Chùa Ông Mẹt (Bodhisàlaràja)

Nam tông Khmer · Vĩnh Long

Nội ô phường Trà Vinh, tỉnh Vĩnh Long

Theo lời truyền kể, dựng khoảng năm 642 ở khu vực gần sân vận động tỉnh, dời về vị trí hiện nay khoảng năm 711

Chùa Ông Mẹt có tên Khmer chính thức là Bodhisàlaràja, còn gọi là chùa Kom Pong, tọa lạc trong nội ô phường Trà Vinh, tỉnh Vĩnh Long. Tên gọi quen thuộc bắt nguồn từ chữ Khmer "Lokta Meas": người Việt không phát âm được "Ta Meas" nên đọc thành Ông Mẹt. Đây là một trong những ngôi chùa cổ nhất vùng Trà Vinh cũ, khuôn viên 12.900m², với hai công trình giữ được nguyên vẹn giá trị kiến trúc nghệ thuật là ngôi chánh điện và tòa thư viện nhà sàn.

Sử tích

Niên đại của chùa Ông Mẹt dựa vào lời truyền khẩu, chưa được khảo cứu. Theo lời truyền kể trong vùng, chùa được tạo dựng lần đầu vào khoảng năm 642 ở khu vực gần sân vận động tỉnh bây giờ, và đến khoảng năm 711 mới dời về vị trí hiện nay. Dù con số ấy có chính xác hay không, đây vẫn được xem là một trong những ngôi chùa rất cổ của vùng đất Trà Vinh.

Ngôi chánh điện hiện nay được trùng tu vào những năm đầu thế kỷ 20. Đó là một tòa nhà hình chữ nhật quay mặt về hướng Đông, dựng trên nền cao tam cấp. Mái lợp ngói ba lớp, lớp trên cùng dốc hơn hai lớp dưới, các góc đầu đao đều có đuôi rồng cao vút uốn lượn. Giữa các cấp mái là rèm che mưa nắng bằng gỗ chạm khắc hoa văn; trên bờ dãy giáp mí mái nằm xoãi dài những con rồng phu chông. Ở tất cả các đầu cột ngoài hành lang đều có tượng vũ nữ Kaynor dang tay chống đỡ mái ngói. Cột, kèo, xiên, đòn tay, la phông trong chánh điện đều bằng gỗ quý sơn son thếp vàng, chạm khắc công phu; trên vách vẽ các tranh phân kỳ sự tích Phật Thích Ca. Cũng như mọi ngôi chùa Nam tông Khmer khác, bên trong chánh điện thờ duy nhất Phật Thích Ca.

Công trình thứ hai là tòa thư viện dựng năm 1916 theo kiểu nhà sàn, quay mặt hướng Đông, hai đầu có cầu thang lên xuống. Thư viện chia làm ba gian: gian chính trưng bày sách, hai gian bên dùng để đọc. Sàn làm bằng gỗ quý, chân cột xây gạch bên dưới để tránh mối mọt và ẩm, các đầu cột và xiên bên trong chạm khắc hoa văn sơn son thếp vàng. Đầu hồi phía tây chạm hoa hướng dương, đầu hồi phía đông là hai con sư tử cầm dù che mâm để kinh sách. Ở gian chính còn một bức bình phong gỗ được xem là tác phẩm mỹ thuật độc đáo.

Trải qua thời gian chùa được trùng tu sửa chữa nhiều lần, nhưng hai công trình trên vẫn giữ được giá trị kiến trúc nghệ thuật. Năm 2001, để có chỗ cho chư tăng các nơi về tu học, chùa xây thêm ngôi Tăng xá Đại Đoàn Kết. Ngày 3 tháng 3 năm 2009, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ra Quyết định số 834/QĐ-BVHTTDL công nhận chùa Ông Mẹt là di tích cấp quốc gia thuộc loại hình di tích kiến trúc nghệ thuật. Chùa hiện là nơi đặt Trường trung cấp Phật học Nam tông Khmer.