Tổ đình Từ Hiếu

Bắc tông · Huế

Thôn Dương Xuân Thượng III, phường Thủy Xuân, thành phố Huế

Khởi nguyên năm 1843 (thảo am An Dưỡng); được sắc tứ "Từ Hiếu Tự" và mở rộng thành chùa năm 1848

Tổ đình Từ Hiếu nằm giữa rừng thông ở phường Thủy Xuân, phía tây thành phố Huế, với hồ bán nguyệt, cổng tam quan hai tầng và khu tháp tổ tĩnh mịch. Đây vừa là chốn xuất gia vừa là nơi Thiền sư Thích Nhất Hạnh trở về an trú những năm cuối đời và viên tịch năm 2022, nên chùa đón cả khách hành hương lẫn thiền sinh Làng Mai từ nhiều nước. Khuôn viên chùa còn giữ khu nghĩa trang thái giám triều Nguyễn.

Sử tích

Năm 1843, Hòa thượng Nhất Định — bấy giờ đang giữ chức Tăng cang chùa Giác Hoàng trong Hoàng cung — cáo lão, lui về dựng một thảo am nhỏ tên An Dưỡng dưới chân rừng Dương Xuân để vừa tu thiền vừa nuôi mẹ già. Khi mẹ ngài lâm bệnh nặng, thầy thuốc dặn phải có cá tươi nấu cháo mới mong hồi phục; ngài đã đi bộ hơn năm cây số xuống chợ mua cá mang về. Vua Tự Đức — vốn nổi tiếng hiếu thảo với mẹ là bà Từ Dũ — cảm động trước tấm lòng ấy, đã ban biển **"Sắc tứ Từ Hiếu Tự"**, lấy chữ *Từ* (lòng từ của Phật) ghép với chữ *Hiếu* (đạo hiếu của người con) làm tên chùa.

Ngôi chùa còn một lớp sử tích thứ hai. Thảo am An Dưỡng có mối duyên với các thái giám triều Nguyễn: cung giám Châu Phước Năng đã bỏ tiền sửa chùa, và khu nghĩa trang thái giám về sau hình thành ngay trong khuôn viên. Năm 1848, Hòa thượng Cương Kỷ bắt đầu xây dựng chùa với quy mô lớn hơn. Chùa còn được trùng tu các năm 1894, 1931 (xây hồ bán nguyệt) và 1962.

Gần một thế kỷ sau, Từ Hiếu được thế giới biết đến qua một người con của chùa: năm 1942 chú tiểu Nguyễn Xuân Bảo xuất gia tại đây với pháp danh Trừng Quang — về sau là Thiền sư Thích Nhất Hạnh. Sau gần bốn mươi năm sống ở nước ngoài, tháng 10/2018 Thiền sư trở về Tổ đình Từ Hiếu với tâm nguyện được tịnh dưỡng ở chốn tổ cho đến cuối đời, và viên tịch tại đây ngày 22/01/2022, trụ thế 95 tuổi (cáo phó Làng Mai ghi 96 tuổi theo cách tính tuổi ta).