Chùa Keo

Bắc tông · Hưng Yên

Làng Dũng Nhuệ, xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên

Tiền thân là chùa Nghiêm Quang dựng khoảng năm 1061 thời Lý; ngôi chùa hiện nay khởi công 1630, hoàn thành 1632, thời Lê Trung Hưng

Chùa Keo là một trong những ngôi chùa gỗ cổ còn nguyên vẹn nhất Việt Nam, giữ gần như nguyên bản kiến trúc thời Lê Trung Hưng thế kỷ XVII. Quần thể còn 17 công trình với 128 gian, nổi bật là gác chuông ba tầng mái ghép mộng gỗ. Chùa thờ Phật đồng thời thờ Thiền sư Không Lộ, được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2012.

Sử tích

Theo truyền thuyết, tiền thân của chùa là chùa Nghiêm Quang, dựng khoảng năm 1061 ở hương Giao Thủy bên hữu ngạn sông Hồng, gắn với **Thiền sư Không Lộ** — chính tên nôm của làng Giao Thủy ("Keo") về sau thành tên gọi dân gian của chùa. Ghi chép lưu tại chùa lại chép người khai sáng là "Lý triều Quốc sư: Thiền sư Nguyễn Minh Không, pháp hiệu là Không Lộ", tức có sự chồng lấn giữa hai vị Quốc sư thời Lý mà giới nghiên cứu đến nay chưa thống nhất. Năm 1167 chùa đổi tên thành **Thần Quang Tự** — tên chữ dùng tới hôm nay.

Năm 1611, nước sông Hồng dâng cao làm ngập làng Giao Thủy. Dân làng Giao Thủy phải bỏ đất cũ, chia nhau đi hai ngả: một bộ phận sang tả ngạn lập làng và dựng lại chùa — đó là chùa Keo Thái Bình, còn gọi chùa Keo Thượng; bộ phận kia ở lại hữu ngạn, dựng chùa Keo Hành Thiện (chùa Keo Hạ). Hai ngôi chùa cùng tên, cùng gốc, đến nay vẫn còn cả hai.

Việc dựng lại chùa Keo Thượng nhờ sự vận động của **bà Lại Thị Ngọc Lễ**, vợ ông Hoàng Nhân Dũng; **Nguyễn Văn Trụ** vẽ thiết kế, phỏng theo chùa Keo Hành Thiện. Công việc bắt đầu năm 1630 và hoàn thành năm 1632. Ngôi chùa dựng lại ấy gần bốn thế kỷ nay vẫn đứng nguyên với cấu kiện gỗ thế kỷ XVII — lý do chùa được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2012, và lễ hội chùa Keo được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017.