Chùa Hương

Bắc tông · Hà Nội

Xã Hương Sơn, thành phố Hà Nội

Thảo am Thiên Trù dựng đời Lê Thánh Tông (1442–1497); quần thể mở rộng qua nhiều thế kỷ

Chùa Hương không phải một ngôi chùa mà là cả một quần thể chùa, am và động rải trong dãy núi Hương Sơn, nối với nhau bằng đường thủy trên suối Yến. Trung tâm của quần thể là động Hương Tích — chùa Trong — một hang đá tự nhiên được chúa Trịnh Sâm đề là "Nam thiên đệ nhất động". Đây là điểm hành hương đông bậc nhất miền Bắc mỗi mùa xuân.

Sử tích

Quần thể Hương Sơn khởi đầu từ chuyến tìm đất dựng chùa của ba vị hòa thượng. Tương truyền vào đời vua Lê Thánh Tông (1442–1497), ba vị hòa thượng đi vào vùng núi đá vôi phía nam kinh thành, tìm thấy một động lớn giữa rừng và dựng bên ngoài một thảo am gọi là Thiên Trù — "bếp trời". Động ấy về sau thành chùa Trong, tức động Hương Tích, còn thảo am thành chùa Ngoài. Từ đó suốt mấy trăm năm, các thế hệ sư và người hành hương lần lượt dựng thêm chùa, am, đền dọc theo suối và trên các sườn núi, cho đến khi Hương Sơn thành một quần thể mà đi hết phải mất nhiều ngày.

Câu chữ nổi tiếng nhất của chùa Hương được khắc vào năm 1770. Năm ấy Tĩnh Đô Vương Trịnh Sâm (1739–1782) tuần du đến đây, vào động Hương Tích, và cho khắc lên cửa động năm chữ Hán *Nam thiên đệ nhất động* — động đẹp nhất trời Nam. Năm chữ ấy đến nay vẫn còn trên vách động.

Đường vào chùa theo lối truyền thống là xuống thuyền ở bến Đục, ngược suối Yến giữa hai bờ núi, lên bến Trò rồi đi bộ tới chùa Ngoài. Hội chùa khai mạc mùng 6 tháng Giêng và kéo đến hạ tuần tháng Ba âm lịch, đông nhất từ sau Tết đến hết tháng Hai.