Kinh Hoa Nghiêm · HT Thích Trí Tịnh

PHẨM 39.NHẬP PHÁP GIỚI - DI LẶC (2) - TÂM BỒ ĐỀ

Di Lặc Bồ‑tát khen ngợi công đức của Thiện Tài làm cho vô lượng trăm ngàn chúng sanh phát tâm bồ đề, rồi bảo Thiện Tài rằng: Lành thay! Lành thay! Nầy Thiện nam tử! Ngươi vì lợi ích tất cả thế gian, vì cứu hộ tất cả chúng sanh, vì siêng cầu tất cả phật pháp, nên phát tâm vô thượng bồ đề. Nầy Thiện nam tử! Ngươi được lợi lành, khéo được thân người, khéo trụ thọ mạng, khéo gặp đức Như Lai xuất hiện, khéo thấy Văn Thù Sư Lợi đại thiện tri thức, thân của ngươi là thiện khí được những thiện căn đượm nhuần, được pháp lành nuôi lớn, bao nhiêu giải dục đều được thanh tịnh, đã được chư Phật đồng hộ niệm, đã được thiện hữu nhiếp thọ. Tại sao vậy? Vì tâm bồ đề như chủng tử, vì có thể sanh tất cả phật pháp. Bồ đề tâm như ruộng tốt, vì có thể sanh trưởng bạch tịnh pháp cho tất cả chúng sanh. Bồ đề tâm như đại địa, vì có thể giữ gìn tất cả thế gian. Bồ đề tâm như tịnh thủy, vì có thể rửa sạch phiền não nhơ nhớp. Bồ đề tâm như gió lớn, vì vô ngại khắp ở thế gian. Bồ đề tâm như lửa mạnh, vì có thể đốt tiêu củi Kiến chấp. Bồ đề tâm như tịnh nhật, vì chiếu khắp tất cả thế gian. Bồ đề tâm như mặt nguyệt sáng, vì những pháp bạch tịnh đều viên mãn. Bồ đề tâm như đèn sáng, vì có thể phóng những pháp quang minh. Bồ đề tâm như mắt sáng, vì thấy khắp tất cả chỗ an nguy. Bồ đề tâm dường như con đường lớn, vì dẫn vào thành đại trí. Bồ đề tâm như con đường chánh, vì làm cho rời khỏi tà pháp. Bồ đề tâm như cỗ xe lớn, vì có thể chuyên chở chư Bồ‑tát. Bồ đề tâm như cửa nẻo, vì khai thị tất cả hạnh Bồ‑tát. Bồ đề tâm như cung điện, vì an trụ tu tập pháp Tam ma địa. Bồ đề tâm như khu vườn vì, ở trong đó dạo chơi hưởng pháp lạc. Bồ đề tâm như nhà cửa vì an ổn tất cả chúng sanh. Bồ đề tâm là chỗ về, vì lợi ích tất cả thế gian. Bồ đề tâm là chỗ dựa, vì là dựa nương của những Bồ‑tát hạnh. Bồ đề tâm như từ phụ, vì dạy dỗ tất cả chư Bồ‑tát. Bồ đề tâm như từ mẫu, vì sanh trưởng tất cả Bồ‑tát. Bồ đề tâm như nhũ mẫu, vì dưỡng dục tất cả chư Bồ‑tát. Bồ đề tâm như thiện hữu, vì thành tựu lợi ích cho chư Bồ‑tát. Bồ đề tâm như vua chúa, vì vượt hơn tất cả hàng nhị thừa. Bồ đề tâm như đế vương, vì được tự tại trong tất cả nguyện. Bồ đề tâm như đại hải, vì tất cả công đức đều vào trong đó. Bồ đề tâm như núi Tu Di, vì bình đẳng nơi tâm các chúng sanh, Bồ đề tâm như Thiết Vi vì nhiếp trì tất cả thế gian. Bồ đề tâm như Tuyết Sơn, vì sanh lớn tất cả cây thuốc trí huệ, Bồ đề tâm như Hương Sơn, vì xuất sanh tất cả hương công đức, Bồ đề tâm như hư không, vì những diệu công đức rộng vô biên. Bồ đề tâm như liên hoa, vì chẳng nhiễm tất cả pháp thế gian. Bồ đề tâm như voi thông minh thuần thục, vì tâm ấy thuận lành chẳng ngang trái. Bồ đề tâm như ngựa hiền hay, vì xa lìa tất cả những tánh ác. Bồ đề tâm như điều ngự sư, vì thủ hộ tất cả pháp đại thừa. Bồ đề tâm như thuốc hay, vì trị được tất cả bịnh phiền não. Bồ đề tâm như hố sâu, vì có thể làm sụp đổ tất cả những ác pháp. Bồ đề tâm như kim cang, vì đều có thể xuyên thấu tất cả các pháp. Bồ đề tâm như thấp hương, vì có thể đựng tất cả hương công đức. Bồ đề tâm như diệu hoa, vì tất cả thế gian đều ưa thấy. Bồ đề tâm như bạch chiên đàn, vì trừ những nóng tham dục làm cho mát mẻ. Bồ đề tâm như hắc trầm hương, vì có thể xông khắp Pháp giới. Bồ đề tâm như Thiên Kiến dược vương, vì phá được tất cả bệnh phiền não, Bồ đề tâm như thuốc tỳ cấp ma, vì nhổ được tất cả hoặc tiễn. Bồ đề tâm như Đế Thích, vì là tối tôn trong tất cả vua chúa. Bồ đề tâm như Tỳ Sa Môn, vì dứt được tất cả khổ nghèo cùng. Bồ đề tâm như Công Đức Thiên, vì trang nghiêm với tất cả công đức. Bồ đề tâm như đồ trang nghiêm, vì trang nghiêm tất cả chư Bồ‑tát. Bồ đề tâm như kiếp hỏa đốt cháy, vì có thể cháy tiêu tất cả hữu vi. Bồ đề tâm như thuốc vô sanh căn, vì trưởng dưỡng tất cả phật pháp. Bồ đề tâm như long châu, vì tiêu được tất cả độc phiền não. Bồ đề tâm như thủy thanh châu, vì có thể thanh tất cả phiền não trược. Bồ đề tâm như châu như ý, vì châu cấp cho tất cả kẻ nghèo thiếu. Bồ đề tâm như bình công đức, vì làm cho tâm chúng sanh được thỏa mãn. Bồ đề tâm như cây như ý, vì có thể mưa tất cả đồ trang nghiêm. Bồ đề tâm như áo lông ngỗng, vì chẳng dính bụi sanh tử. Bồ đề tâm như chỉ bạch điệp, vì bổn lai tánh thanh tịnh. Bồ đề tâm như lưỡi cày bén, vì có thể dọn tất cả ruộng chúng sanh. Bồ đề tâm như na la diên, vì có thể dẹp tất cả kẻ địch ngã kiến. Bồ đề tâm như mũi tên đi mau, vì phá được tất cả đích khổ. Bồ đề tâm như ngọn mâu nhọn, vì có thể xuyên thủng giáp phiền não. Bồ đề tâm như giáp cứng, vì có thể hộ tâm như lý. Bồ đề tâm như dao bén, vì có thể chặt tất cả đầu phiền não. Bồ đề tâm như gươm bén, vì có thể chặt đức tất cả giáp kiêu mạn. Bồ đề tâm như dũng tướng tràng, vì có thể dẹp phục tất cả ma quân. Bồ đề tâm như cưa bén, vì có thể cưa đứt tất cả cây vô minh. Bồ đề tâm như búa bén, vì có thể chặt những cây khổ. Bồ đề tâm như binh khí, vì có thể đề phòng nạn khổ. Bồ đề tâm như cánh tay giỏi, vì phòng hộ tất cả những pháp độ thân, Bồ đề tâm như đôi chân tốt, vì an lập tất cả những công đức. Bồ đề tâm như thuốc chữa mắt, vì diệt trừ tất cả bệnh lòa vô minh. Bồ đề tâm như kìm nhiếp, vì có thể nhổ tất cả gai thân kiến. Bồ đề tâm như ngọa cụ, vì dứt trừ những lao khổ sanh tử. Bồ đề tâm như thiện tri thức, vì có thể mở tất cả dây trói sanh tử. Bồ đề tâm như tài bửu, vì trừ tất cả sự nghèo cùng. Bồ đề tâm như đại đạo sư, vì khéo biết đạo xuất yếu của Bồ‑tát. Bồ đề tâm như phục tạng, vì xuất sanh của công đức không thiếu. Bồ đề tâm như nước suối trào, vì sanh nước trí huệ không cùng tận. Bồ đề tâm như gương sáng, vì hiện khắp tất cả tượng Pháp môn. Bồ đề tâm dường như liên hoa, vì chẳng nhiễm tất cả tội cấu. Bồ đề tâm như sông lớn, vì chảy dẫn ra tất cả nhiếp pháp độ pháp. Bồ đề tâm như đại Long Vương, vì có thể mưa tất cả diệu pháp. Bồ đề tâm dường như mạng căn, vì nhậm trì thân đại bi của Bồ‑tát. Bồ đề tâm như cam lộ, vì có thể làm cho an trụ nơi cõi bất tử. Bồ đề tâm như tấm lưới lớn, vì nhiếp khắp tất cả những chúng sanh. Bồ đề tâm như lưới chài, vì nhiếp lấy tất cả kẻ đáng được hóa độ. Bồ đề tâm như câu mồi, vì bắt những kẻ ở trong vực hữu lậu. Bồ đề tâm như thuốc a già đà, vì có thể làm cho người vô bệnh vĩnh viễn được an ổn. Bồ đề tâm như thuốc trừ độc, vì có thể tiêu hết độc tham ái. Bồ đề tâm như người trì chú giỏi, vì có thể trừ tất cả độc điên đảo. Bồ đề tâm như gió mạnh, vì có thể thổi cuốn tất cả sương mù che chướng. Bồ đề tâm như xứ châu bửu, vì xuất sanh tất cả báu giác phần. Bồ đề tâm như chủng tánh tốt, vì xuất sanh tất cả pháp bạch tịnh. Bồ đề tâm như nhà ở, vì là chỗ ở của những pháp công đức. Bồ đề tâm như trị tứ, vì là chỗ đổi chác của thương gia Bồ‑tát. Bồ đề tâm như thuốc luyện vàng, vì có thể trị tất cả căn phiền não. Bồ đề tâm như mật tốt, vì viên mãn tất cả vị công đức. Bồ đề tâm như chánh đạo, vì khiến chư Bồ‑tát vào trí thành. Bồ đề tâm như chậu tốt, vì có thể đựng tất cả pháp bạch tịnh. Bồ đề tâm như mưa phải thời, vì có thể trừ tất cả bụi phiền não. Bồ đề tâm là chỗ ở, vì là chỗ ở của tất cả Bồ‑tát. Bồ đề tâm là hạnh vô tận, vì chẳng chứng lấy quả giải thoát của Thanh Văn. Bồ đề tâm như tịnh lưu ly, vì tự tánh sáng sạch không nhơ, Bồ đề tâm như châu Đế thanh, vì hơn hẳn trí của thế gian và nhị thừa. Bồ đề tâm như tiếng trống tan canh, vì đánh thức chúng sanh say ngủ bởi phiền não. Bồ đề tâm như nước trong sạch, vì tánh vốn thuần sạch không nhơ đục. Bồ đề tâm như vàng diêm phù đàn, vì che chói tất cả pháp lành hữu vi. Bồ đề tâm như đại sơn vương, vì siêu xuất tất cả thế gian. Bồ đề tâm là chỗ về, vì chẳng chối từ tất cả ai trở về. Bồ đề tâm là nghĩa lợi, vì có thể trừ tất cả sự suy não. Bồ đề tâm là diệu bửu, vì có thể làm cho tất cả tâm sanh hoan hỉ. Bồ đề tâm chư hội đại thí, vì sung mãn tất cả tâm chúng sanh. Bồ đề tâm là tôn thắng, vì tâm chúng sanh không tâm nào bằng. Bồ đề tâm như phục tạng, vì có thể nhiếp tất cả Phật pháp. Bồ đề tâm như lưới nhơn đà la, vì có thể phục a tu la phiền não. Bồ đề tâm như gió bà lâu na, vì có thể chấn động những kẻ đáng được hóa độ. Bồ đề tâm như lửa nhân đà la, vì có thể đốt cháy tất cả hoặc tập. Bồ đề tâm như Phật chi đề, vì tất cả thế gian nên cúng dường. Nầy Thiện nam tử! Bồ đề tâm thành tựu vô lượng công đức như vậy. Tóm lại, phải biết bồ đề tâm đồng với công đức của tất cả phật pháp. Tại sao vậy? Vì nhân nơi bồ đề tâm mà xuất sanh tất cả Bồ‑tát hạnh. Tam thế Như Lai từ bồ đề tâm mà xuất sanh. Vì thế nên nếu có ai phát tâm vô thượng bồ đề thời là đã xuất sanh vô lượng công đức, có thể nhiếp thủ khắp nhất thiết trí đạo.

