm thành của ông chưa được tin phục. Nay Như Lai thử đem các việc thế gian để trừ mối nghi cho ông.
Liền khi ấy, Như Lai bảo La‑hầu‑la đánh một tiếng chuông,
Phật hỏi A‑Nan: “Ông có nghe không?”
A‑Nan và đại chúng đều đáp: “Chúng con có nghe.”
Khi chuông hết ngân.
Đức Phật lại hỏi: “Nay ông có nghe không?” A‑Nan và đại chúng đều đáp, “Chúng con không nghe.”
Khi ấy La‑hầu‑la lại đánh chuông.
Đức Phật lại hỏi: “Nay ông có nghe không?”
A‑Nan và đại chúng lại đều đáp: “Chúng con đều có nghe.”
Đức Phật hỏi A‑Nan: “Thế nào là ông có nghe, thế nào là không nghe?”
A‑Nan và đại chúng đều bạch Phật rằng: “Nếu chuông được đánh lên, thì con được nghe. Đánh lâu tiếng hết, âm vang đều dứt, gọi là không nghe.”
Như Lai lại bảo La‑hầu‑la đánh một tiếng chuông nữa và
Hỏi A‑Nan rằng: “Nay tai có nghe có tiếng không?”
A‑Nan thưa: “Dạ có tiếng.”
Lát sau tiếng hết,
Đức Phật lại hỏi: “Nay tai có nghe có tiếng không?”
A‑Nan cùng đại chúng thưa: “Dạ không có tiếng.”
Lát sau La‑hầu‑la lại đánh một tiếng chuông.
Đức Phật lại hỏi A‑Nan: “Nay tai có nghe có tiếng không?”
A‑Nan cùng đại chúng thưa: “Dạ có tiếng.”
Đức Phật hỏi A‑Nan: “Ông cho thế nào là có tiếng, thế nào là không tiếng?”
A‑Nan và đại chúng đều bạch Phật rằng: “Tiếng chuông được đánh lên, gọi là có tiếng. Đánh lâu tiếng hết, âm vang không còn, gọi là không tiếng.”
Đức Phật bảo A‑Nan và đại chúng: “Các ông hôm nay sao nói lộn xộn như vậy?”
A‑Nan và đại chúng đều hỏi đức Phật: “ Vì sao Thế Tôn bảo chúng con nói lộn xộn?”
Đức Phật bảo: “Như Lai hỏi ông có nghe không?”
Các ông đáp, “Có nghe.”
“Như Lai hỏi ông có tiếng không?”
Các ông đáp, “Có tiếng.”
Chỉ cái nghe và cái tiếng, mà ông trả lời không nhất định. Thế sao không gọi là lộn xộn?
A‑Nan, khi tiếng hết không còn âm vang, ông cho là không nghe. Nếu thực không nghe, thì tánh nghe đã mất, giống như cây khô. Khi tiếng chuông lại được đánh lên, ông làm sao nghe?
Biết có biết không, chính là thanh trần hoặc có hoặc không. Chứ tánh nghe kia đâu có vì ông mà thành có thành không? Nếu nói tánh nghe thật là không, thì ai biết là không nghe?
Thế nên A‑Nan, tiếng trong cái nghe, tự có sinh diệt, chẳng phải vì ông nghe có tiếng và không có tiếng. Khiến ông nghĩ rằng tánh nghe của ông là có, là không.
Ông còn điên đảo, lầm cho tiếng là tánh nghe. Đâu có lạ gì khi cho thường là đoạn. Tóm lại, không nên nói rằng rời các tướng động tĩnh, bế tắc, khai thông thì cái nghe không có tánh.
Như có người ngủ say trên giường. Trong nhà, khi người kia đang ngủ, có người giặt áo quần hoặc giã gạo. Người ấy trong mộng nghe rõ tiếng giã gạo. Lầm cho là tiếng gì khác, hoặc là đánh trống, hoặc là đánh chuông.
Lúc chợt tỉnh, liền biết là tiếng chày giã gạo. Tự nói với gia nhân, ngay khi trong mộng. lầm tiếng chày nầy cho là tiếng trống.
A‑Nan, người ấy khi trong chiêm bao, đâu có nhớ những tướng động tịnh, mở đóng, thông bít. Thân tuy ngủ, nhưng tánh nghe không mờ tối.
Dù cho thân hình ông có tiêu tan. Làm sao mà tánh nghe ấy vì ông mà tiêu mất?
Do các chúng sinh từ vô thủy đến nay, theo các thứ sắc thanh, truy đuổi theo vọng niệm mà lưu chuyển. Chưa từng khai ngộ bản tánh thanh tịnh thường trụ vi diệu.
Không theo cái thường, chỉ đuổi theo sanh diệt. Do vậy phải sanh mãi và chịu tạp nhiễm khi lưu chuyển.
Nếu trừ bỏ sanh diệt, giữ tánh chân thường, tánh sáng suốt chân thường hiện tiền. Các thứ căn trần, thức tâm phân biệt đều tiêu mất.
Tướng của vọng tưởng là trần, thức tình phân biệt là cấu nhiễm. Cả hai đều rời bỏ, làm sao không thành Vô thượng trí giác?