Chùa Dâu

Bắc tông · Bắc Ninh

Phường Trí Quả, tỉnh Bắc Ninh

Khởi dựng năm 187, hoàn thành năm 226 theo truyền bản; đại trùng tu năm 1313

Chùa Dâu (tên chữ là Diên Ứng Tự, còn gọi chùa Cả hay chùa Pháp Vân) nằm giữa vùng Dâu — đất Luy Lâu xưa, trung tâm Phật giáo sớm nhất của người Việt. Chùa thờ Pháp Vân, vị đứng đầu hệ Tứ Pháp, nên trong dân gian vẫn được coi là chùa mẹ của cả vùng. Giữa sân là tháp Hòa Phong bằng gạch trần vuông vức, dấu tích còn lại của một ngọn tháp chín tầng.

Sử tích

Vùng Dâu bên bờ sông Đuống chính là Luy Lâu, lỵ sở Giao Châu và là nơi Phật giáo đặt chân lên đất Việt từ rất sớm. Tương truyền chùa Dâu dựng từ năm 187 và hoàn thành năm 226, gắn với hoạt động của nhà sư Khâu Đà La từ Ấn Độ sang.

Gốc tích ngôi chùa nằm ở một truyền thuyết mà chính người trong vùng vẫn kể. Theo truyền thuyết, người con gái tên Man Nương đến học đạo với Khâu Đà La; một đêm nàng ngủ quên nơi bậc cửa, sư bước qua mình mà nàng thụ thai. Đứa bé sinh ra được gửi vào một thân cây dung thụ bên sông. Nhiều năm sau cây đổ, trôi về bến Dâu, dân làng không sao kéo lên được cho đến khi Man Nương chạm tay vào. Cây được xẻ tạc thành bốn pho tượng, đặt tên Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện — mây, mưa, sấm, chớp — thờ ở bốn ngôi chùa trong vùng, và chùa Dâu thờ Pháp Vân, chị cả trong bốn chị em. Câu chuyện ấy cho thấy Phật giáo khi vào đất này đã không xóa tín ngưỡng cầu mưa của người trồng lúa, mà nhận lấy tín ngưỡng ấy làm của mình.

Chùa được đại trùng tu năm 1313 dưới thời Trần, khi trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi đứng ra dựng lại chùa trăm gian, tháp chín tầng và cầu chín nhịp. Ngọn tháp ấy nay còn lại ba tầng dưới, cao khoảng 17m, gọi là tháp Hòa Phong. Chùa được xếp hạng di tích lịch sử ngày 28/4/1962 và di tích quốc gia đặc biệt đợt thứ tư, năm 2013.