Nầy Thiện nam tử! Ví như có người được thuốc vô úy thời rời năm điều khủng bố. Những là lửa không cháy được. Độc không hại được. Gươm dao không đứt được. Nước không làm trôi chìm được. Khói không xông ngộp được. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát được thuốc nhất thiết trí bồ đề tâm, thời lửa tham không cháy, độc sân chẳng hại, dao hoặc chẳng đứt, dòng hữu lậu chẳng cuốn trôi, khói giác quán không thể xông hại. Ví như có người được thuốc giải thoát, thời vĩnh viễn không hoạn nạn. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát được thuốc giải thoát trí bồ đề tâm, thời lìa hẳn sanh tử hoạn nạn. Ví như có người cầm thuốc ma ha ưng già, rắn độc nghe mùi thời liền tránh xa. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát gìn lấy thuốc đại ưng già bồ đề tâm, thời tất cả rắn độc ác phiền não nghe hơi thảy đều tan mất. Ví như có người cầm thuốc vô thắng, tất cả oán địch không hơn được. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát cầm thuốc vô thắng đại bồ đề tâm, thời hàng phục được tất cả ma quân. Ví như có người cầm thuốc tỳ cấp ma, có thể làm cho độc tiển tự nhiên rơi rớt. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát cầm thuốc tỳ cấp ma bồ đề tâm, làm cho tên độc tham sân si ác kiến tự nhiên rơi rớt. Ví như có người cầm thuốc thiện kiến, có thể trừ tất cả bệnh tật đã mang. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát cầm thuốc thiện kiến bồ đề tâm, trừ hết tất cả bệnh phiền não. Như có dược thọ tên san đà na, có ai lấy vỏ dùng thoa ghẻ, thời ghẻ liền lành, vỏ cây ấy vừa lấy là sanh lại liền, lấy không hết được. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát từ bồ đề tâm sanh cây nhất thiết trí, có ai thấy mà sanh lòng tin, thời ghẻ phiền não nghiệp đều được tiêu diệt, cây nhất thiết trí không hề tổn. Như có cây thuốc tên là vô sanh căn, do sức của cây nầy mà tăng trưởng tất cả cây ở Diêm Phù Đề. Cũng vậy do sức cây bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát làm cho tất cả thiện pháp của hàng Hữu học Vô học và chư Bồ‑tát đều được tăng trưởng. Ví như thuốc A lam bà, nếu dùng thoa thân, thời thân và tâm đều có kham năng. Cũng vậy bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát làm cho thân tâm tăng trưởng pháp lành. Ví như có người được thuốc nhiệm lực, phàm những sự đã được nghe thời ghi nhớ chẳng quên. Đại Bồ‑tát được tâm bồ đề thời nghe trì tất cả phật pháp đều không quên mất. Ví như thuốc đại liên hoa, nếu ai uống thuốc nầy thời sẽ sống lâu một kiếp. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát uống bồ đề tâm thời được thọ mạng tự tại trong vô số kiếp. Ví như thuốc ẩn hình, người cầm thuốc nầy thời nhơn và phi nhơn đều không thấy được. Đại Bồ‑tát cầm bồ đề tâm thời tất cả ma chúng không thấy được. Nầy Thiện nam tử! Như biển có châu vương tên là Phổ Tập Chúng Bửu. Châu nầy nếu còn, giả sử kiếp hỏa đốt cháy thế gian cũng không thể làm cho biển nầy giảm được một giọt nước. Cũng vậy, tâm bồ đề ở trong biển đại nguyện của Bồ‑tát, nếu thường ghi nhớ gìn giữ chẳng thối thất, thời không thể hư hoại một thiện căn của Bồ‑tát. Nếu thối tâm bồ đề thời tất cả pháp lành đều diệt tan. Như có châu ma ni tên là Đại Quang Minh, nếu ai đeo châu nầy thời bao nhiêu quang minh của tất đồ trang sức khác đều bị che chói khuất cả. Cũng vậy bồ đề tâm trang nghiêm nơi thân của Bồ‑tát thời tất cả tâm nhị thừa đều khuất mất. Như thủy thanh châu có thể lóng trong nước đục. Cũng vậy, bồ đề tâm của Bồ‑tát lóng sạch tất cả phiền não. Như có người đeo châu Trụ Thủy xuống biển không bị nước làm hại. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát được bồ đề tâm vào trong tất cả biển sanh tử trọn không bị chìm. Như có người được bửu châu của rồng rồi cầm đi vào long cung, không bị các loài rồng rắn làm hại. