Chùa Hang (Kim Sơn Tự)

Bắc tông · Thái Nguyên

Phường Linh Sơn, tỉnh Thái Nguyên

Tương truyền có từ thời Lý, thế kỷ XI; xếp hạng di tích thắng cảnh cấp quốc gia năm 1999

Chùa Hang (tên chữ là Kim Sơn Tự, còn gọi Tiên Lữ Phật động) nằm trong lòng một hang đá lớn bên quốc lộ 1B, cách trung tâm thành phố Thái Nguyên chừng 3km về phía bắc. Ba ngọn núi đá dựng độc lập giữa vùng đất bằng ôm lấy khu chùa, phía trước là dòng sông Cầu. Chùa được xếp hạng di tích thắng cảnh cấp quốc gia năm 1999.

Sử tích

Trên một vùng đất bằng phẳng ven sông Cầu bỗng nhô lên ba ngọn núi đá đứng riêng nhau. Người xưa gọi ba ngọn ấy là Huyền Vũ, Thanh Long và Bạch Hổ. Ngôi chùa không dựng bên ngoài mà nằm trong lòng hang núi, nên tên chữ Kim Sơn Tự ít người nhớ, còn tên nôm Chùa Hang thì ai cũng gọi.

Truyền thuyết đưa gốc tích chùa về thời Lý, thế kỷ XI. Chuyện kể một buổi sáng mùa xuân năm Nhâm Tuất (1062), vua Lý Thánh Tông thức dậy kể lại giấc mộng đêm qua cho Nguyên phi Ỷ Lan: ngài được Phật dắt lên một vùng đất địa linh ở Đồng Hỷ, Thái Nguyên. Bà Nguyên phi lập tức đi kinh lý, thấy núi non kỳ vĩ, hang động rộng lớn, bèn cho lấy hang dựng chùa thờ Phật.

Qua tam quan vào chùa, hai bên là tượng Hộ pháp Khuyến thiện và Trừng ác. Càng đi sâu, hang càng rộng ra; nhũ đá rủ trên vòm, những cột đá lớn chống lên như trụ chống trời, vách hang nhũ nhô ra thành các bệ thờ. Hang có nhiều ngóc ngách, có cửa thông trước sau nên không khí luôn thoáng — mùa hè mát, mùa đông ấm, khói hương tỏa mờ trong lòng đá.

Cảnh ấy từng níu chân nhiều kẻ sĩ. Từ thời Lê sơ đến đầu thế kỷ XX, khách đến vãn cảnh đã để lại trên vách hang nhiều văn khắc, trong đó có của Vũ Quỳnh (1478), Đặng Nghiệm (1497), Cao Bá Quát (1831) và Phạm Đức Độ (1925). Ngày 26 tháng 2 năm 1999, chùa Hang được xếp hạng di tích cấp quốc gia.

Chùa đang được trùng tu mở rộng theo quy hoạch năm khu trên tổng diện tích 2,7ha: khu bảo tồn giữ nguyên hang động và núi đá, trục chính đạo tâm linh gồm chính điện Tam Bảo, nhà thờ Tổ, giảng đường, bảo tháp, lầu chuông, lầu trống và hai lớp tam quan, cùng khu thiền viện chuyên tu, trung tâm từ thiện xã hội và sân bãi lễ hội. Hội chùa mở từ ngày 19 đến 21 tháng Giêng, chính hội ngày 20.