Chùa Quán Sứ

Bắc tông · Hà Nội

Số 73 phố Quán Sứ, phường Cửa Nam, thành phố Hà Nội

Thế kỷ XV, dựng trong khuôn viên nhà Quán Sứ đời Lê; tòa chùa hiện nay xây lại năm 1942

Chùa Quán Sứ ở phố Quán Sứ là ngôi chùa trung tâm của Phật giáo cả nước: nơi đặt trụ sở Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Phân viện Nghiên cứu Phật học và văn phòng tổ chức Phật giáo châu Á vì hòa bình tại Việt Nam. Tên chùa gắn với tòa nhà Quán Sứ đời Lê, chỗ triều đình dựng để tiếp sứ thần Chiêm Thành và Ai Lao. Tòa chùa hôm nay là công trình năm 1942, có tam quan ba tầng mái với lầu chuông ở giữa.

Sử tích

Theo *Hoàng Lê nhất thống chí*, đời vua Lê Thế Tông, sứ giả Chiêm Thành và Ai Lao thường sang triều cống; nhà vua cho dựng một tòa nhà gọi là Quán Sứ ở phường Cổ Vũ để tiếp họ. Vì các sứ thần đều theo đạo Phật nên trong khuôn viên Quán Sứ dựng thêm một ngôi chùa cho họ hành lễ. Tòa nhà Quán Sứ về sau mất dấu, ngôi chùa thì còn, và giữ luôn tên ấy.

Bia dựng năm 1855 do Tiến sĩ Lê Duy Trung soạn chép lại một quãng thăng trầm cụ thể: đầu đời Gia Long chùa nằm sát đồn Hậu Quân, đến năm 1822 được sửa sang làm chỗ lễ bái cho quân nhân trong đồn. Khi quân rút đi, chùa được trả về cho dân làng; nhà sư Thanh Phương trụ trì lúc đó mới làm thêm hành lang, tô tượng, đúc chuông. Tiền đường thờ Phật, hậu đường thờ Quốc sư Minh Không đời Lý — cách bài trí ấy đến nay vẫn giữ.

Bước ngoặt đưa chùa Quán Sứ thành trung tâm là năm 1934, khi Tổng hội Phật giáo Bắc Kỳ thành lập và chọn nơi đây làm trụ sở trung ương. Năm 1942, chùa được xây dựng lại hoàn toàn theo bản thiết kế của hai kiến trúc sư Nguyễn Ngọc Ngoạn và Nguyễn Xuân Tùng, do chính Tổ Vĩnh Nghiêm duyệt. Tên chùa cùng nhiều câu đối ở đây được viết bằng chữ quốc ngữ, điều có lẽ hiếm thấy ở chùa Việt.

Ngày 13 tháng 5 năm 1951, nhằm mồng 8 tháng tư năm Tân Mão, lá cờ Phật giáo thế giới do Thượng tọa Thích Tố Liên mang về từ hội nghị Colombo lần đầu tiên xuất hiện trên bầu trời Hà Nội, tại chính sân chùa này. Ba mươi năm sau, khi các tổ chức Phật giáo trong nước hợp nhất thành Giáo hội Phật giáo Việt Nam năm 1981, Trường Cao cấp Phật học Trung ương — tiền thân của Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội — cũng đặt cơ sở tại đây, đào tạo khóa đầu 1981–1985.