Tổ đình Thập Tháp Di Đà

Bắc tông · Gia Lai

Thôn Vạn Thuận, phường An Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai

Thiền sư Nguyên Thiều lập năm 1677, khánh thành năm 1683; được chúa Nguyễn Phúc Chu ban biển "Thập Tháp Di Đà Tự"

Tổ đình Thập Tháp Di Đà nằm ở phường An Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai, trên gò đất phía bắc nền thành Đồ Bàn xưa của vương quốc Chăm Pa. Đây là một tổ đình của Thiền phái Lâm Tế ở Đàng Trong, do Thiền sư Nguyên Thiều lập năm 1677, khánh thành năm 1683, và được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia năm 1990. Chùa còn giữ lối kiến trúc chữ khẩu cổ kính, khu vườn tháp tổ và nhiều pháp khí, mộc bản gắn với hơn ba thế kỷ truyền thừa.

• Tổ đình của Thiền phái Lâm Tế ở Đàng Trong, lập năm 1677 và khánh thành năm 1683
• Chùa dựng trên gò Long Bích, ngay phía bắc nền thành Đồ Bàn — kinh đô cũ của Chăm Pa
• Tên chùa lấy từ mười ngôi tháp Chăm đổ nát trên gò, gạch tháp được dùng lại để xây chùa
• Nơi hành đạo của Quốc sư Phước Huệ, bậc thầy của nhiều danh tăng miền Trung đầu thế kỷ XX

Sử tích

Năm Đinh Tỵ (1677), Thiền sư Nguyên Thiều — pháp hiệu Hoán Bích, người phủ Triều Châu, Quảng Đông — theo thuyền buôn sang Đàng Trong hoằng pháp. Ngài dừng chân ở phủ Quy Ninh, lập một ngôi chùa nhỏ trên gò đất cao phía bắc nền thành Đồ Bàn, kinh đô cũ của vương quốc Chăm Pa; khoảng năm 1680 chùa được xây dựng quy mô lớn và khánh thành năm Quý Hợi (1683). Trên gò khi ấy còn phế tích mười ngôi tháp Chăm đã đổ; ngài cho thu nhặt gạch tháp làm vật liệu xây chùa, và chính từ đó ngôi chùa mang tên **Thập Tháp Di Đà** — mười tháp và pháp môn Di Đà. Về sau chúa Nguyễn Phúc Chu ban biển sắc tứ "Thập Tháp Di Đà Tự".

Từ Nguyên Thiều, dòng Lâm Tế lan khắp Đàng Trong: ngài còn ra Thuận Hóa lập chùa Quốc Ân, được chúa Nguyễn cử sang Quảng Đông thỉnh danh tăng và pháp khí về mở giới đàn, đặt nền cho Phật giáo xứ Đàng Trong. Thập Tháp vì thế trở thành chốn tổ, nơi phát xuất nhiều đời truyền thừa.

Trong khuôn viên chùa còn một tảng đá xanh mà dân gian quen gọi là **"hòn đá chém"**. Theo truyền khẩu địa phương, đây là nơi từng dùng để hành hình tù nhân trong buổi giao tranh Tây Sơn – Nguyễn Ánh; các thiền sư Thập Tháp về sau đã lập đàn cầu siêu và đưa tảng đá vào khuôn viên chùa để những oan hồn được nương cửa Phật. Câu chuyện này lưu truyền trong dân gian, chưa có văn bản đương thời xác nhận.

Đầu thế kỷ XX, Thập Tháp gắn với Quốc sư Phước Huệ, vị cao tăng được mời ra kinh đô Huế giảng kinh cho hoàng gia và đào tạo nhiều danh tăng của phong trào chấn hưng Phật giáo. Chùa được xếp hạng di tích cấp quốc gia ngày 9/1/1990.