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát được tâm bồ đề vào trong dục giới, tất cả phiền não không làm hại được. Như Thiên Đế Thích đội mão ma ni che khuất tất cả thiên chúng khác. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát đội mão đại nguyện bồ đề tâm thời vượt hơn tất cả chúng sanh trong tam giới. Như có người được châu như ý thời hết nghèo khổ. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát, được bồ đề tâm thời xa lì tất cả tà mạng bố úy. Như có người được châu Nhựt Tinh cầm hướng về phía ánh nắng mặt trời thời sanh ra lửa. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát được tâm bồ đề cầm hướng đến trí quang mà sanh trí hỏa. Như có người được châu Nguyệt Tinh, cầm hướng về phía ánh sáng mặt trăng thời sanh ra nước. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát được tâm bồ đề xoay về hồi hướng thời sanh tất cả thiện căn đại nguyện. Như Long Vương đội mão ma ni bửu thời rời khỏi tất cả oán địch bố úy. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát đội mão bồ đề tâm đại bi thời rời khỏi ác đạo và các nạn. Như có bửu châu tên là nhất thiết thế gian trang nghiêm tạng, nếu ai được châu nầy thời muốn chi cũng đều được thỏa mãn, mà châu nầy không bị tổn giảm. Cũng vậy, nếu ai được tâm bồ đề nầy thời đều được toại nguyện, mà tâm nầy không bị tổn giảm. Như Chuyển Luân Vương có ma ni bửu để trong cung, phóng ánh sáng lớn phá tất cả tối. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát đem bồ đề tâm để ở dục giới phóng đại trí quang phá vô minh của mọi loài. Như châu đế thanh đại ma ni, ai được quang minh của châu nầy chiếu nhằm thời thân người ấy đồng màu với châu nầy. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát dùng bồ đề tâm quán sát các pháp hồi hướng thiện căn thời đều đồng, một màu bồ đề tâm. Như châu lưu ly trăm ngàn năm ở trong chỗ nhơ uế mà chẳng nhiễm nhơ uế, vì tánh nó bổn lai trong sạch. Cũng vậy, bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát ở dục giới trăm ngàn kiếp mà chẳng bị sự lỗi ác của cõi dục làm nhiễm, vì tánh nó thanh tịnh như Pháp giới. Như châu tịnh quang minh có thể chói khuất màu sắc của tất cả châu báu khác. Cũng vậy, bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát, có thể chói khuất tất cả công đức của phàm phu và nhị thừa. Như châu hỏa diệm đều có thể trừ diệt tất cả tối tăm. Cũng vậy, bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát có thể diệt trừ tất cả sự tội tăm của vô tri. Như trong biển có vô giá bửu, người đi buôn châu báu lượm được đem về thành thị, tất cả quang sắc của những châu ngọc khác không bằng được. Cũng vậy, bồ đề tâm ở trong biển lớn sanh tử, Đại Bồ‑tát dùng thuyền đại nguyện chở đem vô thành giải thoát, công đức của hàng nhị thừa không bằng được. Như có bửu châu tên là tự tại vương ở tại châu Diêm Phù Đề cách mặt nhật mặt nguyệt bốn vạn do tuần, bao nhiêu cảnh vật trang nghiêm của nhật nguyệt đều hiện bóng rõ ràng trong bửu châu nầy. Cũng vậy, công đức thanh tịnh của Đại Bồ‑tát phát bồ đề tâm ở trong sanh tử chiếu Pháp giới không, tất cả công đức của phật trí đều hiện trong đó. Như bửu châu tự tại vương, tất cả tài vật châu báu y phục mà ánh sáng nhật nguyệt chiếu đến giá trị không bằng được bửu châu nầy. Cũng vậy, tâm bồ đề của Đại Bồ‑tát, tất cả công đức của thiên nhơn nhị thừa mà nhất thiết trí quang chiếu đến đều không bằng được. Như trong biển có bửu châu hải tạng. Châu nầy hiện khắp những sự trang nghiêm trong biển. Cũng vậy, bồ đề tâm của Bồ‑tát hiện khắp những sự trang nghiêm của nhất thiết trí. Như vàng Diêm Phù Đàn trên trời chỉ trừ tâm vương đại ma ni, không bảo vật nào sánh bằng. Cũng vậy, bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát, trừ nhất thiết trí, không công đức nào sánh bằng. Như người giỏi phương pháp thâu rồng, thời ở trong loài rồng được tự tại. Cũng vậy, bồ đề tâm của Bồ‑tát được tự tại trong tất cả phiền não. Như dũng sĩ mặc giáp cầm binh khí, tất cả oán địch không chế phục được. