Chùa Côn Sơn

Thiền phái Trúc Lâm · Hải Phòng

Núi Côn Sơn, phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng

Cổ tự trên núi Côn Sơn; thành trung tâm Trúc Lâm từ thế kỷ XIV

Chùa Côn Sơn (tên chữ là Thiên Tư Phúc Tự, dân gian gọi là chùa Hun) nằm dưới chân núi Côn Sơn giữa rừng thông. Đây là một trong ba trung tâm lớn của Thiền phái Trúc Lâm, nơi Tam tổ Huyền Quang trụ trì và viên tịch. Cùng ngọn núi ấy còn in dấu Nguyễn Trãi, người lui về đây những năm cuối đời.

Sử tích

Côn Sơn bước vào lịch sử Phật giáo Việt Nam ở thế kỷ XIV, khi Thiền sư Huyền Quang — Đệ tam tổ Trúc Lâm, người nối pháp Trần Nhân Tông và Pháp Loa — về đây trụ trì. Ngài viên tịch tại chùa năm 1334. Vua Trần Minh Tông cúng dường mười lạng vàng để dựng tháp an táng xá lị cho ngài, đó là Đăng Minh bảo tháp; tháp được dựng lại năm 1719 và còn đứng trên sườn núi sau chùa. Từ đó Côn Sơn thành một trong ba trung tâm lớn của dòng thiền Trúc Lâm, cùng Yên Tử và Vĩnh Nghiêm.

Tư đồ Trần Nguyên Đán, quan đại thần cuối đời Trần, đã dựng động Thanh Hư trên núi Côn Sơn. Cháu ngoại ông là Nguyễn Trãi, sau khi giúp Lê Lợi đánh đuổi giặc Minh, về già cũng lui về Côn Sơn. Bài *Côn Sơn ca* của ông gắn với chốn này, với câu thơ dịch quen thuộc: "Côn Sơn suối chảy rì rầm, / Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai."

Chùa còn giữ tấm bia "Côn Sơn Tư Phúc tự bi", được công nhận bảo vật quốc gia năm 2017. Chùa được xếp hạng di tích quốc gia năm 1962; khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc được công nhận di tích quốc gia đặc biệt năm 2012, và năm 2025 nằm trong quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh Di sản thế giới.