Chùa Thầy

Bắc tông · Hà Nội

Chân núi Sài Sơn, xã Quốc Oai, thành phố Hà Nội

Khởi nguyên là am Hương Hải thời Lý, gắn với Thiền sư Từ Đạo Hạnh (thế kỷ XI–XII)

Chùa Thầy (tên chữ là Thiên Phúc Tự) dựa lưng vào núi Sài Sơn và soi bóng xuống hồ Long Chiểu, nơi có thủy đình nổi giữa mặt nước. Chùa gắn với Thiền sư Từ Đạo Hạnh — người dân quanh vùng gọi là Thầy, và tên gọi ấy thành tên chùa, tên núi, tên chợ. Đây cũng là một trong những nơi khởi nguồn của nghệ thuật múa rối nước Bắc Bộ.

Sử tích

Thiền sư Từ Đạo Hạnh, thế kỷ XI–XII, tu ở am Hương Hải dưới chân núi Sài Sơn; dân quanh vùng không gọi pháp hiệu mà gọi bằng một chữ giản dị: Thầy. Ngài dạy chữ, chữa bệnh, và tương truyền còn dạy dân trò múa rối nước — nên đến nay thủy đình giữa hồ Long Chiểu vẫn là sân khấu rối, và hội chùa mở vào mùng 5 đến mùng 7 tháng Ba âm lịch vẫn có phường rối về diễn.

Theo truyền thuyết được ghi lại trong thần tích và sử cũ, vua Lý Nhân Tông không có con nối dõi; Từ Đạo Hạnh đã thoát xác tại hang trên núi để đầu thai làm con của Sùng Hiền hầu, đứa trẻ ấy về sau lên ngôi là vua Lý Thần Tông (1116–1138). Vì vậy chùa thờ ngài trong ba kiếp: tượng Từ Đạo Hạnh kiếp Phật ở giữa, kiếp Vua ở bên phải và kiếp Thánh ở bên trái.

Năm 1602, Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan cho xây hai cây cầu ngói Nhật Tiên Kiều và Nguyệt Tiên Kiều, ví như hai chiếc râu rồng hai bên thủy đình. Chùa Thầy được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt ngày 31/12/2014.