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát mặc và cầm tâm bồ đề thời tất cả nghiệp hoặc không chế ngự được. Như hắc chiên đàn hương trên trời, nếu đốt một chỉ thời hơi hương xông khắp Tiểu Thiên thế giới, giá trị của tất cả trân bửu trong Đại Thiên thế giới đều không bằng. Cũng vậy, một niệm công đức của bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát xông khắp Pháp giới, tất cả công đức của Thanh Văn Duyên Giác đều không bằng được. Như bạch chiên đàn thoa trên thân thời có thể trừ tất cả nhiệt não làm cho thân tâm được thanh lương. Cũng vậy, bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát có thể trừ tất cả hư vọng phân biệt phiền não, làm cho được trí huệ. Như núi Tu Di, nếu ai ở gần thời đồng một màu sắc với núi nầy. Cũng vậy, nếu ai ở gần bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát thời đồng màu với nhất thiết trí của Bồ‑tát. Như cây ba lợi chất đa la, hương khí của vỏ cây nầy không cỏ cây hoa nào ở Diêm Phù Đề thơm bằng. Cũng vậy, hương công đức đại nguyện của bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát hơn hẳn công đức của hương giới, định, huệ, giải thoát và giải thoát tri kiến của tất cả hàng nhị thừa. Như cây ba lợi chất đa la dầu chưa đơm hoa, nhưng nên biết chính nơi cây nầy là chỗ sản xuất vô lượng hoa. Cũng vậy, tâm bồ đề của Đại Bồ‑tát dầu chưa phát sanh nhất thiết trí, nhưng nên biết tâm nầy là chỗ xuất sanh hoa trí giác cho vô số chúng nhơn thiên. Như dùng hoa ba lợi chất đa la để ướp y phục trong một ngày, thời mùi thơm hơn hẳn dùng các thứ hoa thơm khác ướp y phục trong ngàn năm. Cũng vậy, tâm bồ đề của Đại Bồ‑tát huân tập công đức trong một đời hơn hẳn công đức vô lậu của hàng nhị thừa huân tập trong trăm ngàn kiếp. Như trong hải đảo mọc cây Gia tử, cây rễ nhánh lá bông trái của cây nầy, mọi người thường lấy ăn dùng, mà vẫn không hết. Cũng vậy, tâm bồ đề của Đại Bồ‑tát, từ sơ phát tâm đến thành Phật, Chánh pháp trụ thế luôn lợi ích tất cả thế gian không lúc nào tạm dứt. Như có nước thuốc tên là ha trạch ca, nếu dùng một lượng nước thuốc nầy thời biến được ngàn lượng đồng đều thành chân kim, chẳng phải đồng biến được thuốc nầy. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát dùng thuốc trí hồi hướng của bồ đề tâm, biến tất cả pháp nghiệp hoặc làm cho đều thành tướng nhất thiết trí, chẳng phải nghiệp hoặc biến được tâm nầy. Như chút ít lửa, tùy đem nhúm đốt chỗ nào thời ngọn lửa càng thêm mạnh. Cũng vậy, bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát, tùy chỗ nào phan duyên thời trí huệ càng mạnh. Như một ngọn đèn đem thắp trăm ngàn đèn khác, mà ngọn đèn nầy không tổn giảm. Cũng vậy, bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát sanh thành tam thế phật trí, mà tâm nầy không giảm không hết. Như đem một ngọn đèn vào trong nhà tối, thời có thể phá trừ sự tối tăm đã trăm ngàn năm. Cũng vậy, bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát đem vào trong tâm của chúng sanh, thời có thể trừ hết những phiền não nghiệp chướng trong trăm ngàn vạn ức bất khả thuyết kiếp. Như tim đèn, tùy lớn hay nhỏ mà phát ánh sáng, nếu thêm dầu thời ánh sáng chẳng tắt. Cũng vậy, đèn bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát, dùng đại nguyện làm tim quang minh chiếu Pháp giới, thêm dầu đại bi thời giáo hóa chúng sanh, tịnh Phật độ, thi hành Phật sự không thôi dứt. Như Tha Hóa Tự Tại Thiên Vương đội thiên quan diêm phù đàn kim, tất cả vật trang nghiêm của chư thiên Tử cõi dục đều không bằng được. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát đội bồ đề tâm đại nguyện, thời tất cả công đức của phàm phu nhị thừa đều không bằng được. Như lúc sư tử vương gầm rống, sư tử con nghe tiếng đều thêm mạnh mẽ, còn các muông thú khác đều kinh sợ lẩn trốn. Cũng vậy, bồ đề tâm của pháp Vương gầm rống, chư Bồ‑tát Pháp vương tử nghe tiếng Phật thời thêm công đức, còn người có sở đắc nghe tiếng Phật thời đều thối tán. Như có người lấy gân sư tử làm dây đờn, tấu đờn nầy thời tiếng của những đờn khác đều tắt mất. