Chùa Bà Đá

Bắc tông · Hà Nội

Số 3 phố Nhà Thờ, phường Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội

Tương truyền khai sáng năm 1056 với tên Sùng Khánh; Thiền sư Khoan Giai về trụ trì, dựng lại chùa năm 1793

Chùa Bà Đá (tên chữ là Linh Quang Tự, còn gọi Sùng Khánh Tự) ở trong một con ngõ nhỏ thông ra phố Nhà Thờ, cạnh hồ Hoàn Kiếm, trên nền tháp Báo Thiên của kinh thành Thăng Long xưa. Nay chùa là trụ sở chính của Thành hội Phật giáo Hà Nội và là nơi đặt Trường Trung cấp Phật học Hà Nội.

Sử tích

Tên "Bà Đá" đến từ một pho tượng đào được dưới đất. Tương truyền vào niên hiệu Hồng Đức (1470–1498) đời vua Lê Thánh Tông, ở làng Báo Thiên Tự Tháp, khu vực Nhà thờ Lớn ngày nay, khi nơi đây mới có một am tranh, dân làng đào được một pho tượng đá hình người phụ nữ. Dân chúng cho là thánh giáng nên lập bàn thờ. Về sau pho tượng thất lạc; đến cuối đời Lê Trịnh, khi đào đất quanh vườn chùa lấy đất đắp thành Thăng Long, người ta lại đào được tượng đá, cho là tượng Phật Bà nên rước vào chùa thờ, và từ đó gọi là chùa Bà Đá. Tên chữ của chùa là **Linh Quang Tự**.

Chùa nằm trên nền tháp Báo Thiên, ngọn tháp nổi tiếng của kinh thành Thăng Long xưa. Tương truyền chùa khai sáng năm Bính Thân (1056), niên hiệu Long Thụy Thái Bình đời Lý Thánh Tông, với tên Sùng Khánh. Năm 1786, quân Tây Sơn tiến vào Thăng Long, chùa cháy trong binh lửa, còn lại nền đất trống. Khoảng năm Quý Sửu (1793), tín đồ Khoan Lượng thỉnh **Thiền sư Khoan Giai**, vị sư dòng Tào Động từ sơn môn Hồng Phúc phường Hòe Nhai, về trụ trì. Sư dần dựng lại một ngôi chùa ba gian lợp ngói. Ngày mồng 4 tháng chạp năm Tân Tị, niên hiệu Minh Mạng thứ hai (1821), sư an nhiên thị tịch, thọ 80 tuổi, sau 29 năm trụ trì. Ngài được tôn là Linh Quang Đệ nhất tổ.

Vị tổ thứ hai, Thiền sư Giác Vượng, kế đăng năm 1821 và kế thừa cả hai phái Tào Động và Lâm Tế. Trong bốn mươi năm trụ trì, ngài trùng tu bảy đại danh lam, trong đó có chùa Bà Đá, chùa Triệu Khánh, chùa Ngũ Nhạc, chùa Hộ Quốc, chùa Khuyến Lương và chùa Vũ Thạch, để lại hơn ba mươi pháp tử. Từ dòng truyền thừa ấy, Linh Quang Tự trở thành một chốn tổ có ảnh hưởng rộng trong sơn môn Hà Nội.

Sang thời Pháp thuộc, chùa lại bị cháy, pho tượng đá bị mất; dân làng xây lại và rước tượng Phật về thờ thay. Qua nhiều đợt tu sửa, cổ vật còn lại không nhiều, đáng kể nhất là hai quả chuông đồng đúc năm 1873 và 1881 đời Tự Đức cùng tấm khánh đồng đúc năm 1842. Trong kháng chiến chống Pháp, chùa là cơ sở đi lại của cán bộ Việt Minh. Ngày 5 tháng 1 năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm chùa và nói chuyện với chư tăng ni, Phật tử.

Sau khi Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành lập tháng 11 năm 1981, chùa trở thành trụ sở Thành hội Phật giáo Hà Nội; khóa đầu tiên của Trường Trung cấp Phật học Hà Nội (1989–1992) cũng học tại đây. Ngày nay chùa bị nhà cửa vây kín, lối vào là một ngõ nhỏ trên phố Nhà Thờ. Trên con phố vài trăm mét ấy, chùa Bà Đá và Nhà thờ Lớn đứng cạnh nhau giữa lòng phố cổ.