Chùa Tôn Thạnh
Bắc tông · Tây Ninh
Xã Mỹ Lộc, tỉnh Tây Ninh
Thiền sư Viên Ngộ sáng lập năm 1808 với tên chùa Lan Nhã; là ngôi chùa cổ nhất vùng Long An cũ
Chùa Tôn Thạnh ở xã Mỹ Lộc, tỉnh Tây Ninh, gắn với Nguyễn Đình Chiểu và bài "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc". Chùa do Thiền sư Viên Ngộ sáng lập năm 1808 với tên ban đầu là chùa Lan Nhã, dân địa phương quen gọi là chùa Ông Ngộ. Trong chùa còn nhiều pho tượng cổ mang phong cách thế kỷ 19, đặc biệt là tượng Bồ tát Địa Tạng bằng đồng cao 110cm. Chùa được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia ngày 27/11/1997.
- Nơi Nguyễn Đình Chiểu sống, dạy học và viết "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc" giai đoạn 1859–1861
- Tượng Bồ tát Địa Tạng bằng đồng cao 110cm ngồi trên lưng thanh sư, khởi công đúc năm Gia Long thứ 12 (1813)
- Tháp ba tầng hình lục giác của tổ sư Viên Ngộ, dựng năm 1846
- Hai tấm bia trong sân chùa: bia lưu dấu Nguyễn Đình Chiểu (1973) và bia trích "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc" (1998)
Sử tích
Năm 1808, Thiền sư Viên Ngộ dựng ở vùng Cần Giuộc một ngôi chùa đặt tên là Lan Nhã; dân quanh vùng quen gọi theo tên vị tổ sư là chùa Ông Ngộ, về sau chùa mang tên Tôn Thạnh. Năm 1813, tức niên hiệu Gia Long thứ 12, Tổ khởi công đúc pho tượng Bồ tát Địa Tạng bằng đồng cao 110cm ngồi trên lưng con thanh sư, tay phải kết ấn, tay trái để ngang ngực, trong lòng bàn tay có hạt minh châu — điển tích tại chùa ghi nhận sự cảm ứng linh dị trong lần đúc tượng ấy. Tổ sư Viên Ngộ viên tịch năm Thiệu Trị thứ 5 (1845); ngôi tháp ba tầng hình lục giác của ngài được dựng năm 1846, tầng trên cùng chạm nổi dòng chữ "Nam mô A Di Đà Phật".
Lớp sử tích thứ hai của chùa thuộc về văn học và về một cuộc kháng chiến. Trong giai đoạn 1859–1861, nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu về sống và viết tại chùa Tôn Thạnh. Bên ngoài, cụ mở lớp dạy học; bên trong, cụ trực tiếp tham gia chỉ đạo kháng chiến chống Pháp. Chính tại đây cụ viết **"Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc"**, bài văn tế khóc những người nông dân cầm tầm vông vạt nhọn đánh đồn giặc — áng văn được xem là tượng đài đầu tiên trong văn học Việt Nam dựng cho người nông dân nghĩa sĩ.
Ngôi chùa còn giữ dấu vết cả hai lớp lịch sử ấy. Trên con đường nhỏ dẫn vào chùa có cổng dựng năm 1960 đề tên chùa Tôn Thạnh; bên phải con đường, trong khuôn viên, là hai tấm bia — tấm dựng năm 1973 lưu lại dấu tích Nguyễn Đình Chiểu, tấm dựng năm 1998 khắc trích bài Văn tế. Ngày 27/11/1997, chùa được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia theo Quyết định số 2890-VH/QĐ.