Chùa Kim Liên

Bắc tông · Hà Nội

Làng Nghi Tàm, phường Tây Hồ, thành phố Hà Nội

Dựng trên nền cung Từ Hoa đời Lý Thần Tông (1128–1138); bia chùa ghi năm Thái Hòa thứ nhất (1443) dựng chùa Đại Bi, mang tên Kim Liên từ năm 1771

Chùa Kim Liên nằm trên một doi đất bằng phẳng giữa làng Nghi Tàm ven Hồ Tây, chỗ vốn là cung Từ Hoa của nhà Lý. Chùa lần lượt mang tên Đống Long thời Trần, Đại Bi thời Lê, rồi Kim Liên từ năm 1771. Cụm tam quan gỗ mái hai tầng với những mảng chạm rồng và hoa lá là phần được nhắc đến nhiều nhất. Sách *Văn hóa Việt Nam tổng hợp 1989–1995* xếp chùa vào mười di tích kiến trúc cổ đặc sắc nhất Việt Nam.

• Tam quan gỗ với bốn cột tròn, mái hai tầng, hệ con sơn đua rộng và tàu đao vút cong
• Được sách Văn hóa Việt Nam tổng hợp 1989–1995 xếp vào mười di tích kiến trúc cổ đặc sắc nhất Việt Nam
• Dựng trên nền cung Từ Hoa, nơi công chúa Từ Hoa cùng cung nữ trồng dâu nuôi tằm trong trại Tằm Tang đời Lý
• Diện mạo hiện nay hình thành trong hai năm 1792–1793 đời Quang Trung

Sử tích

Trước khi là chùa, chỗ này là một xưởng tằm của hoàng gia. Đời Lý Thần Tông (1128–1138), vua cho lập tại doi đất ven Hồ Tây một cung điện mang tên **cung Từ Hoa**, để công chúa Từ Hoa cùng các cung nữ trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải; cả khu vực bấy giờ gọi là trại Tằm Tang. Khi công chúa qua đời, trên nền cung điện cũ người ta dựng lên một ngôi chùa.

Ngôi chùa ấy đổi tên nhiều lần theo từng triều. Sang thời Trần, trại Tằm Tang thành phường Tích Liên và chùa mang tên Đống Long. Đến thời Lê chùa gọi là Đại Bi; tấm bia dựng đời vua Lê Nhân Tông còn ở chùa ghi rõ "năm Thái Hòa thứ nhất (tức năm 1443) dựng chùa, gọi là chùa Đại Bi". Phải đến năm 1771, đời Lê Cảnh Hưng, sau một đợt trùng tu lớn, chùa mới mang tên **Kim Liên Tự** — chùa Sen Vàng, tên gọi hợp với thế đất một doi sen giữa hồ.

Diện mạo hiện nay là công trình của hai năm cuối thế kỷ XVIII. Năm 1792, đời vua Quang Trung, chùa được xây dựng lớn và đến năm 1793 thì hoàn tất; bố cục cùng bộ khung gỗ từ đợt ấy về cơ bản còn nguyên. Phần được người xem nhắc đến nhiều nhất là tam quan: một hàng bốn cột gỗ tròn, bên trên là hệ con sơn đua rộng ra ở tầng dưới rồi thu hẹp dần ở tầng trên để đỡ bộ vì mái với những tàu đao vút cong. Đôi cột cái ở giữa cao hơn, nâng dải mái vươn lên thành cổng lớn giữa hai cổng bên thấp hơn, mặt gỗ chạm nổi hình rồng và hoa lá.

Cuốn *Văn hóa Việt Nam tổng hợp 1989–1995* do Ban Văn hóa Văn nghệ Trung ương xuất bản năm 1989 xếp chùa Kim Liên vào mười di tích kiến trúc cổ đặc sắc nhất Việt Nam.