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát dùng tâm bồ đề làm dây pháp nhạc, khi tấu lên thời tất cả ngũ dục và công đức của nhị thừa đều đoạn tuyệt. Như có người chứa sữa dê, sữa bò nhiều như biển lớn, đem một giọt sữa sư tử nhỏ vào trong đó, thời đều biến hoại, sữa sư tử xuyên thẳng qua không bị trở ngại. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát đem tâm bồ đề để vào trong biển phiền não nghiệp đã chứa từ vô lượng kiếp, thời đều hư hoại, mà bồ đề tâm thẳng qua vô ngại, trọn không trụ trong quả giải thoát của nhị thừa. Như chim Ca Lăng Tần Già lúc còn ở trong vỏ trứng đã có thế lực, các loại chim khác đều không bằng được. Cũng vậy, bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát có những thế lực công đức đại bi, hàng Thanh Văn và Duyên giác không bằng được. Như chim Kim Sí lúc mới sanh cặp mắt sáng lanh, bay liệng mau chóng, tất cả chim khác dầu đã sanh lâu đã trưởng thành vẫn không bằng được. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát phát bồ đề tâm làm Pháp vương tử thời trí huệ thanh tịnh, đại bi dũng mãnh, tất cả hàng nhị thừa dầu đã tu hành trăm ngàn kiếp vẫn không bằng được. Như có tráng sĩ cầm mâu nhọn đâm thủng giáp cứng dầy xuyên qua vô ngại. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát dùng bồ đề tâm đâm thủng hư những tà kiến phiền não, xuyên qua vô ngại. Như đại lực sĩ Ma Ha Na Già, nếu phấn khởi oai lực, thời trên trán nổi bóng ghẻ, nếu bóng ghẻ ấy chưa lặn, thời tất cả người trong Diêm Phù Đề không ai đấu sức lại. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát nếu khởi đại bi thời tất định phát bồ đề tâm, lúc chưa xả tâm nầy thời tất cả thế gian những ma và ma dân không làm hại được. Như xạ sư có các đệ tử, dầu chưa tập quen nghề của thầy, nhưng sự khôn ngoan khéo léo đã hơn những người khác. Đại Bồ‑tát lúc mới phát tâm cũng như vậy, dầu chưa tập quen hạnh nhất thiết trí, nhưng bao nhiêu trí nguyện dục giải đã hơn hẳn tất cả thế gian và nhị thừa. Như người tập bắn tên, trước đặt chân sau mới tập cách bắn. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát muốn học đạo nhất thiết trí của Như Lai, trước phải an trụ tâm bồ đề, rồi sau mới tu hành tất cả Phật pháp. Như nhà ảo thuật sắp bày trò, trước phải nhớ và trì ảo pháp, sau đó biến hiện mới thành tựu. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát sắp phát khởi thần thông của chư Phật Bồ‑tát, trước phải phát tâm bồ đề, sau đó mọi sự mới được thành tựu. Như ảo thuật, không có hình sắc mà hiện ra hình sắc. Cũng vậy, bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát dầu không hình sắc thấy được, nhưng có thể khắp thập phương Pháp giới thị hiện những công đức trang nghiêm. Như mèo chồn vừa nhìn thấy chuột, thời chuột liền rút vô hang chẳng dám ra. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát phát bồ đề tâm tạm dùng huệ nhãn xem nghiệp hoặc, thời nghiệp hoặc liền lẩn trốn chẳng còn sanh. Như có người đeo đồ trang sức bằng vàng diêm phù đàn, vàng nầy chói che những vật khác, làm cho những vật khác như đống mực đen. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát đeo bồ đề tâm, tâm nầy che chói tất cả công đức của phàm phu và nhị thừa, làm cho những công đức nầy không còn quang sắc. Như chút ít từ thạch, sức của nó có thể hút những xiềng xích sắt. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát khởi một niệm bồ đề tâm, thời có thể hoại diệt tất cả kiến dục vô minh. Như có từ thạch, sắt nếu đối diện thời đều bị hút đi không còn an trụ được. Bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát cũng như vậy, những nghiệp phiền não và nhị thừa giải thoát nếu tạm đối diện thời đều tan mất không còn lưu trú. Như có người giỏi vào biển lớn, tất cả loài thủy tộc không làm hại được, giả sử vào miệng cá Ma Kiệt cũng không bị cắn nuốt. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát phát tâm bồ đề vào biển sanh tử, những nghiệp phiền não không làm hại được, giả sử vào trong pháp thiện tế của Thanh Văn Duyên Giác cũng chẳng bị họ làm lưu nạn. Như có người uống nước cam lộ, tất cả vật độc không làm hại được. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát uống bồ đề tâm thời chẳng sa vào hàng Thanh Văn Bích chi Phật, vì đủ sức bi nguyện quảng đại. Như có người được thuốc an thiện na dùng thoa lên đôi mắt, dầu đi trong nhân gian mà không ai ngó thấy. