Chùa Mía

Bắc tông · Hà Nội

Thôn Đông Sàng, phường Sơn Tây, thành phố Hà Nội

Có từ trước, được Phi tần Ngô Thị Ngọc Diệu cùng dân tổng Cam Giá tôn tạo lớn năm 1632; bia ghi việc trùng tu khắc năm 1634

Chùa Mía (tên chữ là Sùng Nghiêm Tự) nằm giữa thôn Đông Sàng trong vùng đất cổ Đường Lâm. Vùng này xưa gọi là Cam Giá, tên Nôm là Mía, nên chùa quen được gọi theo tên đất. Đây là ngôi chùa lưu giữ nhiều tượng thờ nhất Việt Nam với 287 pho lớn nhỏ, cùng tòa tháp Cửu phẩm Liên Hoa cao 13m và bộ khung gỗ chạm khắc còn giữ nhiều phần từ thế kỷ XVII.

Sử tích

Vùng Đường Lâm xưa là tổng Cam Giá, tên Nôm gọi là tổng Mía, nên Sùng Nghiêm Tự từ lâu đã được người quanh vùng gọi gọn là chùa Mía.

Người làm nên quy mô ngôi chùa hôm nay là một phi tần. Năm 1632, bà Ngô Thị Ngọc Diệu — còn có tên Nguyễn Thị Ngọc Dong, phi tần trong phủ chúa Trịnh Tráng — về thăm quê thấy ngôi miếu hoang phế điêu tàn, bèn cùng cha mẹ và dân các làng trong tổng Cam Giá đứng ra tôn tạo lại. Bà vốn người làng Nam Nguyễn trong tổng Mía, được dân mến mộ gọi là **Bà Chúa Mía**; về sau tượng bà được tạc đưa vào phối thờ ngay trong chùa và còn có đền thờ riêng. Việc trùng tu năm ấy được ghi trên tấm bia khắc năm 1634, cao hơn 1,6m, rộng 1,2m, dựng trên lưng rùa, nay đặt ở gian phải tiền đường.

Chùa Trung và chùa Thượng giữ được bộ khung gỗ với nhiều mảng chạm khắc từ thế kỷ XVII. Gác chuông là ngôi nhà ba gian làm kiểu chồng diêm hai tầng tám mái, góc mái gắn đao triện, sàn gỗ, tầng gác có lan can tiện; trên gác treo quả chuông đúc năm Cảnh Hưng thứ tư (1743) và một khánh đồng đúc năm Thiệu Trị thứ sáu. Gần gác chuông, bên cây đa cổ thụ, là tòa bảo tháp Cửu phẩm Liên Hoa cao 13m thờ vọng xá lợi Phật.

Chùa Mía nổi tiếng nhất với hệ thống tượng thờ. Chùa có 287 pho lớn nhỏ bằng đồng, gỗ sơn son thếp vàng và đất luyện, được xem là nhiều nhất trong các chùa Việt Nam. Ở chùa Trung có hai pho Hộ pháp lớn cùng tám pho Kim Cương, mỗi pho là một võ tướng trong tư thế chuẩn bị chiến đấu, khối hình vững, đường nét khỏe. Ở chùa Thượng có các động đắp bằng đất, trong và quanh động đặt rất nhiều tượng, một động có cả tượng Phật Thích Ca nhập Niết bàn. Nổi tiếng hơn cả là pho Tuyết Sơn và pho Quan Âm Tống Tử, đều cao 0,76m; pho sau tạc Bồ-tát Quan Âm vẻ mặt hơi buồn mà hiền hậu, ẵm một em bé bụ bẫm, dân quen gọi là tượng Bà Thị Kính. Người làng Mía có câu ca: "Nổi danh chùa Mía làng ta / Có pho Tống Tử Phật Bà Quan Âm."