Quốc tự Diệu Đế

Bắc tông · Huế

Số 100B đường Bạch Đằng, bên bờ sông Đông Ba, phường Phú Xuân, thành phố Huế

Vua Thiệu Trị cho dựng chùa trên nền phủ đệ cũ và sắc phong quốc tự năm 1844

Quốc tự Diệu Đế nằm bên bờ sông Đông Ba, gần cầu Gia Hội, giữa khu phố cổ bờ bắc sông Hương. Chùa được vua Thiệu Trị cho xây năm 1844 ngay trên nền phủ đệ nơi nhà vua ra đời, rồi sắc phong làm quốc tự — một trong ba quốc tự triều Nguyễn còn tồn tại đến nay bên cạnh Thiên Mụ và Thánh Duyên. Trải qua binh biến và những lần bị trưng dụng, chùa mất phần lớn quy mô ban đầu nhưng vẫn giữ Đại Giác điện, gác chuông và tam quan lâu.

Sử tích

Khu đất bên bờ sông Đông Ba này vốn là phủ đệ của hoàng tử Nguyễn Phúc Miên Tông, và chính tại đây nhà vua tương lai ra đời năm 1807. Khi lên ngôi lấy hiệu Thiệu Trị, năm thứ tư triều mình (1844) nhà vua cho dựng trên nền phủ cũ một ngôi chùa quy mô đồ sộ và sắc phong làm **quốc tự**, đặt tên Diệu Đế (妙諦寺). Cùng với Thiên Mụ và Thánh Duyên, Diệu Đế hợp thành ba ngôi quốc tự của nhà Nguyễn còn tồn tại đến ngày nay.

Vận mệnh ngôi chùa gắn chặt với biến cố thất thủ Kinh đô. Năm 1885 Kinh thành thất thủ, quân Pháp chiếm đóng nhiều địa điểm quan trọng của triều đình; vua Hàm Nghi cho triệt giải chùa Giác Hoàng trong Kinh thành và chuyển các tượng Phật ra thờ tại Diệu Đế. Nhưng ngay sau đó phủ đường Thừa Thiên bị Pháp chiếm, nên triều đình Đồng Khánh lấy Trí Tuệ Tinh Xá của chùa làm phủ đường phủ Thừa Thiên, lấy Cát Tường Từ Thất làm sở đúc tiền, còn hai dãy Tả — Hữu tăng phòng bị dùng làm trụ sở Khâm Thiên Giám và nhà lao. Ngôi quốc tự trong vài năm biến thành công sở và nhà giam.

Năm 1887, phần lớn các dãy nhà của chùa bị triệt hạ; riêng Đại Giác điện, Chung lâu, Đạo Nguyên các, cổ lâu, trung đình và tam quan lâu được giữ lại. Năm 1889, vua Thành Thái ban cho Hòa thượng Thanh Minh — Tâm Truyền 3.000 quan tiền để trùng tu. Dù vậy, chùa không khôi phục lại được quy mô như cũ.