Chùa Vẽ

Bắc tông · Hải Phòng

Làng Đoạn Xá, phường Đông Hải, thành phố Hải Phòng

Gốc từ thời Trần theo văn bia; dấu tích kiến trúc xác định được từ thời Lê Trung hưng, trùng tu các năm 1703, 1887 và 1930

Chùa Vẽ (tên chữ là Hoa Linh Tự) nằm ở làng Đoạn Xá bên cửa Cấm — vùng đất gắn với những trận thủy chiến trên sông Bạch Đằng. Ngoài Tam bảo, chùa còn phối thờ Ngô Quyền và Trần Hưng Đạo, một nét đặc trưng của các ngôi chùa vùng cửa biển Hải Phòng. Chùa giữ tấm bia năm 1703, hai quả chuông đồng thời Nguyễn và hơn ba mươi pho tượng gỗ.

Sử tích

Làng Đoạn Xá nằm ở chỗ sông gặp biển, nơi thuận đường buôn bán mà cũng là thế đất giữ cửa. Vì vậy bên cạnh Tam bảo, chùa Vẽ còn là nơi tưởng niệm Ngô Quyền và Trần Hưng Đạo, hai người gắn với các chiến thắng trên sông Bạch Đằng, đồng thời phối thờ Mẫu Liễu Hạnh, Đức Ông và Thánh Hiền theo lối dung hòa Phật giáo với tín ngưỡng dân gian.

Về niên đại, tấm bia đá dựng năm Chính Hòa thứ 24 (1703) cùng truyền thuyết địa phương cho rằng chùa có gốc từ thời Trần, gắn với sự lan tỏa của thiền phái Trúc Lâm. Chưa có tài liệu xác minh niên đại khởi dựng từ thế kỷ XIII, song dấu tích kiến trúc cho thấy chùa đã tồn tại ít nhất từ thời Lê Trung hưng. Ba mốc trùng tu để lại dấu vết rõ trên bia và hoành phi là các năm 1703 thời Lê, 1887 thời Nguyễn và đợt đại trùng tu năm 1930.

Chùa quay hướng đông nam, lưng tựa gò đất, mặt nhìn ra sông. Các gian chính kết cấu theo hình chữ Công quen thuộc của chùa cổ Bắc Bộ; tiền đường năm gian, hai tầng tám mái, đầu đao cong, lợp ngói mũi hài, khung gỗ lim chạm rồng mây và tứ quý. Thượng điện nối liền hậu cung, đặt tượng Tam Thế, A Di Đà, Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn cùng hệ thống Hộ Pháp, Thập Điện Diêm Vương và Tứ Đại Thiên Vương. Sau nhà tổ là vườn tháp với năm ngôi tháp đá xanh khắc chữ Hán, ghi pháp hiệu các vị trụ trì từ thế kỷ XVIII trở lại đây.

Trong kháng chiến chống Pháp, chùa Vẽ là điểm liên lạc bí mật, nơi hội họp và cất giữ tài liệu in ấn của phong trào cách mạng vùng ven đô. Năm 1950, quân Pháp lùng sục, phá hủy một phần hậu cung và chuông đồng; dân làng bí mật chuyển tượng Phật cùng tài liệu ra khỏi chùa. Chùa hiện còn hơn ba mươi pho tượng gỗ sơn son thếp vàng, hai quả chuông đúc năm 1887 và năm 1932, tấm bia 1703 và bộ khám thờ, cửa võng chạm long vân.

Theo trang lịch sử của thành phố Hải Phòng, ngày 25 tháng 4 năm 1993, Bộ Văn hóa - Thông tin ra Quyết định số 152/QĐ-BT xếp hạng chùa Vẽ là di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia. Chùa xưa còn có tên Bà Ni Tự. Hội chùa mở từ mùng 9 tháng Giêng, chính lễ ngày mùng 10, theo lệ làng Đoạn Xá.