Chùa Bút Tháp

Bắc tông · Bắc Ninh

Thôn Bút Tháp, phường Trí Quả, tỉnh Bắc Ninh

Có từ thời Trần Thánh Tông (1258–1278) theo Địa chí Hà Bắc; đại trùng tu năm 1647

Chùa Bút Tháp (tên chữ là Ninh Phúc Tự) nằm bên bờ nam sông Đuống, là một trong số rất ít ngôi chùa còn giữ được trọn vẹn bố cục và điêu khắc gỗ thế kỷ XVII. Chùa nổi tiếng nhất với pho Quan Âm nghìn mắt nghìn tay — bảo vật quốc gia — và tháp đá Báo Nghiêm năm tầng dựng cho vị tổ khai sơn. Người trong vùng còn gọi là chùa Nhạn Tháp hay chùa Thấp.

• Tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay bằng gỗ thế kỷ XVII — bảo vật quốc gia đợt đầu (2012)
• Tháp Báo Nghiêm bằng đá cao 13,05m, năm tầng, dựng để thờ Thiền sư Chuyết Chuyết
• Cầu đá cong hình bán nguyệt bắc qua ao nối tòa Thượng điện với Tích Thiện am
• Di tích quốc gia đặc biệt; kiến trúc gỗ thế kỷ XVII còn gần nguyên vẹn bên bờ nam sông Đuống

Sử tích

Ngôi chùa hiện nay là công trình của thế kỷ XVII, và người làm nên chùa là một vị sư người Phúc Kiến. Thiền sư Chuyết Chuyết (1590–1644) sang Đại Việt năm 1633, trụ trì tại đây và viên tịch năm 1644. Để thờ ngài, chùa dựng tháp Báo Nghiêm, ngọn tháp đá năm tầng cao 13,05m mà đến nay vẫn là điểm nhìn đầu tiên khi bước vào chùa.

Người đứng ra dựng lại chùa với quy mô như ngày nay là hoàng thái hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc (pháp danh Diệu Viên) cùng con gái là công chúa Lê Thị Ngọc Duyên (pháp danh Diệu Tuệ). Dưới sự chủ trì của Thiền sư Minh Hành, đệ tử nối pháp của Chuyết Chuyết, đợt đại trùng tu hoàn thành năm 1647. Pho Quan Âm nghìn mắt nghìn tay bằng gỗ cũng được tạc trong thế kỷ XVII. Pho tượng này được công nhận là bảo vật quốc gia trong đợt đầu tiên, năm 2012.

Tên gọi "Bút Tháp" có muộn hơn nhiều. Năm 1876, vua Tự Đức trên đường qua vùng này nhìn thấy ngọn tháp đá dựng thẳng giữa đồng, hình dáng như một cây bút khổng lồ chấm lên nền trời, bèn gọi là Bút Tháp. Từ đó tên vua đặt được gọi phổ biến hơn tên chữ Ninh Phúc Tự.