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát được bồ đề tâm, có thể dùng thiện phương tiện nhập cảnh giới ma, nhưng tất cả chúng ma không thấy được. Như có người nương dựa Quốc Vương thời chẳng sợ những người khác. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát nương dựa thế lực lớn của bồ đề tâm thời chẳng sợ những nạn chướng cái ác đạo. Như có người ở trong nước thời chẳng sợ lửa cháy. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát ở trong thiện căn bồ đề tâm thời chẳng sợ trí giải thoát của nhị thừa. Như người nương dựa mãnh tướng thời không sợ tất cả kẻ oán địch. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát nương dựa sức dũng mãnh của bồ đề tâm thời chẳng sợ tất cả ác hạnh. Như Thiện Đế Thích cầm chày kim cang đánh dẹp tất cả chúng A tu la. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát cầm giữ tâm bồ đề xô dẹp tất cả những ma ngoại đạo. Như có người uống thuốc diên mạng thời mãi mãi được tráng kiện chẳng già chẳng ốm. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát uống bồ đề tâm thời trong vô số kiếp thật hành Bồ‑tát hạnh không nhàm mỏi, cũng không nhiễm trước. Như có người điều hòa thuốc nước, thời trước hết phải lấy nước tốt trong sạch. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát muốn tu tất cả hạnh nguyện đại thừa thời trước hết phải phát bồ đề tâm. Như người giữ gìn thân thể, thời trước hết phải gìn giữ mạng căn. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát hộ trì phật pháp thời phải hộ trì bồ đề tâm trước. Như người nếu mạng căn dứt thời không thể làm lợi ích cho cha mẹ tôn thân. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát nếu xả bỏ bồ đề tâm thời không thể làm lợi ích cho tất cả chúng sanh, không thể thành tựu phật công đức. Như đại hải không ai làm hư hoại được. Cũng vậy, những nghiệp hoặc và tâm nhị thừa chẳng thể làm hư hoại được. Như ánh sáng mặt nhật, ánh sáng của tinh tú không chói che được. Cũng vậy, tất cả trí vô lậu của nhị thừa không thể chói che bồ đề tâm được. Như Vương Tử sơ sanh, thời được tất cả quan đều tôn trọng, vì là dòng Vua tự tại. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát ở trong Phật pháp phát bồ đề tâm thời được các bực kỳ túc tu phạm hạnh, nhị thừa đều tôn trọng, vì đại bi tự tại. Như Vương Tử dầu tuổi còn nhỏ bé, nhưng các quan đều kính lễ. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát dầu mới phát tâm tu Bồ‑tát hạnh, nhưng được các bực kỳ cựu Thanh Văn kính lễ. Như Vương Tử dầu chưa được tự tại nơi tất cả các quan, nhưng đã đủ vương tướng nên chẳng đồng với tất cả các quan, vì dòng dõi tôn thắng. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát dầu chưa được tự tại trong tất cả nghiệp hoặc nhưng đã đủ tướng bồ đề nên chẳng đồng với tất cả hàng nhị thừa, vì là chủng tánh Phật đệ nhất. Như ma ni bửu thanh tịnh, vì mắt lòa nên thấy là bất tịnh. Cũng vậy, bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát vốn thanh tịnh, kẻ vô trí chẳng tin cho là bất tịnh. Như có thuốc được chú lực gia trì, nếu ai được thấy nghe cùng ở chung, thời tiêu diệt được tất cả bệnh. Cũng vậy, bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát được tất cả thiện căn, trí huệ, phương tiện, nguyện trí đồng nhiếp trì, nếu có chúng sanh thấy, nghe, ở chung, ghi nhớ, thời tất cả bệnh phiền não đều được trừ diệt. Như có người thường uống cam lộ, thân người nầy chẳng biến chẳng hoại. Cũng vậy, nếu Đại Bồ‑tát ghi nhớ giữ gìn bồ đề tâm thời thân nguyện trí rốt ráo chẳng hoại. Như người máy bằng gỗ, nếu không có chốt thời ly tán chẳng vận động được. