Chùa Duyên Ninh

Bắc tông · Ninh Bình

Làng Chi Phong, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình

Thế kỷ X, thời vua Đinh Tiên Hoàng

Chùa Duyên Ninh ở làng cổ Chi Phong nằm trong khu vực thành Tây của kinh đô Hoa Lư, dựng từ thế kỷ X thời Đinh Tiên Hoàng. Đây là nơi công chúa Lê Thị Phất Ngân và tướng công Lý Công Uẩn thề hẹn, và tương truyền cũng là nơi sinh của Lý Thái Tông năm 1000. Cuối đời, hoàng hậu Phất Ngân về đây tu hành, trông coi mộ phần cha là vua Lê Đại Hành và tác hợp cho nhiều đôi lứa — vì tích ấy mà dân gian gọi Duyên Ninh là chùa cầu duyên.

Sử tích

Chùa Duyên Ninh dựng từ thế kỷ X dưới thời vua Đinh Tiên Hoàng, nằm ở khu vực thành Tây của kinh đô Hoa Lư, trong làng cổ Chi Phong. Cùng với Nhất Trụ, Am Tiên, Kim Ngân và Cổ Am, đây là một trong những ngôi chùa thời Đinh — Lê còn tồn tại trong khuôn viên kinh thành xưa.

Tương truyền chùa là nơi các công chúa thời Đinh — Lê thường lui tới, và chính tại đây công chúa Lê Thị Phất Ngân cùng tướng công Lý Công Uẩn đã thề hẹn. Lý Phật Mã — sau này là vua Lý Thái Tông — sinh ngày 26 tháng Sáu âm lịch năm Canh Tý, niên hiệu Ứng Thiên thứ 7 thời Tiền Lê, tức ngày 29 tháng 7 năm 1000, ở ngôi chùa này. *Đại Việt sử ký toàn thư* chép rằng khi vua mới sinh, ở phủ Trường Yên có con trâu của nhà dân tự nhiên thay sừng khác; chủ trâu cho là điềm gở, một người giỏi chiêm nghiệm đi ngang qua cười mà bảo: "Đó là điềm đổi mới thôi, can dự gì đến nhà anh."

Về sau, khi Lý Thái Tông trở về Hoa Lư dẹp loạn Khai Quốc Vương, ông đổi tên ngôi chùa thành Duyên Ninh. Cuối đời, hoàng hậu Phất Ngân lui về đây tu hành và trông coi mộ phần thân phụ là Hoàng đế Lê Đại Hành. Tại chùa, bà đã tác hợp cho nhiều đôi lứa nên duyên, và từ tích ấy Duyên Ninh trở thành ngôi chùa cầu duyên của cố đô. Ngoài Phật, chùa còn thờ Ông Tơ — Bà Nguyệt và Kim Hoa Thánh Mẫu, vị nữ thần cai quản việc sinh nở theo tín ngưỡng dân gian.

Người dân vùng Trường Yên xưa phân vai từng ngôi chùa cổ theo điều muốn cầu: cầu phúc đến chùa Cổ Am, cầu lộc vào chùa Kim Ngân, cầu danh vào chùa Nhất Trụ, cầu thọ vào chùa Bà Ngô, cầu tài vào chùa Am Tiên, còn cầu duyên thì vào chùa Duyên Ninh. Chùa nằm bên đại lộ Tràng An, giữa hai điểm đến lớn là chùa Bái Đính và khu sinh thái Tràng An, thuộc di tích quốc gia đặc biệt Cố đô Hoa Lư và nằm trong quần thể di sản thế giới Tràng An.