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát nếu không bồ đề tâm thời công hạnh phân tán chẳng thể thành tựu tất cả phật pháp. Như Chuyển Luân Vương có trầm hương bửu tên là Tượng Tạng, nếu đốt hương nầy thời bốn binh chủng của Luân Vương đều bay lên không trung. Cũng vậy, Đại Bồ‑tát có bồ đề tâm, nếu phát tâm nầy thời tất cả thiện căn của Bồ‑tát thoát hẳn tam giới đi trong trí vô vi của Như Lai. Như chất kim cang chỉ sản xuất từ mỏ kim cang hoặc mỏ vàng, chẳng phải sản xuất từ mỏ báu khác. Cũng vậy, bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát chỉ phát sanh từ lòng đại bi cứu hộ chúng sanh, và từ cảnh giới thù thắng nhất thiết chủng trí, chẳng phải xuất sanh từ những thiện căn khác. Như cây vô căn, chẳng có rễ mà nhánh lá bông trái đều sum sê. Cũng vậy, bồ đề tâm của Đại Bồ‑tát vốn không căn vô sở đắc mà có thể trưởng dưỡng nhất thiết chủng trí thần thông đại nguyện che mát khắp thế gian. Như chất kim cang chẳng phải chậu xấu chậu bể đựng được, chỉ trừ chậu lành thật tốt. Cũng vậy, những chúng sanh hạ liệt tham sân phá giới giải đãi vọng niệm vô trí không thể chứa đựng bồ đề tâm, chỉ trừ Bồ‑tát thâm tâm. Như kim cang có thể xoi lũng các chất báu khác. Cũng vậy, bồ đề tâm có thể xuyên thấu tất cả pháp bảo. Như kim cang có thể làm hoại các hòn núi. Cũng vậy, bồ đề tâm có thể phá vỡ những núi tà kiến. Như kim cang dầu đã bể, nhưng các thứ báu khác vẫn không bằng. Cũng vậy, bồ đề tâm dầu vì chí liệt mà có chút suy tổn, nhưng vẫn còn hơn tất cả công đức của hàng nhị thừa. Như kim cang dầu tổn khuyết nhưng vẫn trừ được sự nghèo cùng. Cũng vậy, bồ đề tâm dầu bị tổn khuyết chẳng tăng tấn được các công hạnh, nhưng còn bỏ rời được tất cả sanh tử. Như chút ít kim cang có thể phá hoại tất cả vật. Cũng vậy, tâm bồ đề nhập chút ít cảnh giới liền phá tất cả vô tri phiền não. Như kim cang chẳng phải người phàm có được. Cũng vậy, chẳng phải những chúng sanh ý liệt mà có được bồ đề tâm. Như kim cang, nếu là người chẳng biết rành chất báu thời không biết được công năng tác dụng của nó. Cũng vậy, người chẳng biết Chánh pháp thời không biết được công năng tác dụng của bồ đề tâm. Như kim cang không gì làm tiêu diệt được. Cũng vậy, tất cả pháp không thể tiêu diệt được bồ đề tâm. Như chày kim cang, những người có sức khỏe đều không cầm được, chỉ trừ người có sức đại na la diên. Cũng vậy, bồ đề tâm, tất cả hàng nhị thừa đều không cầm giữ được, chỉ trừ Bồ‑tát có thiện lực kiên cố nhơn duyên quảng đại. Như kim cang, tất cả vật khác không làm hoại được, mà kim cang lại có thể làm hoại các vật, thể tánh nó vẫn không tổn giảm. Cũng vậy, bồ đề tâm khắp tất cả kiếp giáo hóa chúng sanh tu hành khổ hạnh. Những sự mà hàng Thanh Văn Duyên Giác không làm được, Bồ‑tát đều làm được, vẫn không nhàm mỏi, không tổn giảm bồ đề tâm. Như kim cang, chỉ trừ đất kim cang, những chỗ khác không thể giữ chịu được. Cũng vậy, Thanh Văn Duyên Giác đều không thể giữ chịu được bồ đề tâm, chỉ trừ người xu hướng Phật trí. Như chậu kim cang không nứt mẻ dùng đựng nước, thời vĩnh viễn nước không chảy rịn vào đất. Cũng vậy, dùng bồ đề tâm chứa đựng thiện căn, thời vĩnh viễn không lọt vào các loài. Như kim cang tế có thể giữ vững đại địa. Cũng vậy, bồ đề tâm có thể giữ vững hạnh nguyện Bồ‑tát chẳng sa vào tam giới. Như kim cang ở lâu trong nước chẳng rã chẳng ướt. Cũng vậy, bồ đề tâm ở trong nghiệp hoặc sanh tử nhiều kiếp, vẫn không hư không đổi. Như kim cang, tất cả thứ lửa không đốt cháy được, chẳng làm nóng được. Bồ đề tâm cũng vậy, tất cả lửa phiền não sanh tử không đốt được, không làm nóng được bồ đề tâm. Như trên tòa kim cang trong Đại Thiên thế giới có thể giữ vững chư Phật ngồi đạo tràng, hàng ma, thành đạo Vô thượng Chánh giác, tất cả những tòa khác không kham được. Cũng vậy, bồ đề tâm có thể giữ vững tất cả hạnh nguyện, các môn Ba la mật, các nhẫn, các địa, hồi hướng thọ ký, tu tập pháp bồ đề trợ đạo, cúng dường chư Phật nghe pháp thọ hành của Bồ‑tát, tất cả tâm khác không có công năng nầy. Nầy Thiện nam tử! Bồ đề tâm thành tựu vô lượng vô biên nhẫn đến bất khả thuyết bất khả thuyết công đức thù thắng. Nếu có chúng sanh phát tâm vô thượng bồ đề thời được công đức thù thắng như vậy. Vì thế nên ngươi đã được lợi lành lớn, vì ngươi đã phát tâm vô thượng bồ đề cầu Bồ‑tát hạnh, đã được công đức lớn như vậy. Nầy Thiện nam tử! Như ngươi hỏi Bồ‑tát thế nào học Bồ‑tát hạnh, thế nào tu Bồ‑tát đạo? Ngươi nên vào trong lâu các Tỳ Lô Giá Na Đại Trang Nghiêm nầy, ngươi quán sát khắp nơi thời có thể biết rõ học Bồ‑tát hạnh, học rồi thời thành tựu vô lượng công đức.